Vissersoorlog tussen Congo en Oeganda: hoe conflict en bevolkingstoename de vissers tot wanhoop drijven

Sinds enkele maanden loopt het conflict op over de visserij op het Edwardmeer, op de grens tussen Congo en Oeganda. Er zijn schermutselingen geweest, er zijn al doden gevallen en tientallen Congolese vissers die aan de Oegandese kant waren gaan vissen, zitten in de cel.  Het langdurige conflict in het oosten van Congo is een van de oorzaken. 

Een week geleden werden de lichamen van vier vermiste Congolese vissers uit het plaatsje Kyavinyonge teruggevonden aan het Edwardmeer. Ze waren toegetakeld en hadden schotwonden, zei de Congolese marine, die meteen Oeganda met de vinger wees. De Oegandezen ontkenden.  De incidenten zijn al een oud zeer. Maar in 2016 begon de Oegandese overheid de marine in te zetten op het meer. Ze was het beu dat steeds meer Congolese vissers met hun boten en met illegale netten aan de Oegandese kant kwamen vissen. 

De voorbije maanden zijn daar al rond de honderd vissers gearresteerd. Velen van hen zijn al veroordeeld, tot celstraffen van 10 maanden tot drie jaar. De weinigen die al terug naar Congo mochten, hadden een zware dwangsom betaald. Begin juli liep de spanning nog hoger op. Een Oegandese patrouille greep in tegen Congolese vissers, maar ook het Congolese leger mengde zich. Bij twee schietpartijen vielen er samen zeker 21 doden: vissers én soldaten. 

De plaatselijke vissers zeggen dat ze geen andere keuze hebben dan nieuwe visgronden op te zoeken. 

We vragen aan de Congolese staat om ons en het meer te beveiligen. De rebellen hebben hun stellingen opnieuw ingenomen. We moeten wel elders gaan vissen en daar worden we dan gearresteerd.
Adolphe Kakule Mambomingi, directeur COOPEVI (Coopérative des pêcheurs de Vitchumbi) - Radio Okapi

De prijs van het jarenlange conflict

Dat het conflict een grote rol speelt in het hele dispuut, bevestigt ook Maarten Van Steenberge, die voor de KU Leuven de biodoversiteit onderzoekt op het Edwardmeer. "De rebellen gebruiken de dunbevolkte gebieden aan het meer als hun uitvalsbasis. Aan Congolese kant ontbreekt een goed werkende overheid met regels en ordehandhaving. De vissers proberen dan maar snel alles leeg te vissen voor anderen ermee weg zijn. Daardoor is het visbestand erg geslonken.

Een deel van het probleem is ook dat de reglementering aan de twee kanten van de grens anders is. Het zou beter zijn om de technieken en de regels beter op elkaar af te stemmen. Bovendien ligt het gebied tussen nationale parken, en ook daar moeten akkoorden mee worden gesloten over de visvangst", zegt Maarten Van Steenberge nog. (lees voort onder foto)

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Grote Meren, grote problemen

Niet alleen op het Edwardmeer gaat het visbestand omlaag. Heel het gebied van de Grote Meren ligt op een kwetsbare breuklijn, met landgrenzen,  rebellieën en vluchtelingenstromen. Vooral het Kivumeer en het Tanganyikameer ondervinden die spanning ook. 

"In tijden van conflict is de visvangst voor veel boeren een alternatief voor de landbouw, omdat ze vaak hun akkers moeten verlaten en hun oogsten kwijt zijn", zegt Maarten van Steenberge.  "Een boot en en net kosten wel wat als je de brandstof meerekent, maar zijn een kleinere investering dan een akker die niets opbrengt. "

Ook de bevolkingsgroei is niet te verwaarlozen, want die doet de vraag naar vis stijgen. En de Grote Meren worden gedeeld door verschillende landen met elk hun eigen reglementeringen. Daardoor ontstaan situaties zoals op het Edwardmeer waarbij de netten en technieken van het ene land verboden zijn in het andere.   

Alleen een grotere regionale samenwerking kan helpen om het visbestand in balans te houden met de vraag van de groeiende bevolking.
Maarten Van Steenberge, bioloog KU Leuven