Richard Brocken/HH

Wetenschappers waarschuwen voor tekort aan zand

Zand vind je overal. Op stranden of in de woestijn. Maar slechts weinigen beseffen het: zand is een kostbaar goed aan het worden. Wetenschappers waarschuwen er voor dat er een tekort dreigt en dat omdat silicium in zowat alles zit waarop onze huidige samenleving gebouwd is.

Zand is een kostbaar goed aan het worden. Wetenschappers waarschuwen voor een dreigend tekort. Alle woestijnen ter wereld zijn niet voldoende om het zandtekort te verhelpen: de bouwwoede is te groot.

"Zand is de basis van onze moderne maatschappij", zegt wetenschapster Aurora Torres van het Duitse Zentrum für integrative Biodiversitätsforschung (iDiv). Torres gelooft dat de meeste mensen zich niet bewust zijn van wat zij een "dreigende tragedie" noemt. "Bij de doorsneeburger leeft dat thema amper tot niet, maar in de voorbije jaren zijn steeds meer internationale organisaties zich over de thematiek beginnen buigen".

Zand is de basis van onze moderne maatschappij

Aurora Torres, wetenschapster

Het leven van de mens is volgens de wetenschapster, letterlijk 'op zand gebouwd'. Na water is zand wereldwijd de meest geconsumeerde natuurlijke koopwaar geworden. Zand steekt niet alleen in huizen, maar ook in glas, asfalt, cosmetica, tandpasta, microchips, schermen van smartphones, auto's en vliegtuigen. Het uit zand gewonnen siliciumdioxide (SiO2) wordt ook in de wijnindustrie en in veel levensmiddelen gebruikt.

De massa zand die gebruikt wordt, is de voorbije twintig jaar verdrievoudigd, berekende Pascal Peduzzi van het wereldmilieuprogramma UNEP. In 2014 stelde hij het VN-rapport 'Zand, zeldzamer dan je denkt' op. "We schatten het huidige verbruik op 50 miljard ton per jaar, dat is 18 kilo dagelijks voor elke aardbewoner". Voor een 'gewone' eengezinswoning wordt al vlug ongeveer 200 ton zand gebruikt. "Met wat de bouwsector per jaar aan zand gebruikt, kan je een 27 meter hoge en 27 meter brede muur rond de hele Evenaar aanleggen".

De massa zand die gebruikt wordt, is de voorbije twintig jaar verdrievoudigd

Pascal Peduzzi, wereldmilieuprogramma UNEP

Een mens zou denken: er is toch woestijn genoeg? Dat is fout gedacht. Woestijnzand is niet geschikt als grondstof voor beton. De korrels zijn door de eroderende wind te glad en rond geworden. Vandaar dat de sjeiks in Dubai en Abu Dhabi voor hun mega bouwprojecten niets hebben aan het zand uit de omliggende woestijnen. Voor de Burj Khalifa, momenteel het hoogste gebouw ter wereld, moest het zand aangevoerd worden uit het verre Australië.

Dé grootste exporteur ter wereld van zand is de VS. De grootste importeur is Singapore, dat het silicium nodig heeft voor haar glitterende shoppingcentra en megagebouwen. Vooral in Oost-Azië hebben veel landen al de export van zand verboden. Het gebeurt nog wel, maar dan illegaal.

Deskundigen proberen de situatie te counteren door het ontwikkelen van alternatieven. Veelbelovend lijken het recyclen van bouwstoffen en de pogingen om woestijnzand dan toch voor woningbouw te gebruiken. Het probleem is evenwel complex, relatief nieuw en veelgelaagd. "Zand is steeds materiaal geweest dat in overvloed aanwezig was en amper iets kostte", zegt wetenschapster Aurora Torres. "Dat is intussen serieus veranderd."