Pascal Broze

Bart Maddens: "Ik wou dat ik een Waal was op 14 oktober"

Professor politieke wetenschappen Bart Maddens kijkt naar de verschillen in politieke zeden tussen Wallonië en Vlaanderen bij de gemeeteraadsverkiezingen. Wat blijkt? Wallonië is democratischer dan Vlaanderen.

labels
BELGA/VERGULT
Bart Maddens
Bart Maddens doceert politieke wetenschappen in Leuven. Hij volgt de communautaire discussies op de voet.

Ik wou dat ik een Waal was op 14 oktober.  Dan zou ik zelf mijn burgemeester kunnen kiezen.  Of toch een beetje.  Want in Wallonië wordt de kandidaat met het meest voorkeurstemmen in de grootste partij van de coalitie automatisch burgemeester. 

De kans is ook groot dat die burgemeester zich nadien helemaal aan het gemeentebestuur zal wijden.  Want het Waals Parlement heeft de cumul met een uitvoerend lokaal mandaat aanzienlijk beperkt. 

In Wallonië zou ik ook zelf kunnen beslissen wie gemeenteraadslid wordt.  Want die worden louter aangeduid op basis van de voorkeurstemmen.  De overdracht van de lijststemmen is er afgeschaft.  Wie zetelt hangt daardoor meer af van de kiezer, en minder van de partij. 

 In Wallonië hoef ik ook niet meer de confrontatie aan te gaan met een onbetrouwbare stemcomputer.  Want er wordt enkel nog veilig en transparant gestemd, met potlood en papier.   

Wie zetelt hangt daardoor meer af van de kiezer, en minder van de partij.

Ook na 14 oktober is er reden om jaloers te zijn op de Walen.  Nog even en zij kunnen een regionaal referendum houden.  De zesde staatshervorming gaf de gewesten de bevoegdheid om dit te doen.  Het Waals Parlement greep die kans en keurt binnenkort een bijzonder decreet goed dat regionale referenda mogelijk maakt.  Het Vlaams Parlement daarentegen vindt de Vlamingen blijkbaar te dom voor een regionaal referendum.

Het lijkt erop dat de Walen meer kaas hebben gegeten van democratische ethiek dan de Vlamingen.  Ze zijn er zich van bewust dat de politieke partijen buitensporig veel macht hebben.  Ze doen een ernstige inspanning om een stukje van die macht over te hevelen naar de burgers.  Zo bouwen ze de particratie af.  Terwijl die particratie welig blijft tieren in Vlaanderen. 

Wallonië bouwt de particratie af.  Terwijl die particratie welig blijft tieren in Vlaanderen. 

Dat was ooit anders.  In de jaren negentig leefde de ‘nieuwe politieke cultuur’ of NPC vooral in Vlaanderen.  Het was toen Guy Verhofstadt die met zijn burgermanifesten de toon zette daarvoor. In de beruchte Zaal F van de Senaat dokterde hij samen met enkele politici van Agalev, CVP en Volksunie voorstellen uit voor politieke vernieuwing. Daar is echter nooit veel van gekomen.  De Franstaligen stonden op de rem.  Maar ook de Vlaamse socialisten en christendemocraten liepen niet over van enthousiasme. 

Vandaag heeft de nieuwe politieke cultuur de taalgrens overgestoken, zo lijkt het wel.  Dat heeft deels te maken met de sterke positie van Ecolo. Die partij heeft altijd gehamerd op politieke vernieuwing. Maar ook de traditionele partijen hebben hun steentje bijgedragen tot het Waalse democratiseringsproces.  

In Vlaanderen heeft Groen nooit zoveel macht gehad als Ecolo.  Bovendien maken Vlaams Belang en N-VA geen punt van politieke vernieuwing. De N-VA is daar zelfs uitgesproken allergisch voor. NPC wordt daar vooral geassocieerd met ID21 van Bert Anciaux.  Na het uiteenvallen van de Volksunie ontstond daaruit de partij Spirit, die zich ook sterk profileerde op de NPC.  Wijlen Paul Van Grembergen van Spirit heeft als Vlaams minister van binnenlandse zaken een heroïsche poging ondernomen om de rechtstreekse burgemeestersverkiezing door te duwen.  Tevergeefs.

 Hoe meer macht je hebt, hoe moeilijker het is om die te lossen.  

Er is ook een meer principiële reden waarom de N-VA huiverachtig staat tegenover politieke vernieuwing.  De partij gelooft sterk in de representatieve democratie.  Van een meer directe democratie (via referenda of een rechtstreekse burgemeestersverkiezing) heeft de N-VA  nooit veel moeten weten.  Vooral Geert Bourgeois heeft daar in de beginjaren van de partij zijn stempel op gedrukt.

Vandaag speelt natuurlijk nog iets anders.  Meer inspraak van de burger en meer directe democratie betekenen onvermijdelijk machtsverlies voor de partijen. En hoe meer macht je hebt, hoe moeilijker het is om die te lossen.  Logisch dus dat de machtigste partijen het meest op de rem staan : de CVP in de jaren negentig, de N-VA vandaag.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.