Video player inladen ...

Help! Ik word opgeroepen om te "zitten"

Houd deze dagen uw brievenbus goed in de gaten. U zou wel eens een heuse oproepingsbrief kunnen ontvangen om te gaan “zitten” in een stem- of telbureau. Bij de lokale verkiezingen van 14 oktober worden gewone burgers opgeroepen om de stembureaus te bemannen. Een pesterijtje van de staat of “burgerplicht”? De meningen zijn verdeeld. Maar wat moet u doen wanneer u wordt opgeroepen? En waarom werd u nu net geselecteerd? 

Bij de lokale verkiezingen op zondag 14 oktober trekt Vlaanderen naar de stembus. Vanaf 8 uur ’s ochtends kan u een stem uitbrengen in het stembureau, waar u vriendelijk wordt geholpen. In de namiddag gaan de ingevulde stembiljetten dan naar het telbureau, waar ze netjes worden geteld. Om de stem- en telbureaus te bemannen, kan u ten laatste 3 september worden opgeroepen om te “zitten”. Maar wie wordt opgeroepen, is niet altijd even enthousiast, zeker als ze keer op keer worden gevraagd. Sommigen vinden het gewoon “spannend”.

Waarom ik?

Waarom wordt u nu net geselecteerd om op een rustige zondag te gaan “zitten”? Dat kan om verschillende redenen. Wie magistraat, advocaat, notaris, gerechtelijk stagiair, onderwijzer, ambtenaar of gerechtsdeurwaarder is, wordt op een lijst gezet door het gemeentebestuur. Daaruit selecteert een vrederechter of de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg dan de voorzitter van het stem- en telbureau en de zogenoemde “bijzitters” van het telbureau. 

Iedereen kan worden opgeroepen om te zitten 

Gewone burgers kunnen ook worden opgeroepen als “bijzitter” in het stembureau. Het gemeentebestuur maakt daarvoor een aparte lijst. De vrederechter kiest daaruit de bijzitters van het stembureau. Iedereen kan dus in principe worden opgeroepen om te “zitten”, al was dat vroeger anders. Vroeger selecteerde men steevast uit alle dertigers. Wie exact 30 was, had het al snel “zitten”. Sommigen gemeenten doen dat nog steeds. Van 1988? Dan maakt u dus extra kans.

(Lees verder onder de grafiek)

Een stembureau, waar iedereen zijn stem zal uitbrengen, telt een voorzitter en vier bijzitters. Voor stembureaus waar je elektronisch kan stemmen, zijn er zelfs vijf bijzitters. Daar komt nog eens een secretaris bij die een verslag moet opstellen. Die wordt geselecteerd door de voorzitter van het stembureau. Lokale partijen kunnen ook nog eens vragen dat er “getuigen” aanwezig zijn die controleren of alles naar behoren verloopt. 

Een telbureau, waar de ingevulde stembiljetten minutieus worden nageteld, heeft ook een eigen voorzitter, een secretaris en 2 à 4 bijzitters. Ook hier kunnen lokale partijen “getuigen” naartoe sturen om alles te controleren. 

Eerste hulp bij “zitten”

Gaat u dat wel kunnen, “zitten”? Wat wordt er precies van u verwacht? Als bijzitter in een stembureau moet u vanaf 8 uur ’s ochtends tot 13 uur in de namiddag (15 uur bij elektronisch stemmen) aanwezig zijn. U neemt de oproepingsbrief en de identiteitskaart aan van de mensen die komen stemmen en vinkt hun naam af van de lijst. Nadat de persoon in kwestie heeft gestemd, stempelt u de oproepingsbrief af, en geeft die samen met de identiteitskaart terug. De voorzitter kan ook vragen dat u mensen praktisch helpt bij het stemmen, of de goede orde bewaakt. 

De telbureaus verzamelen vanaf 14 uur in de namiddag. Daar komen alle ingevulde stembiljetten toe, en worden geteld. Eerst wordt het volledige aantal geteld, daarna per partij en daarna de voorkeursstemmen per kandidaat. Schrik niet, vooraleer de verkiezingsdag begint, moet iedereen een eed afleggen. De voorzitter neemt de eed af van iedereen in het stembureau. Daarna legt hij zelf de eed af aan de aanwezigen.

Telbureau bij de federale verkiezingen van 2010 BELGA/LALMAND

Koffiekoeken

En brengt het ook iets op? Er is inderdaad een kleine vergoeding voor wie moet “zitten”. Wie in een stem- of telbureau zit waar ze met potlood en papier stemmen, krijgt 19 euro. Voor stem- of telbureaus waar elektronisch wordt gestemd, is dat 27 euro. Soms worden ook koffiekoeken en koffie voorzien. En wees gerust, daarvoor hoeft u niet te betalen. 

Terug naar huis

Wordt u opgeroepen als plaatsvervangend bijzitter? Dan kan het goed zijn dat u ’s ochtends terug naar huis wordt gestuurd. In de stem- en telbureaus moet een minimum aantal bijzitters aanwezig zijn. Als iemand niet komt opdagen, wordt aan een plaatsvervanger gevraagd om te blijven. De rest mag gewoon terug naar huis. In het geval dat er met bijzitters én plaatsvervangers niet genoeg helpende handen zijn, kan aan de eerste kiezers worden gevraagd om te blijven. 

Toevallig ziek

In principe is het verplicht om gehoor te geven aan een oproep om te “zitten”. Iemand die zonder geldige reden niet komt opdagen, kan een boete krijgen. Met een goede reden, zoals bij overmacht, een gebroken been of wanneer je moet werken, kan u worden vrijgesteld. Toch bestaat er geen wettelijk vastgelegde lijst van redenen om niet te zetelen in een stem- of telbureau. Toevallig ziek? Dan moet u melden dat u niet beschikbaar bent. De magistraat die u heeft aangewezen, zal dan oordelen of de reden geldig is, of niet. 

Goed om te weten: In principe is het niet meer toegelaten om je vrijwillig aan te bieden om te “zitten”. Steden en gemeentes mogen ook geen oproep doen naar vrijwilligers, want dat zou de neutraliteit in het gedrang kunnen brengen, wanneer bijzitters en politieke kandidaten elkaar te goed kennen. Veel gemeenten doen toch een oproep. En daar zijn dan weer geen sancties voor. 

Juridisch expert Geert Demarsin legt uit hoe mensen worden geselecteerd en hoe de dag van de verkiezingen verloopt. Beluister hier het gesprek op Radio 1:

VIDEO: bekijk hieronder de reportage uit "Het journaal"

Video player inladen ...