Marie Curie, Maria Goeppert-Mayer en Donna Strickland

Wie zijn de vrouwen van de fysica?  

Champagneknallen op de universiteit van Waterloo, Canada, toen professor Donna Strickland vernam dat ze een Nobelprijs Fysica had gewonnen. Ze is de eerste vrouwelijke laureate voor die prijs in 55 jaar. Maar wie zijn de twee topwetenschapsters die haar voor gingen?

Donna Strickland is één van de drie Nobelprijswinnaars Fysica dit jaar. Ze krijgt de felbegeerde medaille voor haar onderzoek naar laserstralen. Strickland onderzocht korte en intense laserbundels voor haar doctoraatsthesis, jaren geleden. De basis die Strickland legde werd later gebruikt voor heel wat toepassingen, bijvoorbeeld oogoperaties. 

Meteen nadat bekend gemaakt dat Strickland de Nobelprijs had gewonnen, belde het Nobelcomité haar op. Beluister dat gesprek hier:

Een vrouwelijke Nobelprijswinnaar Fysica is een zeldzaamheid. Alleen bij de Nobelprijs Economie zijn vrouwen nog slechter vertegenwoordigd, daarin werd nog maar één vrouw bekroond:  Elinor Ostrom in 2009. De prijs voor Strickland is dus een zeldzaamheid. Wie ging haar eigenlijk voor? 

De eerste vrouwelijke laureaat: Marie Curie

De Nobelprijs voor Fysica bestond nog niet lang toen de eerste vrouw bekroond werd: Marie Skłodowska Curie. De Poolse huwde met de bekende Franse wetenschapper Pierre Curie, en startte dan zelf onderzoek naar radioactiviteit. Met succes. 115 jaar geleden kreeg ze de Nobelprijs, samen met haar echtgenoot Pierre en Antoine Henri Becquerel, de ontdekker van de radioactiviteit.

Eind 19e eeuw ontdekte Becquerel het fenomeen. De familie-Curie ging er verder op door, en onderzocht welke stoffen en mineralen allemaal radioactief zijn. Marie Curie was amper 36 toen ze die Nobelprijs op de schoorsteenmantel mocht zetten. In 1911 won ze nogmaals de prijs, ditmaal voor Chemie.

Marie Curie en dochter Irène in 1927. 1927 AP

In 1906 overleed Pierre Curie na een ongeval. Marie werd toen de eerste vrouwelijke professor aan de Sorbonne-universiteit in Parijs. Curie bleef tot het einde van haar leven directeur van het Radiuminstituut in Parijs. De laatste jaren werd haar werk grotendeels overgenomen door dochter Irène. Die won ook een Nobelprijs, in 1935 voor Chemie.  Een jaar daarvoor overleed Marie Curie overleed aan leukemie. Vermoedelijk werd ze ziek na jarenlang blootgesteld te zijn aan radioactieve stralen.

60 jaar later: Maria Goeppert-Mayer

60 jaar lang was de Nobelprijs Fysica opnieuw exclusief voor mannelijke wetenschappers, tot de komst van Maria Goeppert-Mayer. De Duits-Amerikaanse wetenschapster werd door het Nobelcomité bekroond voor haar werk over de schilstructuur van de atoomkern. Ze ontdekte dat atoomkernen opgebouwd zijn door verschillende schilvormige lagen, en probeerde op die manier te verklaren waarom sommige elementen stabieler zijn dan anderen. Goeppert-Mayer deelde de prijs met haar mannelijke collega's Eugene Paul Wigner en Hans Jensen. 

Goeppert-Mayer leek voor de wetenschap geboren. Ze maakte binnen haar familie deel uit van de zevende generatie professoren. Haar vader doceerde pediatrie aan de universiteit van Göttingen. 

Goeppert-Mayer in 1963, bij de uitreiking van de Nobelprijs.

Na haar studies, begin jaren 30, volgde Goeppert-Mayer haar echtgenoot naar de VS, die aan de slag kon aan de universiteit van Baltimore. Tijdens de financiële crisis stonden universiteiten niet te springen om vrouwen aan te werven. Maar Goeppert-Mayer bleef zich verdiepen in de fysica. Pas in 1946 kon ze aan de slag als professor in Chicago.