Waarom voor tieners 8.30 uur niet het ideale uur is om de lessen te beginnen

Het gerinkel van de wekker zal maandag, op de eerste schooldag, velen onder ons pijnlijk in de oren klinken. Zeker tieners zullen het geluid als een marteling ervaren. Want uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ze een ander bioritme hebben dan kinderen en volwassenen. Ze hebben 's ochtends meer tijd nodig om wakker te worden. Een nieuwe school in Leuven houdt daar rekening mee en laat de lessen starten om 9 uur. Moeten andere scholen het voorbeeld volgen?  

In de meeste middelbare scholen in Vlaanderen beginnen de lessen rond 8 uur of half negen. Maar niet zo in de nieuwe school "Stroom" in Leuven. Daar beginnen de lessen vanaf september om 9 uur. "Wij wilden starten met een geheel nieuw project dat beter aansluit bij de noden van leerlingen", licht directeur Willem Schoors toe. "Een later aanvangsuur van de lessen hoort daarbij. Het brein van tieners begint pas echt goed te werken als het wat later op de ochtend is. Dat hebben we gehaald uit wetenschappelijk onderzoek."     

Biologische klok

Professor Olivier Mairesse, die als slaapexpert verbonden is aan het Brugmann ziekenhuis en de Vrije Universiteit Brussel, bevestigt wat de directeur beweert. "Als jongeren in de adolescentie komen (de fase waarin ze volwassen worden) dan verandert hun bioritme enigszins. Hun biologische klok schuift wat op, waardoor zij zich doorgaans 's avonds later slaperig voelen."

De biologische klok van adolescenten schuift op waardoor zij zich doorgaans later slaperig voelen

Prof. Olivier Mairesse, psycholoog VUB en UVC Brugmann

"Er zijn zeker uitzonderingen, maar over het algemeen worden  adolescenten avondtypes die 's avonds langer opblijven dan de doorsnee volwassene en 's ochtends langer doorslapen. Dit ligt dus voor een stuk aan hun biologische klok, maar ook aan hun gedrag. Want omdat ze 's avonds later slaperig worden, blijven ze ook langer actief. Vaak zitten ze dan op de computer of smartphone series te bekijken, of zijn ze actief op sociale media. Dat zijn activiteiten die zeker niet bevorderlijk zijn voor de slaap." 

Hoeveel slaap een tiener nodig heeft, verschilt volgens professor Mairesse van individu tot individu. "Sommige tieners komen toe met 7 uur slaap, andere hebben 10 uur nodig. Maar het is hoe dan ook belangrijk dat ze die uren uitslapen. Als ze niet lang genoeg hebben geslapen, dan wreekt zich dat op hun prestaties overdag, want dan kunnen ze zich moeilijker concentreren en zijn ze prikkelbaar."     

Piekmomenten

Wanneer het het brein van tieners het meest actief is, hangt opnieuw af van individu tot individu. Professor Mairesse: "Mensen vertonen doorgaans twee keer per dag aandachtspieken. Wie 's nachts voldoende slaapt en bijvoorbeeld om 7 uur 's ochtends wakker wordt, zal een eerste piek beleven rond 11 uur en een tweede rond 5 à 6 uur 's avonds. Op die twee piekmomenten zijn de hersenen het meest actief en kunnen we ons het best concentreren. Bij tieners die onvoldoende slapen - of wel voldoende slapen maar later opstaan, verschuiven die momenten. Hun hersenen hebben dan pas later op de dag een piekmoment."       

Op die twee piekmomenten zijn de hersenen het meest actief en kunnen we ons het best concentreren.

Prof. Olivier Mairesse, psycholoog VUB en UVC Brugmann

Professor Mairesse juicht het initiatief van de nieuwe school in Leuven toe. Hij zou het zelfs een goede zaak vinden als alle scholen hun lessen later zouden laten beginnen. Al heeft hij ook een kritische bedenking: "Als de lessen later starten, dan heeft een tiener daar alleen maar voordeel bij als hij ook langer kan uitslapen. Als hij nog altijd om half zeven moet opstaan, dan maakt het weinig uit of de school om 8 of 9 uur begint. Je moet hem ook de tijd gunnen om langer in bed te blijven. Anders is hij even slecht uitgeslapen."

9 uur in alle scholen: haalbaar idee?

Of het in de praktijk haalbaar is om in alle scholen de lessen om 9 uur te laten beginnen, betwijfelt professor Mairesse. "Heel wat ouders beginnen rond 9 uur te werken. Als zij rond die tijd ook nog hun kinderen aan de school moeten afzetten, dan staan zij voor organisatorische problemen. Bovendien dreigt dan al het school- en werkverkeer samen te komen, waardoor we met z'n allen nog meer in de file staan."  

"Maar misschien is het geen slecht idee als scholen de dag zouden beginnen met lichte vakken of lichamelijke opvoeding," besluit professor Mairesse. "Lichaamsbeweging maakt het lichaam wakker en verscherpt de geest. Moeilijkere vakken die meer concentratie vragen, zoals wiskunde, zouden dan later op de dag gegeven kunnen worden, als de leerlingen in hun meest actieve periode zijn."    

Misschien is het geen slecht idee als scholen de dag zouden beginnen met lichamelijke opvoeding

Prof. Olivier Mairesse, psycholoog VUB en UVC Brugmann

Bij "Katholiek Onderwijs Vlaanderen" en "GO! onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap" - de twee grootste onderwijskoepels in ons land - liggen ze niet meteen wakker van de vraag of de lesuren beter verlaat zouden worden. "Onze scholen zijn vrij om zelf hun lesuren te bepalen. Dat ligt volledig binnen hun verantwoordelijkheid en daar komen wij niet tussen", klinkt het bij de woordvoerders.