Video player inladen ...

"Pure Rubens": zelfs zijn schetsen maakte de Vlaamse meester met olieverf op paneel

Het museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam pakt uit met "Pure Rubens", een grote tentoonstelling rond de olieverfschetsen van de Vlaamse grootmeester uit de barok. Want honderden van zijn schetsen schilderde Rubens verrassend genoeg met olieverf, en op paneel. En die schetsen zijn helemaal van zijn eigen hand, terwijl hij veel van zijn doeken grotendeels door assistenten liet schilderen.

"Pure Rubens" toont een overzicht van olieverfschetsen van de Vlaamse grootmeester Peter Paul Rubens.  De tentoonstelling opent in het museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam op zaterdag 8 september. Het museum sloeg daarvoor de handen in elkaar met het Prado in Madrid. Beide musea bezitten een uitgebreide collectie schetsen van Rubens.

Leeuwenjacht, Peter Paul Rubens, ca. 1621.

Meestal gebruikten schilders pen, krijt en papier om schetsen te maken ter voorbereiding van een schilderij. Maar Rubens heeft verrassend genoeg honderden schetsen gemaakt met in die tijd dure olieverf, en op paneel. Hij was niet de eerste die dat deed, maar hij bleek wel een belangrijke vernieuwer en trendsetter: hij kreeg veel navolging. Rubens’ olieverfschetsen betekenden eigenlijk een nieuw soort schilderkunst. 

De triomftocht van Bacchus, Peter Paul Rubens, ca. 1636.

Deze schetsen zijn zo interessant, omdat we weten dat Rubens ze helemaal zèlf schilderde. Dat was niet altijd het geval met de afgewerkte schilderijen. Rubens had een atelier met diverse assistenten.

Vaak gaf hij de aanzet voor een schilderij, maar liet hij dat verder in grote mate door zijn assisenten afwerken. Aan het eind bracht hij dan met meesterlijke hand de 'finishing touch' aan zoals alleen hij dat kon: een kleurschakering, een schaduw of een gezichtsuitdrukking. Met die werkwijze kon Rubens talrijke opdrachten aannemen en een groot aantal klanten tevredenstellen.

De erepoort van de Munt (voorzijde), Peter Paul Rubens, 1634-1635. © Koninklijk Museum voor de Schone Kunsten Antwerpen

Bij grote gelegenheden zoals een "Blijde Inkomst" of een triomftocht van een hoogwaardigheidsbekleder door de stad kreeg Rubens vaak de vraag om triomfbogen te ontwerpen. Ook daarvoor maakte hij schetsen in olieverf. Dat gold ook voor ontwerpen voor wandtapijten. 

De kruisafname, Peter Paul Rubens, 1611-1614.

Rubens had verschillende redenen om olieverfschetsen te maken op een klein formaat. Ze zijn vaak een hulpmiddel voor zijn assistenten, waarin de uiteindelijke compositie en het kleurgebruik uitgeprobeerd worden.

Maar ze worden ook vaak vooraf aan de opdrachtgevers van de schilderijen getoond. Kooplieden, aanzienlijke burgers en kerkelijke opdrachtgevers willen eerst weten hoe het werk eruit gaat zien voor ze de opdracht definitief toewijzen. En dan kan Rubens hen een "modello" tonen. 

Drie nimfen met de hoorn des overvloeds, Peter Paul Rubens en Frans Snijders, ca. 1625-1628.

Groot verschil met zijn schilderijen zijn de losse toets en de spontaniteit van de olieverfschetsen. Onder invloed van latere stromingen als het impressionisme werd het losse karakter van die schetsen steeds hoger gewaardeerd, net als de duidelijk zichtbare toets van de meester.

"Pure Rubens", de tentoonstelling met olieverfschetsen van Peter Paul Rubens loopt van zaterdag 8 september tot zondag 13 januari 2019 in het museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam. 

Video player inladen ...