Een raaf in volle vlucht (archieffoto). Tony Hisgett/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0

Voor het eerst in anderhalve eeuw hebben raven gebroed in Vlaanderen

In het Meerdaalwoud bij Leuven hebben raven dit jaar succesvol gebroed. Het is het eerste bevestigde broedgeval bij raven in Vlaanderen sinds 1865. De milieuorganisatie Natuurpunt heeft het nieuws bekendgemaakt en noemt het "een teken van hoop voor de natuur". "Het is wellicht slechts een kwestie van tijd voor de raaf weer een normale plaats inneemt in de Vlaamse natuur."

De laatste Vlaamse broedgevallen gebeurden ruim anderhalve eeuw geleden in de streek van Bazel en Wilrijk, in 1865. In Wallonië verdween de raaf in het begin van de 20ste eeuw. "Daarna moesten we het meerdere generaties lang zonder onze grootste zangvogel stellen", zo meldt Natuurpunt in een persbericht. Ondanks het feit dat raven vooral bekend staan voor hun gekras, behoren ze immers wel degelijk tot de zangvogels. Met een gewicht tot 2 kilogram behoren ze tot de zwaarste zangvogels ter wereld, en in onze streken zijn ze met voorsprong de grootste zangvogel.

Vanaf 1973 leverde Wallonië inspanningen om de raaf te herintroduceren, met succes. In het begin van deze eeuw bestond de Waalse broedpopulatie al uit 67 tot 87 paartjes, voornamelijk in de provincies Luik, Luxemburg en het zuiden van de provincie Namen.

In Vlaanderen werden raven weer opgemerkt sinds de jaren 80, maar het bleef bij sporadische waarnemingen. De voorbije decennia namen zowel de geografische spreiding als de frequentie van de waarnemingen zeer traag toe, er kwamen met andere woorden stilletjes aan meer raven in een steeds groter gebied.

Honkvaste raven verblijven sinds 2009 vooral in het noorden van Limburg en het noordoosten van Antwerpen, maar pas in 2014 werd een eerste "territoriaal paar" gezien, in Limburg. Raven vormen in principe monogame paartjes voor het leven, en een paar dat een nest wil bouwen, moet eerst een territorium hebben, dat het aggressief verdedigt tegen andere raven. Zover kwam het in Limburg dus wel in 2014, maar tot broeden kwam het paartje uiteindelijk niet. 

Vanaf 2016-2017 werden er aanzienlijk meer raven waargenomen in Vlaanderen, ook in de rest van de provincie Antwerpen en de provincie Vlaams-Brabant, maar gebroed werd er nog altijd niet. 

Een raaf in een naaldboom in Roemenië (foto: xulescu_g/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0).

Na een valse start, een broedgeval in het Dijleland

In het Dijleland in Vlaams-Brabant - de streek tussen Brussel, Leuven en de taalgrens - werden er tot eind 2016 geen raven waargenomen, maar in december 2016 en opnieuw in februari en maart 2017 duiken er raven op. Vooral de plateaugebieden ten zuidoosten en ten westen van het Meerdaalwoud blijken in de smaak te vallen bij de raven. 

Een analyse van vliegrichtingen en tijdstippen van de waarnemingen uit de eerste helft van maart leidde altijd naar het Meerdaalwoud, wat niet verrassend is voor een vogelsoort met een voorkeur voor uitgestrekte bosgebieden. In het voorjaar van 2017 worden raven zowat overal in het 1.351 hectare grote boscomplex opgemerkt, maar het gaat uitsluitend om volwassen exemplaren. Jonge raven werden in 2017 nooit waargenomen, ondanks gericht zoekwerk. Wat er zich juist heeft afgespeeld in het Meerdaalwoud in 2017, zullen we nooit met zekerheid weten, zegt Natuurpunt, maar wellicht ging het opnieuw om een koppeltje dat een territorium afgebakend heeft, maar niet tot broeden is gekomen. 

Ook in 2018 bleef de Natuurstudiegroep Dijleland de raven in het gebied aandachtig volgen, en op 20 mei werd tijdens een wandeling in het Meerdaalwoud een ietwat vreemd "kraaiachtig" geluid gehoord. Het bleek een volwassen raaf met een bek vol voedsel te zijn, die plots laag over kwam gevlogen en iets verder in een dichte boomkruin landde. Uit de daaropvolgende observaties bleek dat men het lang verwachte ravennest had gevonden. Minstens drie juveniele raven verlieten de dag nadien het nest.

Aangezien raven gedurende vele jaren hetzelfde nest kunnen gebruiken en erg op hun rust gesteld zijn, is het belangrijk om de verstoring tot een minimum te beperken. Daarom is beslist om de locatie van het nest niet vrij te geven, aldus Natuurpunt.

Een nest van raven in een verroeste kraan in Alaska (foto: Bering Land Bridge National Preserve/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0).

Normale plaats in de natuur

Het is verleidelijk te denken dat deze raven uit het zuiden komen, uit Wallonië, zegt Natuurpunt, maar het kan niet uigesloten worden dat ze uit het oosten, uit  Duitsland, of zelfs uit het noorden, uit Nederland, afkomstig zijn.

In Nederland, waar de soort vanaf 1969 werd gereïntroduceerd, na een eerdere mislukte herintroductie, was er rond de eeuwwisseling al sprake van maximaal 100 koppels en verspreidde de soort zich intussen over bijna het hele land. 

In Oost- en West-Vlaanderen zijn er geen uitgestrekte bosgebieden, wat de vestiging in die provincies kan vertragen, en kan verklaren waarom de raaf daar nog een grote uitzondering blijft. Maar ook voor deze gebieden bestaat er nog hoop: in Nederland zijn alle redelijk beboste gebieden tegenwoordig weer ingenomen door raven, en vestigt de soort zich nu ook in meer open gebieden.

Het is dus wellicht slechts een kwestie van tijd voor de raaf weer een normale plaats inneemt in de Vlaamse natuur, zegt Natuurpunt. Wegens hun hogere positie in de voedselketen, hun zeer grote territoria  - ongeveer 2 koppels per 100 km² in Waalse gebieden die goed geschikt zijn voor raven -,  hun schuwe karakter en hun grote behoefte aan rust, zullen raven evenwel nooit zo algemeen worden als bijvoorbeeld de zwarte kraai, zo besluit de natuurorganisatie.

Raven hebben een typische grote, krachtige snavel (foto: Russ/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0).