TEK IMAGE/SCIENCE PHOTO LIBRARY

"Publicatiedruk drijft onderzoekers naar rooftijdschriften, universiteiten moeten optreden"

De krant De Morgen heeft vastgesteld dat honderden Belgische academici artikels tegen betaling hebben gepubliceerd in zogenoemde rooftijdschriften. "Juridisch mag dat wel, maar je treedt wel de gangbare wetenschappelijke praktijk met de voeten. De artikels worden niet gecontroleerd. De wetenschappelijke wereld wordt voor het eerst publiekelijk geconfronteerd met het fenomeen en moet hier een antwoord op vinden", zegt De Morgen-journalist Remy Amkreuz in "De wereld vandaag" op Radio 1.

Uit een onderzoek van De Morgen blijkt dat ook Belgische academici gebruik maken van zogenoemde rooftijdschriften om hun artikels te publiceren. De artikels worden door die tijdschriften tegen betaling gepubliceerd, zonder de gebruikelijke kwaliteitscontrole.

"Het woord rooftijdschriften klinkt enorm spannend. Vaak noemt men het neptijdschriften, maar dat klinkt alsof ze niet bestaan. De tijdschriften worden rooftijdschriften genoemd omdat auteurs van artikels vaak een heel gepeperde rekening krijgen van enkele honderden of tot meer dan duizend euro. Men noemt het ook rooftijdschriften omdat helemaal niet duidelijk is of kwaliteitstoetsing is gebeurd", verduidelijkt Remy Amkreuz van De Morgen in "De wereld vandaag".

Wetenschappers bieden hun artikels over onderzoeken aan aan de traditionele tijdschriften. Dat is wat we normaal gewend zijn, maar soms sturen ze hun publicaties naar minder bekende tijdschriften en dan kunnen ze bij rooftijdschriften terechtkomen.

"Bij de traditionele tijdschriften is het de praktijk - en dat is een keurmerk voor wetenschap - dat andere wetenschappers onafhankelijk gaan kijken naar de tekst. Ze gaan met een kam door de tekst op zoek naar fouten en onduidelijkheden. Vervolgens wordt de tekst teruggestuurd en moet men die aanpassen. Dat is een spel dat maanden kan duren vooraleer de tekst wordt gepubliceerd. Bij de rooftijdschriften doet men alsof dat gebeurt. Zo worden artikels heel snel gepubliceerd."

Juridisch mag het, maar ethisch is het niet

Wetenschappers weten niet altijd of ze met rooftijdschriften te maken hebben. "We hebben verschillende wetenschappers gebeld en hen gevraagd of ze in de val gelopen zijn of ze bewust voor die rooftijdschriften gekozen hebben", zegt Amkreuz.

"Juridisch mag het wel. Er bestaat geen wetgeving die overtreden wordt. Binnen de universiteit bestaan ook geen regels voor de publicatie van teksten in rooftijdschriften. Maar je treedt wel de gangbare wetenschappelijke praktijk met de voeten."

Voor ethici stelt er zich wel een probleem bij publicatie in rooftijdschriften. "Als je met wetenschapsethici spreekt, dan duikt bij hen een duidelijke conclusie op. Als je niet weet dat je als wetenschapper samenwerkt met rooftijdschriften, dan ben je ook laakbaar. Je had het moeten weten. Er bestaat een zwarte lijst met rooftijdschriften. Je kan opzoeken welke journals rooftijdschriften zijn. Honderden Belgen hebben in die journals gepubliceerd."

Publicatiedruk is een van de redenen

Publicatiedruk is volgens Amkreuz  een van de redenen waarom onderzoekers publiceren in rooftijdschriften. "Het lijkt me evident dat dat de motor kan zijn. We zien ook dat vaak jonge onderzoekers opduiken in rooftijdschriften. Het kan ook gaan om ego. Mensen die gewoon graag vaak gepubliceerd worden en daar al dan niet financieel gebaat bij zijn, dat kan ook."

"Ik vind dat dit niet meer zou mogen. Het is nieuw in die zin dat de wetenschappelijke wereld er voor  het eerst publiekelijk mee geconfronteerd worden. Het bestaan van rooftijdschriften was al eerder bekend. Het wordt tijd dat de universiteiten hier een antwoord op vinden. Het wordt tijd dat er grenzen worden gesteld voor wetenschappers."