De naam die niemand wil: welkom in Noord-Macedonië

Het moet het land zijn met zowat de langste naam ter wereld, zeker in verhouding tot de grootte van het land of het aantal inwoners: de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, vaak afgekort tot FYROM, naar de Engelse vertaling van bovenstaande. Na vandaag komt daar misschien verandering in, waardoor we binnenkort mogelijk van Noord-Macedonië spreken. De Macedoniërs mogen zich vandaag in referendum uitspreken over of ze "Noord-Macedoniërs" willen worden of niet. Een noodzaak, als het land ooit dichter naar het Westen wil kruipen. 

Samen met Slovenië in het noordwesten, was de FYROM uit het zuidoosten een van de stukjes Joegoslavië dat het snelst zijn eigen weg kon gaan: in 1991 werd het land onafhankelijk. Maar al van in het begin speelt de naamskwestie een vervelende rol. De Grieken - zelf trotste bezitters van een provincie met de naam Macedonië - weigeren net om die reden de Macedoniërs zich Macedonië te noemen. Daarom heet het land in officiële aangelegenheden en in internationale context dus Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië: om de Grieken niet al te hard voor de borst te stoten.

Met de bronzen geest van Alexander de Grote

Bij de Macedoniërs denken we automatisch terug aan Alexander de Grote. Als je in de FYROM of de Griekse provincie Macedonië komt, word je sowieso ook met de "meest legendarische Macedoniër uit de geschiedenis" geconfronteerd: op een sokkel in het straatbeeld of in de souvenirsshop. Zo bots je zowel in het centrum van Thessaloniki als in Skopje op een zeer gelijk protserige bronzen versie van de veldheer. 

(Lees verder onder de foto.)

Alexander De Grote, in Skopje (links) en Thessaloniki (rechts)

Volgens de Griekse Macedoniërs zijn zij de enige die aanspraak kunnen maken op Alexander en zijn nazaten: hij was afkomstig uit hun provincie, de geschiedenis van Macedonië is die van de provincie. Die van het noorden, die zich graag Macedoniërs willen noemen en daar hun land willen naar vernoemen, hebben een andere geschiedenis, is in Thessaloniki en omgeving te horen. Die van het noorden zijn van de Balkan en willen zich enkel "Macedoniër noemen om zich te onderscheiden". De Griekse Macedoniërs hebben het dan ook bij voorkeur over "Skopje" als ze het over de FYROM hebben, om al zeker iets wat op Macedonië lijkt niet te moeten uitspreken. 

De Griekse weerstand gaat verder dan pure symboliek: het bestaan van een onafhankelijk land met de naam Macedonië ten noorden van hun land, zou de drang om dat ooit te verenigen tot een Macedonië wel eens kunnen aanwakkeren, iets wat ze in Athene en Thessaloniki ten stelligste willen vermijden.

De kwestie deed de spanningen tussen beide landen en hun politici jarenlang oplopen. Wij doen genoeg concessies door ons zo te noemen als antwoord op de Griekse eisen, vond men in Skopje. Zolang er geen definitieve regeling is, zijn we er helemaal niet klaar mee, vond men Athene. Reden genoeg voor de Grieken om een potentieel lidmaatschap van de EU of de NAVO voor de FYROM te dwarsbomen.

Autoweg van de (politieke) vriendschap

De laatste jaren is er echter een politieke evolutie richting meer wederzijds begrip. Zeker sinds in Griekenland premier Tsipras en zijn linkse Syriza overnamen en in Macedonië de sociaal-democraten en Albanese minderheidspartijen. Zo werd ondermeer de autoweg tussen Thessaloniki en Skopje omgedoopt tot de "autoweg van de vrienschap". 

Beide regeringen masseerden elkaar, hun achterban en traden als verzoeners op. Het compromis is er een geworden waarmee je geen schoonheidsprijs wint: de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië zou zich binnenkort Noord-Macedonië mogen noemen. De Griekse provincie Macedonië zou dan beschouwd worden als het zuidelijke deel van Macedonië, zonder dat ze die naam draagt. (lees verder onder de foto)

Premier Zaev van de FYROM en de Griekse premier Tsipras, na het bereikte compromis. AFP or licensors

Komt het echt tot Noord-Macedonië?

Het is een compromis waar niemand echt gelukkig van wordt. Voor die van de FYROM komt het er op neer dat ze definitief afstand moeten doen van het idee zichzelf ooit gewoon "Macedonië" te noemen. Bovendien is een Noord-Macedonië zonder dat er ook een Zuid-Macedonië als land bestaat, vreemd. 

Als de peiligen kloppen, zou het referendum met een nipte meerderheid voor "ja" eindigen. Maar de vraag is of het wel rechtsgeldig zal zijn. Tegenstanders roepen massaal op om niet te gaan stemmen. Een van de tegenstanders is de president. De man heeft politieke wortels in de nationalistische partij, die Macedonië tot voor kort bestuurde. Hij is een van de meeste prominente tegenstanders. Hij beschuldigt de voorstanders van de naamsverandering van landverraad en roept op om niet te gaan stemmen.

De aanhangers van de regeringspartijen en de Albanese minderheid - die laatste toch goed voor zowat een derde van de inwoners - zijn dan weer wel gewonnen voor een naamsverandering. Volgens hen is het aanvaarden van de naam Noord-Macedonië noodzakelijk als het land uit zijn crisis wil geraken: enkel een akkoord met Griekenland legt de weg open voor potentieel lidmaatschap van bvb. de EU of de NAVO. Al is dat Europees lidmaatschap zeer voorbarig: met een gemiddeld inkomen van 350 Euro per maand, een jeugdwerkloosheid van meer dan 50 procent en moeilijk in te dammen corruptie, staat het land ver af van de Europese normen.

Maar volgens de voorstanders is een "ja" de enige mogelijkheid om uit de miserie te raken. De voorbije weken was het drummen, bij premier Zaev. Heel wat Europees schoon volk kwam langs om Skopje te overtuigen de afslag "richting west" te nemen. Reden genoeg ook voor de Russen om zich in de kwestie te mengen: zij beschouwen de FYROM als Balkan en dus hun invloedsfeer. Alles wat het land naar het westen kan doen afslaan, moet dus tegengehouden worden.

Bovendien is het daarna aan het Griekse Parlement en ook daar is een "ja" verre van zeker: vooral parlementsleden uit de provincie Macedonië hebben het moeilijk. Het erkennen van de naam "Noord-Macedonië" houdt de specifieke erkenning in van het feit dat er in de FYROM ook echt Macedoniërs wonen die even Macedonisch zijn als zij. Terwijl de tenneur bij een groot deel van de Griekse parlementsleden blijft dat er in de FYROM Balkanvolkeren wonen, orthodoxe christenen en moslims, die zichzelf Macedoniërs noemen.  Of Tsipras zijn compromis er in Athene zo vlot in krijgt, is maar zeer de vraag. 

Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Protest in Thessaloniki tegen de naam Noord-Macedonië AFP or licensors