Video player inladen ...

Het kasteel Keingiaert de Gheluvelt in Geluveld: woning van een van de eerste vrouwelijke burgemeesters van het land

Deze zomer toert VRT NWS door Vlaanderen en Brussel, op zoek naar illustere burgemeesters uit een ver verleden. Straten, kastelen of andere markante bouwwerken zijn onze gids. Vandaag zijn we in Geluveld aanbeland: een dorp dat sinds 1977 deel uitmaakt van de West-Vlaamse gemeente Zonnebeke. Maak kennis met jonkvrouw Léonie Charlotte Françoise Keingiaert de Gheluvelt, in 1921 een van de eerste vrouwelijke burgemeesters van het land, maar ook een controversieel figuur in het dorp waar ze decennialang het politieke leven beheerste.

Hebt u ooit van Geluveld gehoord? Velen onder u wellicht niet: het gaat om een dorp met zo'n 1.600 inwoners, sinds 1977 een deelgemeente van Zonnebeke. Een van die slaperige dorpjes in Zuidwest-Vlaanderen, denkt u misschien. Ten onrechte: je vindt er niet alleen het kasteel Keingiaert de Gheluvelt, maar over de dorpsgemeenschap blijkt tot op vandaag een waas van intriges te hangen.

Het statige kasteel uit de 18e eeuw hoorde toe aan Louis-Bruno, een gewezen kapitein in het Spaanse leger die in 1825 door de Nederlandse koning Willem I in de adelstand werd verheven onder de naam "Keingiaert de Gheluvelt". De naam gaat terug tot de Heren van Geluveld, al sinds de 12e eeuw een belangrijke adellijke familie uit de streek. De naam "Keingiaert" verwijst naar een eeuwenoude vooraanstaande familie uit het nabijgelegen Ieper.

Na de Eerste Wereldoorlog is Geluveld een ware puinhoop, ook het kasteel Keigniaert de Gheluvelt. Jonkvrouw Léonie Keingiaert de Gheluvelt, die de oorlogsjaren had doorgebracht in Monte Carlo, keert in 1919 terug en laat veldovens oprichten voor de productie van bakstenen. Aldus ontpopt de Juffrouw zich tot rijke weldoener die Geluveld heropbouwt. Ook het familiale kasteel laat ze steen voor steen heropbouwen.

Lees verder onder de kaart.

Kasteel versus kerk

Nadat in 1921 de wet is goedgekeurd die toelaat dat vrouwen het ambt van burgemeester en schepen kunnen uitoefenen, wordt Léonie Keingiaert de Gheluvelt op 21 september 1921 één van de vier eerste vrouwelijke burgemeesters in het land. Ze is wel de eerste van die vier die de sjerp mag omgorden. Verkiezingen had de Juffrouw niet nodig, want de door haar ingediende lijst was de enige. Dat Geluveld in de wolken is, mag blijken uit een gedicht van Peter Ghesquière naar aanleiding van haar inhuldiging.

Een polemiek met de lokale pastoor over de heropbouw van de dorpskerk en een dispuut met een landbouwer over het verwerven van een woning leiden tot gerommel in de gemeente. Geluveld raakt verdeeld in twee kampen: het liberaal-belgicistische kamp van de burgemeester en een katholiek-Vlaamsgezind kamp.

In de volksmond heeft men het ook wel over de strijd tussen de "luttisten" (naar de weinig vleiende bijnaam van Léonie "Lutte" Keingiaert) en de "Houdendyckisten" (naar de naam van een van haar opvolgers). Het kasteel tegen de kerk, als het ware.

De Geluveldse gemeentepolitiek is altijd gekruid geweest met een spijzig tintje hatelijkheden

Heemkundige Willy Gelfhof

De Juffrouw is twee keer burgemeester: van 1921 tot 1927 en van 1932 tot 1939. Ze zou haar hele leven lang politiek actief blijven, hoewel ze na de Tweede Wereldoorlog het burgemeestersambt definitief mag vergeten: ze wekt te veel wrevel op. De socialisten, die in Geluveld relatief zwak staan, kunnen van deze situatie profiteren omdat ze geregeld op de wip zitten tussen het kamp van de Juffrouw en dat van haar tegenstanders. Daardoor kunnen ze vaak de burgemeestersjerp grijpen. De kiescampagnes verlopen woelig, vaak met wederzijdse beschuldigingen van corruptie en persoonlijke verwijten.

"De Geluveldse gemeentepolitiek is altijd gekruid geweest met een spijzig tintje hatelijkheden, krenkende persoonlijke aanvallen, aan het ontoelaatbare grenzende verdachtmakingen en op het scherp van de snee uitgevochten familiale en persoonlijke vetes", zegt heemkundige Willy Geldhof. 

Lees verder onder de foto.

Foto: archief Willy Geldhof

Weldoenster en feministe

Buiten de politiek - of misschien toch niet helemaal - werkt juffrouw Keingiaert aan haar imago. Naar aanleiding van Sint-Maartensdag inviteert ze de kinderen van Geluveld op haar kasteel en deelt ze versnaperingen uit. De kinderen hebben een als lantaarn bewerkte biet bij en dat kunstwerk wordt beoordeeld door de Juffrouw. Die laat zich meteen influisteren van welke strekking de ouders zijn, informatie die bepalend is voor de beloning die het kind krijgt.

Voor plechtige communicanten uit onbemiddelde gezinnen betaalt de Juffrouw de feestkledij, aan de lokale voetbalploeg schenkt ze een voetbalveld en ze is ook weldoenster van de lokale schuttersgilde. Ritjes op de paardenmolen tijdens de dorpskermis neemt de Juffrouw voor haar rekening.

Als vrouw in de politiek is ze wellicht veel te vroeg geboren

Heemkundige Willy Gelfhof

Daarnaast werkt ze ook mee aan het feministische tijdschrift "Le Féminisme chrétien de Belgique". "Als vrouw in de politiek is ze wellicht veel te vroeg geboren om haar feministisch gedachtengoed in gang te doen vinden in de toenmalige dorpsgemeenschap", zegt Willy Geldhof.

Léonie Keignaert de Gheluvelt overlijdt ongehuwd in 1966. Ze is dan 80 jaar. Haar eigendommen in België gaan naar de Vereniging van de Belgische Adel, die het kasteel laat restaureren en als vakantiehuis te huur aanbiedt aan haar leden. In 1999 verkoopt de vereniging het kasteel.

Lees verder onder de foto.

Foto: archief Willy Geldhof

De huizen rond het marktplein van Geluveld en de boerderijen die de juffrouw bezit, worden tegen een schappelijke prijs verkocht, meestal aan de huurders die erin wonen.

Meer dan 40 jaar na haar dood blijft de geest van Léonie Keingiaert de Gheluvelt rondwaren in het dorp. Vragen om informatie worden steevast met een schuwe blik beantwoord. "Ze hebben haar veel kwaad berokkend", zegt een oudere dame met gedempte stem. Verder wil ze niets méér kwijt. Het verleden rust nog niet in Geluveld.

Video player inladen ...