Ook back office zijn neonazi’s ongewenst

Jurgen Slembrouck en Jürgen Mettepenningen schrijven beurtelings om de twee weken een opinietekst over wat hen opvalt in nieuws of in het dagelijkse leven. De eerste Jurgen vanuit vrijzinnige inspiratie. De tweede is christelijk. Deze week is Jurgen Slembrouck aan het woord.

labels
Jurgen Slembrouck
Jurgen Slembrouck Universiteit Antwerpen Vrijzinnige Dienst.

Toen enkele maanden geleden minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon op vraag van de politie het initiatief nam om zichtbare tattoos bij de politie te verbieden, was niet iedereen overtuigd van het nut. Alle bekende argumenten om het globale karakter van de overheidsneutraliteit in vraag te stellen, werden van stal gehaald: “De politie moet een afspiegeling zijn van onze diverse samenleving”; “Mensen zijn geen robotten, neutraliteit is onhaalbaar”; “Enkel de dienstverlening moet neutraal zijn”. Precies dezelfde argumenten dus die gehanteerd worden wanneer het gaat over het toelaten van levensbeschouwelijke tekens.

Voor een tattoo kan je kiezen

Ook toen vonden sommige politici het nodig om het hebben van een tattoo te vergelijken met het hebben van een bepaalde huidskleur. Gelukkig is het verschil voor de meeste mensen die geen politicus zijn wel duidelijk: voor een tattoo of een levensbeschouwing kan je kiezen, voor een huidskleur of een handicap niet. Dat maakt ook begrijpelijk waarom je voor het dragen van een tattoo eventueel wel ontslagen kan worden.

Zo ontsloeg de MIVB een buschauffeur voor het hebben van neonazi-tattoos. Voor een bedrijf zoals de MIVB die een publieke dienst aanbiedt is het evident dat ze niet geassocieerd wenst te worden met een ideologie die de fundamentele gelijkwaardigheid van mensen flagrant ontkent. Je mag er niet aan denken dat een slachtoffer van de Jodenvervolging geconfronteerd zou worden met de buschauffeur in kwestie.

Is het ontslag van de buschauffeur wel gerechtvaardigd?

Maar in zekere zin knelt daar het schoentje. Tijdens het uitoefenen van zijn dienst droeg de man namelijk altijd het voorgeschreven uniform en waren de tattoos onzichtbaar. Reizigers hadden nooit geklaagd over de chauffeur. Het was nog maar heel recent dat de MIVB geïnformeerd werd over de ideologische overtuiging van de man. De buschauffeur verscheen afgelopen zomer voor het eerst met ontblote armen op een personeelsfeestje. Sommige van zijn collega’s waren zo onder de indruk dat ze foto’s namen die uiteindelijk bij de directie belandden.

De vraag die zich nu stelt ligt dan ook voor de hand: Is het ontslag wel gerechtvaardigd?

Diversiteit is niet per definitie positief

Laten we die vraag aftoetsen aan de kritiek die geuit werd op het initiatief van minister Jambon. Door tattoos toe te laten kan de MIVB de maatschappelijke diversiteit zichtbaar maken en het draagvlak voor haar dienstverlening versterken. Die beleidskeuze zit overigens vervat in haar ethische en deontologische code: "De MIVB wil dat haar personeel de weerspiegeling is van de bevolking die ze dient”. Maar wat blijkt, een deel van de bevolking heeft ook sympathie voor het nazisme. Die vaststelling maakt alvast duidelijk dat “diversiteit” op zichzelf niet intrinsiek waardevol is en de afspiegeling ervan niet per definitie positief hoeft te zijn.

Hoe verwerpelijk ze ook zijn, de gedachtenzijn vrij

Een tweede bezwaar: mensen zijn geen robotten want ze koesteren verschillende opvattingen over het goede leven. In die zin zijn ze inderdaad niet neutraal en is het goed dat die opvattingen door de gewetensvrijheid beschermd worden. Wat er in het hoofd van mensen leeft aan gedachten, gevoelens of meningen mag door de overheid niet worden beperkt. Dat betekent dat de buschauffeur in kwestie volkomen vrij was om neonazistische opvattingen te hebben. Hoe verwerpelijk ze ook zijn, de gedachten zijn vrij. Als het tot die gedachten beperkt blijft, hoeven ambtenaren dus helemaal niet neutraal te zijn. Enkel de uiterlijke manifestatie van die gedachten door bijvoorbeeld het hebben van tattoos mag aan beperkingen onderworpen worden wanneer de openbare orde, de goede zeden of de vrijheid van anderen in het gedrang komt.

Dat is hier allicht het geval. Het gaat immers om nazisymbolen. Het dragen van die symbolen is volgens de antinegationismewet strafbaar. Bijvoorbeeld wanneer die symbolen in “openbare bijeenkomsten of plaatsen openlijk tentoongesteld worden”. Beantwoordt het bewuste personeelsfeestje aan die voorwaarden? Dat is voer voor advocaten. Aan hen om te bepalen of de antinegationismewet hier van toepassing is en of alle bijkomende bepalingen die gelden volgens het ontslagrecht gevolgd zijn.

Ook achter de schermen is neutraliteit gewenst

Tot slot voeren tegenstanders van een globale neutraliteitsvisie vaak aan dat enkel de neutraliteit van de dienstverlening in rekening moet worden gebracht. Als dat zo zou zijn, is het ontslag van deze chauffeur dus niet gerechtvaardigd. Naar verluidt beschikte de man zelfs over een uitstekend personeelsdossier.

Wanneer ambtenaren die in contact komen met het publiek levensbeschouwelijk herkenbaar zijn, wat hier dus niet het geval was, kan er ondanks het feit dat de dienstverlening objectief verloopt een schijn van partijdigheid ontstaan die ongewenst is. Beeldt u zich bijvoorbeeld een buschauffeur in die zichtbaar voor anderen een Mohammedcartoon in zijn hals heeft getatoeëerd en een gesluierde moslima berispt omwille van het feit dat ze haar voeten laat rusten op een zitbank. Zelfs indien zijn optreden volkomen terecht is, doet die tattoo afbreuk aan zijn neutraliteit. Naar analogie is het dan ook niet wenselijk dat MIVB-medewerkers een hoofddoek zouden mogen dragen zoals onlangs nog door Ecolo werd bepleit.

Die schijn van partijdigheid kan ook ontstaan wanneer het publiek weet dat ambtenaren die back office werken, wel uiterlijke tekens van hun overtuiging mogen dragen. Stel dat achter de schermen enkele personeelsleden een eigen-volk-eerst-pinnetje zouden dragen en daar foto’s van zouden verschijnen. Zou dit voor het imago van de MIVB, die werkzaam is in een multi-etnische stad als Brussel, minder schadelijk zijn? Zou het de neutraliteit van haar dienstverlening niet aantasten? Ik vrees van niet. Professor Jean Leclercq (UCL) heeft het bij het rechte eind: “Plus il y a de diversité, plus il faut de laïcité”.

De MIVB heeft er goed aan gedaan om de buschauffeur te ontslaan

De MIVB heeft er goed aan gedaan om de buschauffeur te ontslaan. Haar optreden strookt in elk geval met haar deontologische code waarin ook het volgende staat: “De MIVB schenkt in het bijzonder aandacht aan de diversiteit, met respect voor de politieke en levensbeschouwelijke neutraliteit die vereist is voor de uitoefening van een functie in de openbare sector”.

Voor een  keer heeft een neonazi de samenleving een dienst bewezen door duidelijk te maken dat globale of volledige neutraliteit te verkiezen valt boven partiële of onvolledige neutraliteit.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.