Rijstpluimen bij zonsondergang. Foto: CSIRO

Genetisch gemodificeerde rijst maakt proteïnen aan die besmetting met hiv beletten

Onderzoekers zijn erin geslaagd een rijstsoort genetisch te modificeren, zodat de rijst drie proteïnen aanmaakt die besmetting met hiv beletten. Van de rijst kan makkelijk een ruw extract gemaakt worden dat gebruikt kan worden als een plaatselijke microbicide cocktail. Het procedé is goedkoop, wat vooral voor de derde wereld van groot belang is. De onderzoekers zeggen wel dat er nog onderzoek nodig is naar de veiligheid van de gemodificeerde rijst, en dat regelgeving in een aantal landen ook een obstakel kan zijn. 

De medische wetenschap heeft de laatste jaren grote vooruitgang geboekt in de behandeling van mensen die geïnfecteerd zijn met hiv, het virus dat aids kan veroorzaken. Vooral in de geïndustrialiseerde wereld zijn de sterfteciijfers van hiv-infecties sterk gedaald, en kunnen seropositieven dankzij hiv-remmers een zo goed als "normaal" leven leiden. 

Hiv blijft voorlopig echter niet te genezen, en tal van wetenschappers zoeken dan ook nog steeds naar een vaccin tegen het virus, tot nu toe echter tevergeefs. Wel zijn er intussen preventieve geneesmiddelen ontwikkeld die oraal ingenomen moeten worden, en die gedurende een korte tijd na de inname een infectie kunnen voorkomen. 

In de derde wereld, waar het grootste deel van de geïnfecteerde mensen leven,  zijn die - dure - middelen echter niet algemeen beschikbaar, en daarom heeft het team van onderzoekers uit Spanje, de VS en het VK een rijstsoort ontwikkeld die ook een tijdelijke immuniteit kan geven. 

Drie verschillende proteïnen

De genetisch gemodificeerde rijst die het team ontwikkeld heeft, produceert drie functionele proteïnen die hiv neutraliseren. Het gaat om een zogenoemd monoklonaal - van dezelfde kloon afkomstig - antilichaam, en twee proteïnen die lectinen worden genoemd. 

Bij in vitro testen - in het laboratorium - bleek dat de proteïnen zich binden aan een deel van het hiv-virus, en het neutraliseren, zodat het niet langer menselijke cellen kan aanvallen. 

Volgens het team is het belangrijk dat in dezelfde plant drie verschillende componenten geproduceerd worden. Als men immers slechts een "microbicide" gebruikt, een component die hiv neutraliseert, ziet men vaak snel hiv-stammen opduiken die resistent zijn tegen die ene component. Bij cocktails van verschillende proteïnen is dat niet zo.  

Eens de rijst geteeld en geoogst is, kunnen de ongezuiverde extracten van de rijstkorrels ter plaatse verwerkt worden, wat maakt dat de kosten minimaal zijn, zo benadrukken de onderzoekers. Die extracten kunnen dan als preventieve behandeling aangebracht worden op de plaatsen waar een infectie zou kunnen plaatsvinden, en een tijdelijke immuniteit teweegbrengen. 

Volgens het team is dit de enige realistische strategie om cocktails van hiv-neutraliserende bestanddelen te kunnen produceren, die goedkoop genoeg zijn voor de derde wereld, waar de vraag naar preventieve behandelingen het grootst is.

Testen en regels

Het team zegt wel dat de veiligheid van het product nog verder getest moet worden. Men moet nagaan of er door de genetische modificatie geen andere, onbekende chemische stoffen in de rijst terecht zijn gekomen, die schadelijk zouden kunnen zijn.   

Tegen het idee om dergelijke rijst te gebruiken, kan er weerstand bestaan, door de negatieve pers die genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) de laatste jaren vaak hebben gekregen. Ook kunnen er in de landen waar de rijst geteeld en gebruikt zou kunnen worden, hindernissen op het vlak van regelgeving bestaan die overwonnen zullen moeten worden voor de rijst gebruikt kan worden. 

De studie van het internationale team over de gemodificeerde rijstsoort is verschenen in "Proceedings of the National Academy of Sciences"