Yves Leterme: "Zweden beleeft nu wat andere Europese landen 25 jaar geleden meemaakten"

Yves Leterme, secretaris-generaal van het Internationaal Instituut voor Democratische en Electorale Assistentie (IDEA), beleefde de verkiezingen op de voet. "Zweden beleeft nu met vertraging wat andere Europese landen 25 jaar geleden meemaakten. Deze verkiezingen betekenen allicht het einde van het traditionele politieke landschap in Zweden, met een opdeling in een centrumlinks en een centrumrechts blok, die niet met elkaar besturen."

De resultaten van de parlementsverkiezingen zijn nog niet 100 procent definitief, maar het ziet ernaar uit dat het centrumlinkse blok de meeste zetels in de wacht zal slepen. De sociaaldemocratische partij van premier Stefan Löfven, die het linkse blok aanvoert, blijft ook de grootste partij, al haalt die partij wel het slechtste resultaat in meer dan 100 jaar. De rechts-populistische partij Zweden Democraten haalde minder stemmen dan verwacht, maar boekt wel een forse winst en wordt de derde partij van het land.

IDEA heeft zijn hoofdzetel in Stockholm, Yves Leterme beleefde de verkiezingen op de voet. "Ik denk dat de sociaaldemocraten van alle gevestigde partijen met het beste gevoel naar huis gingen, ook al haalden ze het slechtste resultaat in meer dan 100 jaar", zegt Leterme in "De ochtend" op Radio 1. "Hun verlies was minder dan de peilingen voorspeld hadden en ze hebben een heel ruime voorsprong op de tweede partij (de liberaal-conservatieven, de grootste partij van het centrumrechtse blok, nvr). Normaliter zal het aan het centrumlinkse blok zijn om nu het initiatief te nemen om een nieuwe regering te vormen."

De rechts-populistische Zweden Democraten worden de derde partij, maar halen minder stemmen dan voorspeld. "Het zal een wat wrang gevoel geweest zijn bij hen. Ze hebben een soort overwinningsnederlaag geboekt. Hun ambitie was de eerste partij worden, ze zijn de derde. Toch zijn ze fors groter geworden, in korte tijd verdrievoudigd."

"Beleid dat antwoorden biedt op de zorgen die de Zweden zich maken"

Die regeringsvorming wordt een hele klus en betekent volgens Leterme allicht het einde van het traditionele politieke landschap in Zweden, met een opdeling in een centrumlinks en een centrumrechts blok. "Premier Löfven heeft de hand al uitgestoken naar dat centrumrechtse blok. Hij wil  de grenzen overschrijden, komaf maken met de traditie dat centrumlinks en centrumrechts per definitie niet met elkaar besturen."

Een coalitie met de rechts-populistische partij Zweden Democraten, die in heel korte tijd sterk gegroeid is, acht Leterme uitgesloten. "Centrumrechts heeft al opnieuw duidelijk gemaakt dat er niet gepraat wordt met Zweden Democraten, ook centrumlinks gaf dat al aan." Volgens Leterme is de kans het grootst dat er opnieuw een minderheidskabinet van links komt, "maar dan met een verruiming van de basis en meer afspraken rond beleid."

Een nieuwe regering zal niet voor morgen zijn, maar dit luidt wel het historische einde in van het traditionele politieke landschap in Zweden

Yves Leterme

De opmars van Zweden Democraten heeft volgens analisten veel te maken met een grote ontevredenheid over migratie. Hoe kan de nieuwe Zweedse regering een antwoord bieden op dat onderliggende gevoel? "Zweden wordt nu geconfronteerd met wat andere Europese landen 25 jaar geleden meemaakten. De enige optie is een beleid dat antwoorden biedt op de zorgen die maken dat de Zweden meer dan vroeger stemmen op partijen als Zweden Democraten."

"Alleen: zo'n beleid vergt enorm veel tijd. Het heeft bovendien niet alleen te maken met de realiteit, maar ook met de perceptie. En zowel wat de realiteit als de perceptie betreft, is er op het vlak van migratie de laatste jaren heel veel veranderd in Zweden."

Beluister het gesprek met Yves Leterme in "De ochtend"