Video player inladen ...

Moeten we bang zijn voor Google? "Er dreigt een filter bubble"

Google wordt morgen 20 jaar. Hoera voor de Amerikaanse tech-gigant. Maar hebben we ook echt iets te vieren? Niet alleen heeft het bedrijf met Google Search alle zoekmachines van de kaart geveegd, het is door slimme overnames ook een mastodont geworden die nagenoeg alles over ons weet. "Het ergste is dat we daar niet van wakker liggen", zegt onderzoeksjournalist Jan Walraven.

Ik herinner me nog begin jaren 2000. Als we iets zochten op het internet surften we naar Yahoo.com of AskJeeves.com. Mailen deden we met Advalvas of Hotmail. Maar toen kwam Google. Het bedrijf had een handige zoekwebsite - zo noemden we dat - opgericht waarop we websites behoorlijk snel vonden. Even later zag ik iedereen in mijn omgeving overschakelen naar Gmail om mails te sturen. Waarom niet, want Gmail gaf ons destijds 1 gigabyte opslag, terwijl Hotmail maar 250 megabyte aanbood. 

Inkomsten genereren via een achterpoort

Vernieuwend aan Google was dat de homepage niet al te veel storende reclame bevatte. Sommige websites liepen over van banners en pop-ups. Google heeft vanaf het begin geweigerd om reclame toe te staan op de homepage. Maar het bedrijf moest winst maken. Om dat te doen liet Google websites betalen om bovenaan de zoekresultaten te verschijnen. Daarnaast verzamelt het bedrijf onze gegevens om inkomsten te genereren. Daarmee zijn ze in staat om zeer gericht reclame aan te bieden.

Google bepaalt via zijn algoritme, dat zoekresultaten personaliseert, onze blik op de wereld en bij uitbreiding de realiteit.

Jan Walraven

Door de overname van YouTube en de ontwikkeling van de eigen browser Google Chrome, verzamelt Google meer gegevens over ons. Zo weet Google welke websites we bezoeken, wat we zoeken (Google Search), welke muziek we beluisteren (YouTube), welke filmpjes we bekijken (YouTube), naar waar we rijden (Google Maps) en naar wie we mailen (Gmail).

Daar wringt volgens Walraven het schoentje. "We staan niet stil bij wat Google bijhoudt. Als ik daar met mensen over spreek, zeggen ze dat ze niks te verbergen hebben." Walraven is onderzoeksjournalist bij Apache en schreef onlangs een boek met de toepasselijke titel: "De diefstal van de eeuw". Daarin onderzoekt hij hoe tech-reuzen zoals Facebook en Google onze gegevens verzamelen. 

Ingewikkelde algoritmes creëren hokjes

Dat de twee bedrijven gegevens verzamelen, is niet eens het grootste gevaar. Vraag is: wat gebeurt er met die gegevens? Eenmaal ze verzameld zijn, worden ze in ingewikkelde algoritmes gegoten. Zo maakt Google profielen van elke gebruiker. Hierdoor gaan de zoekresultaten in Google Search heel sterk verschillen per gebruiker. 

Als u iets zoekt op Google, zal u andere resultaten krijgen dan wanneer ik iets zoek. Walraven: "Google bepaalt via zijn algoritme, dat zoekresultaten personaliseert, onze blik op de wereld en bij uitbreiding de realiteit. Dit heeft nare gevolgen, vooral als je weet dat meer dan 90% van de zoekopdrachten wereldwijd via Google Search lopen. Zo dreigt een "filter bubble", waarbij een persoon steeds bevestigd wordt in zijn ideeën en vooroordelen."

Is Google te groot geworden?

Googleproducten zijn onderhand zo ingeburgerd dat ze nagenoeg onmisbaar zijn geworden. Google is "larger than life" en vergezelt ons in ons dagelijkse leven, van zonsopgang tot we in ons bed liggen. 

Dit leidt volgens Walraven tot "datakapitalisme".  "Dat is een term die is afgeleid van "surveillance capitalism", een systeem waarbij vooral technologiebedrijven de door hen verzamelde persoonlijke data inzetten om gebruikers beter te beïnvloeden, hun gedrag te veranderen en zo meer winst te genereren.”

Een van de nare gevolgen is dat andere bedrijven in Europa deze manier van werken kopiëren.

Is Google te machtig geworden? Walraven vindt dat we moeten nadenken over de impact van dit soort bedrijven. Hij is niet alleen. Zelfs in de VS heeft Trump een ballonnetje opgeworpen om bedrijven als Google een halt toe te roepen omdat ze te groot zijn geworden.

Walraven: "Ik vind het een goede zaak dat Europa een boete uitvaardigt aan Google. Vergis je niet. 4 miljard is zakgeld voor Google, maar het zet andere bedrijven aan tot nadenken."

Feit is dat dit soort bedrijven meer en meer een nieuwe realiteit worden. Kijk maar naar Amazon en Facebook.

Feit is dat dit soort bedrijven meer en meer een nieuwe realiteit worden. Kijk maar naar Amazon en Facebook.

Bij Google zegt men dat de privacy van de gebruiker gerespecteerd wordt, en dat de gebruiker zelf bepaalt hoeveel hij of zij prijsgeeft. "Maar doen  de mensen dat echt?", vraagt Walraven zich af.