Help! Ik word opgeroepen om te "zitten"

Misschien heeft u hem al gekregen of valt hij een dezer dagen nog in uw brievenbus: een heuse oproepingsbrief om te gaan “zitten” in een stem- of telbureau. Bij de verkiezingen worden gewone burgers opgeroepen om de stembureaus te bemannen. Een pesterijtje van de staat of “burgerplicht”? De meningen zijn verdeeld. Maar wat moet u doen wanneer u wordt opgeroepen? En waarom werd u nu net geselecteerd? 

Bij de verkiezingen op zondag 26 mei trekt Vlaanderen naar de stembus. Vanaf 8 uur ’s ochtends kan u uw stem uitbrengen in het stembureau, waar u vriendelijk wordt geholpen. In de namiddag gaan de ingevulde stembiljetten dan naar het telbureau, waar ze netjes worden geteld. Om de stem- en telbureaus te bemannen, kan u ten laatste op  23 mei worden opgeroepen om te “zitten”. De meeste oproepingsbrieven worden echter al rond deze periode verstuurd. En wie wordt opgeroepen, is niet altijd even enthousiast, zeker als ze keer op keer worden gevraagd. Sommigen vinden het gewoon “spannend”.

(lees verder onder de tweets)

Waarom ik?

Waarom wordt u nu net geselecteerd om op een rustige zondag te gaan “zitten”? De lijsten van mogelijke kandidaten worden opgemaakt door de gemeentebesturen. Daaruit selecteert uiteindelijk een vrederechter of de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg de voorzitters en bijzitters.

Een eerste lijst omvat de kandidaat-voorzitters voor de stem- of telbureaus en de kandidaat-bijzitters voor de telbureaus. Daarvoor kijken de gemeentebesturen in de eerste plaats naar wie magistraat, gerechtelijk stagiair, advocaat, notaris, gerechtsdeurwaarder, ambtenaar of onderwijzer is. Mensen die zo'n beroep uitoefenen, maken dus een reële kans om opgeroepen te worden. En het gebeurt dat zij verschillende verkiezingen op rij moeten gaan zitten. 

Iedereen kan worden opgeroepen om te zitten 

Op een tweede lijst staan de kandidaat-bijzitters voor een stembureau. Daarvoor wordt in principe niet specifiek gekeken naar het beroep van de mensen. Bovendien kan iemand die op de eerste lijst staat niet in de tweede lijst worden opgenomen. Met andere woorden: iedereen kan worden opgeroepen om te gaan zitten bij de verkiezingen. 

(Lees verder onder de grafiek)

Een stembureau, waar iedereen zijn stem zal uitbrengen, telt een voorzitter, een secretaris en vier bijzitters met vier plaatsvervangers. Voor stembureaus waar u elektronisch kan stemmen en met meer dan 800 kiezers komt daar nog een vijfde bijzitter bij en een adjunct-secretaris met kennis van informatica. Een telbureau, waar de ingevulde stembiljetten minutieus worden nageteld, heeft ook een eigen voorzitter, een secretaris en vier bijzitters.

Eerste hulp bij “zitten”

Gaat u dat wel kunnen, “zitten”? Wat wordt er precies van u verwacht? In de eerste plaats moet u aanwezig zijn.

Het stembureau wordt ten laatste om 7.45 uur gevormd. Waar met potlood en papier wordt gestemd, blijven de bureaus open tot 13 uur, waar elektronisch wordt gestemd is dat tot 16 uur. Als bijzitter neemt u de oproepingsbrief en de identiteitskaart aan van de mensen die komen stemmen en vinkt hun naam af van de lijst. Nadat de persoon in kwestie heeft gestemd, stempelt u de oproepingsbrief af, en geeft die samen met de identiteitskaart terug. De voorzitter kan ook vragen dat u mensen praktisch helpt bij het stemmen, of de goede orde bewaakt. 

De telbureaus verzamelen vanaf 14 uur in de namiddag. Daar komen alle ingevulde stembiljetten toe, en worden geteld. Eerst wordt het volledige aantal geteld, daarna per partij en daarna de voorkeursstemmen per kandidaat. Schrik niet, vooraleer de verkiezingsdag begint, moet iedereen een eed afleggen. De voorzitter neemt de eed af van iedereen in het stembureau. Daarna legt hij zelf de eed af aan de aanwezigen.

Ik zweer dat ik de stemmen getrouw zal opnemen en het geheim van de stemming zal bewaren

De eed voor de voorzitter en bijzitters in een telbureau

 Ik zweer dat ik het geheim van de stemming zal bewaren

De eed voor de voorzitter en bijzitters van een stembureau

Terug naar huis

Wordt u opgeroepen als plaatsvervangend bijzitter? Dan kan het goed zijn dat u ’s ochtends terug naar huis wordt gestuurd. In de stem- en telbureaus moet een minimum aantal bijzitters aanwezig zijn. Als iemand niet komt opdagen, wordt aan een plaatsvervanger gevraagd om te blijven. De rest mag gewoon terug naar huis. In het geval dat er met bijzitters én plaatsvervangers niet genoeg helpende handen zijn, kan aan de eerste kiezers worden gevraagd om te blijven. 

Telbureau bij de federale verkiezingen van 2010 BELGA/LALMAND

Wat schuift dat?

En brengt het ook iets op? Er is inderdaad een kleine vergoeding voor wie moet “zitten": de zogenoemde presentiegelden. Wie in een stembureau zit waar ze met potlood en papier stemmen, krijgt 28 euro. Voor stembureaus waar elektronisch wordt gestemd, is dat 40 euro. De mensen in de telbureaus krijgen 19 euro. Soms worden ook koffiekoeken en koffie voorzien.

Toevallig ziek

In principe is het verplicht om gehoor te geven aan een oproep om te “zitten”. Iemand die zonder geldige reden niet komt opdagen, kan een boete krijgen. Met een goede reden, zoals bij overmacht, een gebroken been of wanneer u moet werken, kan u worden vrijgesteld. Toch bestaat er geen wettelijk vastgelegde lijst van redenen om niet te zetelen in een stem- of telbureau. De magistraat die u heeft aangewezen, zal dan oordelen of de reden geldig is, of niet. Toevallig ziek? Dan moet u melden dat u niet beschikbaar bent.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2018 waren er in Vlaanderen honderden voorzitters en bijzitters onwettig afwezig. De meesten hadden nooit gereageerd op hun oproepingsbrief. Zij riskeerden wel degelijk om vervolgd en veroordeeld te worden.

James Arthur Photography