Een voorstelling van de olifantsvogel Aepyornis maximus. Jaime Chirinos/Zooartistica.com

Grootste vogel die ooit geleefd heeft, heeft eindelijk een naam: Vorombe titan

Een gigantische uitgestorven olifantsvogel uit Madagascar is erkend als een aparte soort, en heeft dan ook een eigen naam gekregen: Vorombe titan. De vogel krijgt met een grootte van 3 meter en een gewicht tot 800 kg ook de titel van grootste vogel die ooit geleefd heeft. Met de erkenning komt een einde aan tientallen jaren van discussies, tegenstrijdige aanwijzingen en bewijzen en talloze publicaties.  

De olifantsvogels of Aepyornithidae zijn een uitgestorven groep van enorme, niet vliegende vogels die naar schatting tot het jaar 1.000 van onze tijdrekening op het eiland Madagascar voorkwamen. Waarschijnlijk zijn ze uitgestorven door toedoen van de mens, die het eiland tussen de 3e en de 6e eeuw koloniseerde. 

De eerste soort olifantsvogel die wetenschappelijk beschreven werd, Aepyornis maximus, werd vaak beschouwd als de grootste vogel ooit. In 1894 beschreef de Britse wetenschapper C.W. Andrews echter een nog grotere soort die hij Aepyornis titan noemde. De meeste biologen zagen er echter een ongewoon groot exemplaar van Aepyornis maximus in, en verwierpen de nieuwe soort. 

Dat leidde tot tientallen jaren van discussies, talloze publicaties en allerlei aanwijzingen en bewijzen die elkaar tegenspraken. Nu heeft een team van het Institute of Zoology van de Zoological Society of London echter een eind gemaakt aan het debat over de grootste vogel ter wereld door een nieuwe uitgebreide studie, die ook meteen de taxonomie van de familie van de Aepyornithidae omgooit. 

Gewapend met een lintmeter en een schuifmaat heeft doctor James Hansford van het Institute of Zoology voor de studie honderden beenderen van olifantsvogels in musea over heel de wereld opgemeten en geanalyseerd. UIt zijn metingen bleek duidelijk dat de "titan" van C.W. Andrews wel degelijk een andere soort was. De vorm en de afmetingen van zijn beenderen waren zo verschillend van die van al de andere olifantsvogels, dat hij zelfs een nieuwe geslachtsnaam heeft gekregen, namelijk Vorombe. Vorombe titan is een naam uit het Malagassisch en het Grieks en het betekent "grote vogel".

Een geslacht of genus is in de taxonomie, de leer van het indelen van de biologie, een rang die boven de soort staat. De wetenschappelijke naam van een soort bestaat dan ook altijd uit de geslachtsnaam, en daarna een epitheton - een bijvoeglijk naamwoord - dat de soort beschrijft. Soorten die tot hetzelfde geslacht behoren, staan dichter bij elkaar, zijn nauwer verwant, dan soorten uit verschillende geslachten. Het feit dat het Institute of Zoology Aepyornis titan nu Vorombe titan heeft genoemd, wijst erop dat het team vindt dat er veel verschillen zijn tussen deze vogel en de andere soorten uit het geslacht Aepyornis

Het team heeft ook de taxonomische indeling van de olifantsvogels omgegooid: tot nu toe werd aangenomen dat de familie uit twee geslachten of genera bestond, Aepyornis en de kleinere Mullerorni, die samen tot wel 15 soorten omvatten. Nu zijn dat drie geslachten geworden, naast Aepyornis en Mullerorni is er dus ook Vorombe bijgekomen, met minstens vier verschillende soorten in totaal.  

Beenderen van Vorombe titan. Zoological Society of London

"Enorme impact"

"Olifantsvogels waren de grootste van de megafauna van Madagascar, en aantoonbaar mee van de belangrijkste dieren in de evolutionaire geschiedenis van het eiland - zelfs nog meer dan de lemuren", zo zei doctor Hansford, de belangrijkste auteur van de nieuwe studie. "Dat komt omdat dieren met een groot lichaam een enorme impact hebben op het bredere ecosysteem waarin ze leven. Ze controleren de vegetatie door het eten van planten, ze verspreiden biomassa, en ze verspreiden zaden door hun uitwerpselen. Madagascar ondervindt nog steeds de effecten van het uitsterven van deze vogels."

"Zonder een juist begrip van de diversiteit van de soorten uit het verleden, kunnen we de evolutie of de ecologie van unieke eilandsystemen als Madagascar niet goed begrijpen, of reconstrueren wat er precies verloren is gegaan sinds de komst van de mens op deze eilanden. De geschiedenis van het verlies aan biodiversiteit kennen, is essentieel om vast te stellen hoe we vandaag bedreigde soorten moeten in stand houden", zei zijn mede-auteur professor Samuel Turvey van het Institute of Zoology.

Het team heeft moderne technieken toegepast om een 150 jaar oude knoop in de taxonomie te ontwarren, en de bevindingen van de onderzoekers zullen de moderne kennis van deze raadselachtige megafauna vorm geven. De onthulling dat de grootste van deze vogels, en van alle vogels zelfs, vergeten was door de geschiedenis, is slechts één deel van hun merkwaardige geschiedenis, zo zegt de Zoological Society of London. 

De studie van het team van het Institute of Zoology is gepubliceerd in "Royal Society Open Science".

Een reconstructie van Aepyornis maximus (links), een dodo, een struisvogel en een alk in Museon in Den Haag.