Video player inladen ...

De Auguste Reyerslaan: over burgemeester Reyers, een vernietigende brand en een smerige campagne

Deze week toert VRT NWS door Vlaanderen en Brussel, op zoek naar illustere burgemeesters uit een ver verleden. Straten, kastelen of andere belangrijke bouwwerken zijn onze gids. Onze laatste halte is de Auguste Reyerslaan in de Brusselse gemeente Schaarbeek. In heel Vlaanderen bekend, want al decennialang een "medialaan". Maar een stuk verder terug in de geschiedenis komen we burgemeester Auguste Reyers (1909-1921) tegen.

Sinds de openbare omroep eind jaren 1960 begin jaren 1970 verhuisde van het Flageyplein in Elsene naar de Auguste Reyerslaan 52 in Schaarbeek, wordt de laan in een adem - metonymiegewijs - genoemd met de VRT.  Iconisch is de 89 meter hoge Reyerstoren, beter bekend als de VRT-toren of voor de buren van de Franstalige omroep de tour RTBF.

Maar de Reyerslaan kent ook een donkerder verleden. Voor de VRT-gebouwen er werden opgetrokken, stond op die plaats van 1889 tot 1963 de Nationale Schietbaan, waar schutters van de burgerwacht en het leger schietoefeningen hielden. Tijdens de twee wereldoorlogen hield de Duitse bezetter er verschillende executies. Een van de bekendste slachtoffers was de Britse verpleegster en verzetsheldin Edith Cavell. 

Op 10 november 1911 beslist het schepencollege van Schaarbeek om de boulevard Militaire om te dopen naar de Auguste Reyerslaan (zie foto in tekst). De 68-jarige Auguste Reyers is op dat moment al bijna drie jaar burgemeester van Schaarbeek. 

(Lees verder onder video en kaartje) Video: de geschiedenis van de VRT-toren.

Video player inladen ...

Een militair uit Aarschot

Voor Reyers - geboren op 30 augustus 1843 in Aarschot - in de politiek stapte, had hij eerst een succesvolle militaire carrière uitgebouwd. Hij schopte het tot luitenant-kolonel, gaf les aan de Krijgsschool en kreeg verschillende onderscheidingen. Zo werd hij opgenomen in de Leopoldsorde.

Na zijn militaire carrière - die hij in 1897 op 54-jarige leeftijd na ruim 38 jaar dienst vaarwel zegde wegens gezondheidsredenen - installeert Auguste Reyers zich in Schaarbeek. Zijn liberale vrienden vragen hem daar om zijn goeie naam en ervaring te gebruiken voor de gemeentepolitiek. 

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1903 haalt Reyers ruim 2.000 stemmen meer dan zijn directe katholieke tegenkandidaat en wordt voorzitter van de begrotingscommissie. Twee jaar later krijgt hij de portefeuille van schepen van Onderwijs. De verkiezingen van 1907 bevestigen Auguste Reyers in zijn mandaat, en in 1909 wordt hij benoemd tot burgemeester na het ontslag van burgemeester Achille Huart-Hamoir. Reyers engageert zich ook als erevoorzitter van de Liberale Toneelmaatschappij "De Vereenigde Vlamingen van Schaarbeek".

(Lees verder onder afbeeldingen)

Een afschrift van de beslissing van het schepencollege om de boulevard Militaire te hernoemen naar Auguste Reyerslaan.

Gemeentelijke archieven Schaarbeek

Burgemeester Auguste Reyers in zijn kantoor.

Gemeentelijke archieven Schaarbeek

Een vernietigende brand

Op Paasmaandag 17 april 1911 slaat 's avonds het noodlot toe. Het is kermis op het plein voor het gemeentehuis van Schaarbeek. Rond 19.15 uur merken enkele voorbijgangers een vurige gloed achter de vensters van een kantoor: brand! Het vuur is echter snel onder controle, maar er worden wel sporen gevonden van brandstichting. De burgemeester verwittigt het parket, maar het ergste lijkt voorbij.

Niets is minder waar. Drie uur later rond 22.15 uur breekt opnieuw brand uit en deze keer woeden de vlammen in alle hevigheid. De brandweerkorpsen van Brussel, Sint-Joost-ten-Node, Laken en Woluwe schieten hun collega's van Schaarbeek te hulp. Pas rond 3 uur 's ochtends raakt de brand onder controle. Een groot deel van het gebouw is vernield.

Het daaropvolgende onderzoek wijst uit dat de brand duidelijk is aangestoken;  deskundigen vinden verspreid in het gebouw zes brandhaarden. Mensen werden ondervraagd, mogelijke motieven onder de loep genomen... Maar tot op de dag van vandaag anno 2018 blijft het een mysterie wie de brand in het gemeentehuis van Schaarbeek heeft aangestoken.

(lees verder onder afbeelding)

Gemeentelijke archieven Schaarbeek

Vurige politieke recuperatie

1911 is echter ook een verkiezingsjaar. En als u denkt dat heden ten dage politieke campagnes hard verlopen, dan hebt u het mis. Gevoed door de klassieke strijd tussen liberalen/socialisten en katholieken, staan de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 1911 in het teken van de brand. De verkiezingsaffiches liegen er niet om.

"Het stadhuis is vernield. Het kostuum van de burgemeester is gered! Proficiat!", staat te lezen op een affiche van de katholieken. De oppositie laat verstaan dat het gemeentehuis wel eens in brand zou zijn kunnen gestoken om compromitterende documenten rond corruptie te doen verdwijnen. Het kartel tussen socialisten en liberalen - dat de meerderheid had - wijst dan weer met een beschuldigende vinger naar de katholieken. Een andere prent leert ons dat het ook in 1911 over belastingen en overheidsschulden gaat, waarbij de oppositie gebruik maakt van het beeld van een brandend stadhuis.

Uiteindelijk wint burgemeester Auguste Reyers met zijn uittredende meerderheid de verkiezingen en zo gaat de politieke polemiek rond de brand weer liggen. Er wordt besloten om het gemeentehuis nagenoeg identiek herop te bouwen. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog doet de werkzaamheden vertraging oplopen. In oktober 1915 kunnen de eerste gemeentediensten zich opnieuw installeren. Op 1 juni 1919 kan burgemeester Reyers het gebouw  dan officieel inhuldigen tijdens een plechtigheid in aanwezigheid van koning Albert I en koningin Elisabeth.

Auguste Reyers blijft burgemeester tot 1921. Hij besluit om dat jaar niet meer deel te nemen aan de verkiezingen. Drie jaar later blaast hij zijn laatste adem uit.

Verkiezingsaffiches uit 1911 tonen hoe de brand politiek werd gerecupereerd.

Gemeentelijke archieven Schaarbeek
Gemeentelijke archieven Schaarbeek
Gemeentelijke archieven Schaarbeek
Gemeentelijke archieven Schaarbeek
Video player inladen ...

Met dank aan de Gemeentelijke archieven van Schaarbeek voor hun medewerking.