Joodse Marollen

Luckas Vander Taelen laat zich in drie teksten leiden door een toevallige ontmoeting met een gedenkplaat of een monument. Ze brachten hem op het spoor van een ontroerende geschiedenis. Deze tweede aflevering speelt zich af in de Brusselse wijk ‘De Marollen’.

opinie
BELGA/VERGULT
Luckas Vander Taelen
Luckas Vander Taelen is gewezen parlementslid voor Groen, muzikant en freelancejournalist.

Ik woon niet ver van de Brusselse wijk die iedereen kent: de Marollen. De buurt rond het Vossenplein is misschien de laatste van de stad die nog een echt volks karakter heeft, hoewel dat danig is aangetast door antiquairs en restaurants waar de prijzen vaak haaks staan op hun zogenaamd authentiek imago. Toch raad ik elke bezoeker van Brussel aan te verdwalen in de Marollen, en in de kleine straatjes tussen de Hoog- en Blaesstraat zijn weg te zoeken naar het hoger gelegen Justitiepaleis.

Een paar weken geleden fietste ik door de Huidevettersstraat op weg naar het stadscentrum. Vlak bij het Kapellekerkstation, dat gelegen is op de spoorwegviaduct van de Noord-Zuidverbinding, moest ik een auto voorrang geven. Ik keek even rond en mijn blik viel op een bord dat ik nooit eerder gezien had : ik bleek op de "Herschel Grynszpan Square" te hebben halt gehouden. Grynszpan (foto hieronder), lees ik, was "Jood en verzetsstrijder, vermoordt in Parijs in november 1938 een nazidiplomaat, aanleiding tot de Kristallnacht."

De man die door de nazi's gebruikt werd als alibi om de vreselijke aanvallen op Joodse winkels in november 1938, blijkt dus in de Marollen gewoond te hebben! Slechts een jaar geleden werd zijn nagedachtenis geëerd door zijn naam aan dit pleintje te geven. Grynszpan was in de vroege jaren dertig Duitsland ontvlucht en had een job gevonden in de Huidevettersstraat. Maar toen hij vernam dat zijn familie opgesloten was in een van de eerste concentratiekampen, wou hij hen gaan zoeken. Hij hoopte via Parijs terug naar Duitsland te kunnen, maar een hautaine medewerker van de ambassade weigerde hem een visum te geven. Daarop trok de emotionele Grynszpan een wapen en schoot de Duitser dood. Hij slaagde erin te vluchten, maar wat er nadien met hem gebeurde, weet niemand. Zeker is dat hij de oorlog niet overleefde...

Door mijn opzoekingen over Grynszpan kwam ik te weten hoe Joods de Marollen waren in de jaren dertig. Daar is nu niets meer van over. Daarom is het goed dat vorig jaar in de buurt 21 zogenaamde struikelstenen zijn aangebracht. Dat zijn kleine steentjes in het trottoir, waarop de naam geschreven is van Joden die gedeporteerd zijn door de nazi's. Voor het "Théâtre des Tanneurs" zijn er maar liefst tien te zien. Daar woonde Herschel Grynszpan met zijn familie. Ik lees hun namen, waaronder die van twee kleine kinderen. Zij werden tijdens een grote razzia begin september 1942 samen met hun ouders en meer dan zevenhonderd andere Joden uit hun huizen gesleurd. Als de woningen leeg waren, schreven de Duitsers er "Judenrein" op, vrij van Joden. Hun slachtoffers werden meteen naar de Dossinkazerne in Mechelen gevoerd. Een paar dagen later werden ze vergast in Auschwitz.

De Marollen waren in de jaren dertig heel Joods. Daar is nu niets meer van over.

Vorig jaar vertelde één van de weinig overlevenden van die razzia zijn verhaal. Toen de nazi's bonkten op de deuren, sloot de moeder van de zevenjarige Joseph Nowak hem op in een kast, die ze meteen omdraaide, zodat het leek dat die omgevallen was. De hele familie werd gedeporteerd; de kleine Joseph bleef versteend achter in zijn weinig comfortabele donkere schuilplaats. Pas een dag later werd hij ontdekt, door plunderaars die de lege huizen van de Joden doorzochten. Ze deden tenminste iets goed: ze leverden Joseph niet uit aan de Duitsers, maar brachten hem naar de Brusselse politie. Dat is zijn redding geweest, want de agenten waren geen actieve medewerkers van de bezetter, zoals dat wel het geval was in Frankrijk. De politieman bracht Joseph naar een klooster, waar hij de oorlog overleefde. Die moedige helaas anonieme agent, die op gevaar van zijn eigen leven een kleine Joodse jongen van zeven jaar redde, verdient wat mij betreft een monument...

Als u nog eens naar de rommelmarkt op het Vossenplein bent, en als u zich even wilt voorstellen hoe Joods de Marollen ooit waren, zak dan een straat dieper af en hou halt bij de struikelstenen in de Huidevettersstraat, bij het nummer 75.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.