Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Komt het tot een landruil tussen Servië en Kosovo? Leiders van beide landen aan tafel in Brussel

Tien jaar nadat Kosovo zijn onafhankelijkheid heeft uitgeroepen, komt er mogelijk een uitweg in het aanhoudende conflict tussen Servië en zijn voormalige provincie. De leiders van beide landen ontmoeten elkaar vandaag in Brussel voor onderhandelingsgesprekken. Naar verwachting ligt er een plan voor landruil op tafel. Het plan doorbreekt een diplomatiek taboe, maar leidt ook tot ongerustheid over mogelijk nieuw geweld in de Balkan.

1. Waarover gaat het conflict?

Kosovo, dat tot het einde van de jaren 90 een Servische provincie was, riep in de winter van 2008 de onafhankelijkheid uit. De facto had Servië de controle over Kosovo al verloren sinds de Navo-bombardementen een einde hadden gemaakt aan de Kosovaarse oorlog (1998-1999).  

Sinds het zijn onafhankelijkheid uitriep, wordt Kosovo erkend door 110 landen, waaronder de meeste EU-lidstaten. Voor Servië daarentegen, dat daarin gesteund wordt door Rusland, is Kosovo nog altijd een Servische provincie. 

Sinds 2011 bemiddelt de EU in onderhandelingen om de impasse tussen Belgrado en Pristina te doorbreken. Servië en Kosovo mogen slechts dromen van EU-lidmaatschap als ze tot een akkoord komen.  

2. Wat behelst het plan?

Hashim Thaçi, een voormalig Kosovaars-Albanees strijder, en Aleksandar Vucic, een Servisch nationalist, stonden tijdens de Kosovaarse oorlog tegenover elkaar. Het plan dat ze naar verwachting vandaag in Brussel zullen bespreken, was jarenlang ondenkbaar. 

Het plan gaat uit van een grensverlegging. Vucic en Thaçi willen nagaan of het mogelijk is om een deel van Kosovo bij Servië te voegen, en omgekeerd. Concreet zou het noorden van Kosovo naar Servië gaan, terwijl Servië de Presevo-vallei in het zuiden zou afstaan aan Kosovo.

Als deze opdeling werkelijkheid zou worden, wordt de Ibar-rivier in Mitrovica de nieuwe grens tussen beide landen. De rivier is nu al de barrière tussen de Serviërs en de Albanezen, die in het zuiden wonen.

Op een kaart ziet het plan er zo uit:

Wat zijn de risico's?

Het plan veroorzaakt onrust en angst, zowel bij de Serviërs en de Kosovaarse Albanezen in Kosovo als bij de internationale gemeenschap. De vrees leeft dat een landruil kan leiden tot nieuw geweld in de Balkan. 

In de eerste plaats in Kosovo en Servië zelf, met name met betrekking tot de minderheden aan beide kanten. Het grootste deel van de Servische Kosovaren woont niet in het noorden, maar verspreid over het zuidelijke deel van Kosovo, ten zuiden van de Ibar. De orthodoxe kloosters en kerken daar zijn voor de Serviërs de bakermat van hun geloof en cultuur. 

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

De Kosovaarse Albanezen vrezen dan weer voor de veiligheid van de Albanese minderheid in het noorden van Kosovo.

De grens hertekenen zou ook de doos van Pandora kunnen openen in de Balkan, is de vrees. Zo zou onder meer de kans bestaan dat bijvoorbeeld ook de Albanese bevolking van Macedonië (ongeveer een kwart van de inwoners) vraagt om een hertekening van de grens daar.  

Internationale waarnemers waarschuwen dan ook voor de risico's van een etnische opdeling van Kosovo. In de nasleep van de Balkanoorlogen hanteert de internationale gemeenschap de richtlijn dat er geen nieuwe grensverschuivingen mogen komen volgens etnische lijnen. Het plan voor Kosovo botst met dat principe.

Er wordt verdeeld, en voorlopig eerder vaag, gereageerd op het plan. John Bolton, de veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Donald Trump, zei "territoriale aanpassingen niet te zullen uitsluiten". Ook Europees Commissaris Johannes Hahn is bereid om voorstellen in overweging te nemen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel daarentegen sprak zich al uit tegen het plan. Zij is bang dat het oude wonden kan openrijten.