Dreigt het einde voor utopisch "vluchtelingendorp" in tip van Italiaanse laars?

Riace, een kuststadje in de tip van de Italiaanse laars, was jarenlang hét feelgoodverhaal in de westerse media. Het dorp in Calabrië dreigde een spookstad te worden, tot de excentrieke burgemeester de leegstaande huizen vulde met vluchtelingen. Twintig jaar lang gold Riace als hét voorbeeld van een geslaagd integratieverhaal. Maar nu de politieke wind in Italië uit een andere richting waait, dreigt het einde voor het utopische "vluchtelingendorp".

Twee jaar geleden werd Domenico -Mimmo- Lucano, de burgemeester van Riace, door het Amerikaanse blad Forbes nog op de lijst van "meest invloedrijke personen ter wereld" gezet. Zijn stadje Riace had op dat moment al tv-ploegen uit heel de westerse wereld ontvangen, beroemd als het was geworden om het opvangsysteem voor vluchtelingen dat de burgemeester had bedacht.

Ook "Koppen", het reportagemagazine van de VRT, ging drie jaar geleden op bezoek in Riace: 

Video player inladen ...

Het begon allemaal twintig jaar geleden, toen Mimmo Lucano zag hoe een boot met bijna 200 Koerdische vluchtelingen aanspoelde op het strand van Riace. Lucano zag hen niet als een probleem, maar als een oplossing voor het leeglopende stadje. Net als veel andere dorpen en stadjes in Italië, vooral in het verpauperde zuiden, had Riace zijn inwonersaantal voortdurend zien slinken. Scholen stonden leeg, winkeltjes verdwenen. De vluchtelingen zouden het stadje nieuw leven kunnen inblazen.

Niet lang na de komst van de Koerden richtte Lucano de stichting Città Futura (Stad van de Toekomst) op. Vluchtelingen uit Eritrea, Somalië, Syrië of Afghanistan wonen in leegstaande huizen. Ze betalen geen huur of kosten, maar in ruil moeten ze werken en Italiaans leren.

"Onregelmatigheden"

Met zijn heel eigen benadering van de vluchtelingenopvang lokte Riace cameraploegen uit heel de westerse wereld. Zelfs de Duitse regisseur Wim Wenders maakte een film over het stadje.

Om de projecten te financieren, rekent Riace op de steun van de asielvoorzieningen CAS (Buitengewone opvangcentra) en de Sprar (Systeem van bescherming voor asielzoekers en vluchtelingen). Maar vorig jaar zijn de middelen van het CAS ineens weggevallen. En begin deze maand vernam de burgemeester dat het ministerie van Binnenlandse Zaken, bemand door de radicaalrechtse Matteo Salvini (Lega), ook de fondsen van het Sprar niet langer zal toewijzen. 

Het ministerie zegt dat het gerecht "onregelmatigheden" onderzoekt. Zo zouden de uitgaven voor migranten onduidelijk zijn, net als de relaties die de burgemeester onderhoudt met maatschappelijk werkers en lokale verenigingen. 

Doordat het geld wegblijft, dreigt Riace opnieuw leeg te lopen. Terwijl er in 2016 nog 800 vluchtelingen woonden, zijn dat er nu nog maar 160. 

Symbool van polarisering

Burgemeester Mimmo Lucano kan wel op heel wat steun rekenen. Begin deze maand kwamen collega-burgemeesters uit Napels en Barcelona hem een hart onder de riem steken. En eerder deze week deed schrijver Roberto Saviano in de Italiaanse pers een oproep om "het model van Riace" te steunen. Zijn oproep sloeg aan: volgens de krant La Repubblica hebben sympathisanten al 150.000 euro bijeengebracht voor het stadje. 

Roberto Saviano werd in 2006 bekend met het boek "Gomorra", een vlijmscherp boek over de maffia. Sinds de publicatie wordt de auteur permanent bewaakt omdat hij door de Napolitaanse Camorra met de dood wordt bedreigd. Saviano en Salvini gaan al sinds het aantreden van de nieuwe Italiaanse regering stevig met elkaar in de clinch, vooral over het migratiebeleid. 

Nu dus over Riace, het stadje dat eerst model stond voor een geslaagde integratie, en nu een symbool lijkt te worden van een grote  polarisering in de Italiaanse samenleving.