Misbruik van andermans cultuur voor commercieel winstbejag is een probleem

Het strand van Zeebrugge was verleden weekend de bijzondere locatie van het zomerfestival WeCanDance. Het festival vroeg zijn bezoekers om verkleed te komen. Dit jaar moesten ze inspiratie zoeken in het Wilde Westen en dit is minder onschuldig dan het lijkt, stelt mensenrechtenlobbyiste Yasmine Daelman. Het uitbuiten van elementen van culturen van sociaal-etnische minderheden kleineert en trivialiseert deze culturen. Het houdt het koloniale idee van blanke en westerse suprematie in stand.  

labels
Yasmine Daelman
De auteur is 24 jaar, arabist en islamoloog van opleiding en werkt in de EU mensenrechten-lobby.

Ik zit rustig op de bank naar het VRT Journaal te kijken wanneer er een reportage van het WeCanDance-festival wordt getoond, een electronic dance festival dat jaarlijks plaatsvindt aan de Belgische kust waarin steevast een thema centraal staat. Dit jaar was het thema “Acid Cowboys” en werd er aan de festivalgangers gevraagd om zich in ‘western’-stijl te verkleden.

Een nietsvermoedende reporter vraagt een man met een cowboyhoed al grappend of hij “al veel indianen gevangen” heeft, gevolgd door enkele beelden van blanke mannen met roodgeverfde huiden getooid in traditionele, inheems-Amerikaanse hoofddeksels.

Ik ben, op zijn zachtst uitgedrukt, verbaasd over wat ik zojuist gezien heb. Omdat ik mijn oren en ogen bijna niet kan geloven, spoel ik even terug. Nee hoor, ik heb het wel degelijk goed gehoord: “Heb je al veel indianen gevangen?”, hoor ik de reporter weer zeggen.

(lees verder onder de foto)

Onderliggende machtsstructuren

Zoals het een echte ‘millennial’ betaamt, rep ik mezelf naar Twitter en Facebook en kom ik tot de constatatie dat ik gelukkig niet de enige ben die met verstomming geslagen is.

Culturele toe-eigening is het gebruik van elementen uit culturen van sociaal-etnische minderheden door leden van de dominante cultuur. 

Het is algemeen geweten dat de VRT als openbare omroep een breed-educatieve rol speelt. De missie en opdracht van de VRT staan ook klaar en duidelijk beschreven op de website. Eén van de paragrafen luidt: “De VRT besteedt aandacht aan belangrijke maatschappelijke thema’s en sensibiliseert en/of mobiliseert burgers rond deze thema’s (…)”. Met het uitzenden van deze reportage neemt de omroep echter actief deel aan de normalisering van onverholen culturele toe-eigening, een maatschappelijk probleem dat nog steeds enorm onderschat wordt, ook al gebeurt dat wellicht onbewust.

Culturele toe-eigening is het gebruik van elementen uit culturen van sociaal-etnische minderheden door leden van de dominante cultuur. Het onderscheidt zich van culturele uitwisseling door de onderliggende machtsstructuren die aanwezig zijn, daar culturele toe-eigening een bijproduct is van kolonialisme en etnische onderdrukking.

Misbruik van het inheems Amerikaans hoofddeksel

Het dragen van inheems Amerikaanse hoofddeksels door mensen die niet inheems- Amerikaans zijn, is hét schoolvoorbeeld van culturele toe-eigening. De hoofddeksels dragen voor inheemse Amerikanen namelijk een diepe spirituele en politieke betekenis. Het misbruik ervan als onderdeel van een zomerse festivaloutfit, is dan ook ronduit beledigend. In het buitenland kwamen onder meer Victoria’s Secret en Elle Magazine al hevig onder vuur te liggen voor het gebruik van de gevederde headdresses. 

Hun hoofddeksels dragen voor inheemse Amerikanen een diepe spirituele betekenis. 

Voorts gaan blanken die hun gezichten rood verven nog een stapje verder dan culturele toe-eigening. De blackface, waarbij blanken zich volledig zwart schminken om zo op karikaturale wijze Afrikanen te portretteren, lag al aan de basis van de discussie rond Zwarte Piet. Yellowface en ja, ook redface, zijn even problematisch.

De mensen op het festival zijn zich allicht van geen kwaad bewust, maar laat dat nu net het probleem zijn: het gebrek aan besef dat het uitbuiten van elementen van culturen van sociaal-etnische minderheden, deze culturen kleineert, trivialiseert en zo het koloniale idee van blanke en westerse suprematie in stand houdt.  

Ook wanneer de reporter de vraag stelt “Heb je al veel Indianen gevangen?” wordt de genocide op de autochtone Amerikaanse bevolking in feite zonder schroom geridiculiseerd en dit gewoon om een ‘ludiek’ vraagje te kunnen stellen voor de reportage. 

Graag minder lichtzinnig

Sommige mensen zullen dit misschien overdreven vinden, maar niets is minder waar. Om het even simplistisch voor te stellen: Waarom vingen de cowboys nu precies de ‘Indianen’? Het antwoord op die vraag is: om ze uit te kunnen te roeien.

Ik denk dat we het er allemaal wel over eens kunnen zijn dat etnische zuivering niet iets is waar zo lichtzinnig mee omgesprongen zou mogen worden.

Een parade van stereotypes waarin Arabische, Indiase en andere culturen gewoonweg compleet werden gereduceerd tot speelgoed.

Al deze zaken terzijde, is het ook belangrijk om in te gaan op het WeCanDance festival zelf. Het thema van dit jaar was “Acid Cowboys”. Vorig jaar echter, was het thema “Desert Dreams”, wat resulteerde in een soort misselijkmakend vertoon van onmiskenbaar oriëntalisme en exotisme vol schaars geklede buikdanseressen en mensen uitgedost met fez-hoedjes, sari’s, hoofddoeken en kaftans. Sommige mensen beweerden zelfs dat een DJ een remix met koranische teksten had afgespeeld. Kortom, een ware parade van stereotypes waarin Arabische, Indiase en andere culturen gewoonweg compleet werden gereduceerd tot speelgoed.

Er is helemaal niets mis met festivals met een thema. Er is wél een probleem met het misbruik van andermans cultuur voor je eigen plezier en commercieel winstbejag. In de Verenigde Staten hebben verschillende festivals sinds kort het dragen van traditionele, inheems-Amerikaanse hoofddeksels verboden. Misschien kunnen de organisatoren van WeCanDance hier een voorbeeld aan nemen en dit in het achterhoofd houden bij het organiseren van de volgende editie. 

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.