imago stock&people

“Laat laagopgeleiden vier jaar minder lang werken dan hoogopgeleiden”

Nederlandse demografen van het instituut NIDI stellen voor om laagopgeleiden vier jaar eerder met pensioen te laten gaan dan hoogopgeleiden. Het moet een antwoord zijn op de discussie rond langer werken die ook in Nederland woedt. Het Belgisch plan om een onderscheid te maken voor zware beroepen vindt onderzoeker Joop De Beer “niet realistisch”.

Nederland denkt voor 2050 aan een pensioenleeftijd van 70 jaar. In een advies stellen de Nederlandse onderzoekers van NIDI voor om de pensioenleeftijd voor laagopgeleiden te bevriezen op 66 jaar. Demograaf Joop De Beer beargumenteert zijn voorstel in “De wereld vandaag” op Radio 1.

“Het belangrijkste argument is dat laagopgeleiden na hun pensioen gemiddeld vier jaar korter leven dan hoogopgeleiden. Ze werken gemiddeld ook langer omdat ze eerder beginnen met werken. Dat is in Nederland vaak al rond 18 jaar. Hoogopgeleiden beginnen gemiddeld rond hun 23e te werken. Op dit moment is de pensioenleeftijd 66 jaar. Het zou betekenen dat laagopgeleiden kunnen stoppen op 62. Moest de pensioenleeftijd opgetrokken worden, dan kunnen we deze voor de laagopgeleiden bevriezen op 66. Moesten we het voor iedereen willen doen, wordt het systeem absoluut veel te duur.”

Moeten vrouwen langer werken omdat ze langer leven?

België discussieert over criteria voor zware beroepen. Dreigt zo’n discussie bij dit plan ook niet in Nederland? Waar zit het onderscheid tussen laag- en hoogopgeleiden? De Beer: “Laagopgeleiden zijn mensen die het basisonderwijs hebben afgemaakt en minstens een paar jaar voortgezet onderwijs hebben gedaan. Hoogopgeleiden zijn universitairen en mensen die hoger beroepsonderwijs achter de rug hebben. Er is nog een tussencategorie die nader moet bekeken worden.”  

Joop De Beer geeft toe dat de ideale oplossing niet bestaat. “Dit advies is in ieder geval beter en eerlijker dan het huidig Nederlands stelsel. Ideaal zou je voor iedereen apart  een pensioenleeftijd moeten berekenen die met alle verschillen naar  leeftijd en gezondheid rekening houdt. Je zou het dan meteen helemaal moet doortrekken. Het zou bijvoorbeeld betekenen dat vrouwen langer moeten werken dan mannen omdat ze langer leven. Zoiets is politiek natuurlijk niet haalbaar.”

Demograaf De Beer bestudeerde ook de poging tot hervorming van het Belgisch pensioenstelsel. “We zouden het in Nederland erg interessant vinden als België de goede lijst met zware beroepen kan maken. Maar realistisch is het niet. Als je alleen maar kijkt naar fysieke belastbaarheid is het misschien nog mogelijk, maar stel dat je stress meeneemt, wordt het onmogelijk.”

Laagopgeleiden kunnen minder lang van hun pensioen genieten

Pensioendeskundige Ria Janvier van de Universiteit Antwerpen vindt het voorstel van de Nederlandse onderzoekers minder ongewoon als het lijkt. “De filosofie van dit advies zit al in ons Belgisch  pensioensysteem met haar vereist aantal loopbaanjaren ingebakken. Vanaf 2019 wordt de minimum pensioenleeftijd 63 jaar met 42 loopbaanjaren. Wie op 18 al begint te werken, kan nog steeds vroeger op pensioen. En dit zijn net de laagopgeleiden. Ook in de discussie rond de zware beroepen zit het idee al vervat. Men gaat er van uit dat de levensverwachting minder hoog is als je een zwaar beroep doet. De achterliggende idee is: mensen met een zwaar beroep mogen sneller op pensioen omdat ze er minder lang van kunnen genieten.”

Maar intussen geraakt het Belgisch beleid niet uit het opmaken van een lijst met zware beroepen. Ria Janvier: “Daar hebben de Nederlandse onderzoekers gelijk in. Het is de doos van Pandora geworden. Vooral door de helft van de ambtenaren onder het systeem van zware functies te brengen, is het systeem helemaal uitgehold geworden. Ik ben van nature positief ingesteld, maar ik vrees dat we er niet meer uit geraken. Vooral het parallellisme dat nodig is tussen de private en de publieke sector is het grootste probleem.”

Bewondering voor vloerders

“Ik heb een enorme bewondering voor vloerders”, besluit professor Janvier. “Zelf kan ik geen half uur op mijn knieën zitten. Het is iets wat je fysiek onmogelijk nog kan als je 65 bent. Het punt is: kan je op een bepaalde leeftijd een bepaald beroep nog uitoefenen? Want globaal genomen leven we allemaal steeds langer, maar dat wil niet zeggen dat je bepaalde beroepen ook langer kan blijven doen.”

ANP/REMKO DE WAAL