copyright  thearthistoryroom

Vrouw die poseerde voor "L'origine du monde" is bekend

"Het ontstaan van de wereld" van Gustave Courbet is een schilderij uit 1866. Het toont frontaal en expliciet een naakte vrouw. Volgens auteur Claude Schopp stond de operadanseres Constance Quéniaux model. Dat ontdekte hij per toeval in brieven van Alexandre Dumas. Maar in het verleden kwamen ook al andere befaamde schoonheden in beeld...

Claude Schopp is gespecialiseerd in het werk van vader en zoon Alexandre Dumas, tijdgenoten van Courbet. Tijdens onderzoek van de correspondentie tussen Dumas junior en George Sand vond hij voldoende aanwijzingen over Quéniaux om met 99% zekerheid te beweren dat het wondermooie vrouwelijke geslachtsorgaan van "L'origine du monde" van haar is. Daarmee zou een van de grote mysteries van de kunstgeschiedenis zijn opgelost... Het boek van Schopp verschijnt begin oktober.

Meest erotische schilderij van de 19de eeuw

De sleutel tot de oplossing was een brief uit juni 1871 van zoon Dumas. Bij de publicatie van die brief maakte de uitgever een veelzeggende schrijffout. Daarin staat de zin: "men schildert niet zomaar met het penseel het meest delicate en zachte interview van mademoiselle Queniaux"... Dat is, zegt Schopp, een foute transcriptie van "het interieur van Quéniaux", en iedereen begrijpt wat Dumas daarmee bedoelt.  

Constance Quéniaux, copyright The Local France

Veel gegadigden, één uitverkorene

Het ontbrak in het verleden niet aan gegadigden. Verschillende vrouwen beweerden dat Courbet hen had geschilderd. 2 dames springen er uit als plausibele kanshebber. Vooreerst Joanna Hiffernan, minnares van Courbet in 1866. Maar die was erg bleek en roodharig. Constance had zwart krulhaar. 

Jeanne de Tourbey, de maîtresse van de Turks-Egyptische diplomaat en societyfiguur Khalil-Bey, en de opdrachtgever van het werk, komt ook in aanmerking. De naam van Quéniaux bleef wat ondergesneeuwd omdat zij na 1859 niet meer danste en in 1866 een respectabele vrouw was die zich vooral bezig hield met goede werken. Ze overleed in 1908. 

In dat jaar dook een bloemstuk van Courbet op met rechts een vetplant die een mooie rode diepe kelk naar de toeschouwer richt, "épanouie et ouverte". De link met ''L'Origine"is duidelijk. 

Gustave Courbet, door Nadar, copyright France Inter

Hannelore Knuts

Khalil-Bey bewaarde het provocerende meesterwerk achter een gordijn. Nu hangt de meest beroemde vulva ter wereld in Parijs in het Musée d'Orsay. 

Het schilderij inspireerde Nicolas Provost voor de beginscène van zijn film "The invader". Daarin ligt Hannelore Knuts in dezelfde houding als het model van "L'origine" op het strand van Lampedusa waar Afrikaanse vluchtelingen aanspoelen. Die expliciete scène werd getoond op Beaufort in Raversijde 2 jaar geleden, in een bunker met zicht op zee, tot ongenoegen van veel bezoekers.