Video player inladen ...

Vlees van wilde dieren uit Afrikaanse regenwoud is te koop in ons land, met risico's voor volksgezondheid

Via de luchthaven van Zaventem worden elk jaar tientallen tonnen "bushmeat" - vlees van wilde dieren, vooral uit het regenwoud in Afrika - ingevoerd in ons land. Het is te koop in Brussel. Dat blijkt uit onderzoek van het reportagemagazine "Pano". De toenemende handel (en ook internationale handel) in bushmeat veroorzaakt een "leegloop" van het regenwoud: steeds meer diersoorten zijn er met uitsterven bedreigd. Bovendien is er een risico voor de volksgezondheid: met het "broussevlees" kunnen ook gevaarlijke virale ziektes als ebola worden binnengebracht.

"Pano" toont aan dat het gemakkelijk is om bushmeat te kopen in Brussel. Met de hulp van Afrikaanse Belgen met een verborgen camera – want een "witte" consument zou niet geloofwaardig zijn – kocht "Pano" twee stukken aap en een stuk antilope in verschillende winkeltjes in Matonge, de Afrikaanse wijk in Brussel.

Video player inladen ...

Beschermde diersoorten

Het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen in Brussel analyseerde de drie stukken vlees. DNA-onderzoek wees uit dat het vlees afkomstig was van een brazzameerkat (aap), een roodstaartmeerkat (aap) en een blauwe duiker (soort antilope): alle drie beschermde diersoorten.

Het Instituut voor Natuurwetenschappen bevestigt dat bushmeat gemakkelijk te krijgen is. Zelf kochten ze – via Congolese stagiairs – 12 stukken broussevlees, onder meer vlees van beschermde diersoorten.

Zaventem draaischijf

Volgens het Wereldnatuurfonds WWF is Brussel een draaischijf voor de handel van bushmeat naar en binnen Europa. Een studie in Zwitserse luchthavens (uit 2014) toonde aan dat ongeveer de helft van alle inbeslaggenomen bushmeat van vluchten uit Brussel kwam, van passagiers in transit dus. Brussel heeft dan ook een goede verbinding met Afrika. Twee weken geleden nog werden in Zürich 6 kilogram krokodillenvlees en gerookte schubdieren gevonden in de bagage van een Kameroener die via Brussel was gereisd. Krokodil en schubdier zijn bedreigde diersoorten.

WWF vermoedt dat ongeveer 100 tot 150 ton bushmeat per jaar wordt ingevoerd via Zaventem. Dat is een hoeveelheid die ligt tussen wat er in Zwitserse luchthavens aankomt (40 ton per jaar) en wat er wordt ingevoerd via de luchthaven Charles-De-Gaulle in Parijs (273 ton per jaar). Dat zijn de enige landen waarvan gegevens bekend zijn. De universiteit van Luik voert op dit moment een onderzoek in Brussels Airport. De resultaten daarvan zullen pas begin volgend jaar worden bekendgemaakt.

Controle

WWF wil dat op de luchthaven van Zaventem meer bushmeat-controles komen. Nu is er elke maand maar 1 grootschalige controleactie. Tussendoor wordt steekproefsgewijs gecontroleerd. De douane vond vorig jaar op die manier ruim 2.000 kilogram vlees. Een deel daarvan was bushmeat. Een fractie dus van wat vermoedelijk binnenkomt. 

Voor iemand die bushmeat meeneemt in zijn bagage (en dat zijn vaak zelfs frigoboxen) is de kans op controle bijzonder klein. Bovendien is de laatste 4 jaar niemand vervolgd of gestraft voor het invoeren van bushmeat. Het is dan ook moeilijk voor de douane om op zicht vast te stellen of het al dan niet om beschermde diersoorten gaat. De wet voorziet nochtans strenge straffen. Het vlees wordt wel in beslag genomen en vernietigd.

Video player inladen ...

Ebola

Nochtans bestaat de kans dat met bushmeat ook tropische ziektes als ebola worden ingevoerd. "Die kans is klein, maar de gevolgen zijn potentieel erg groot", zegt professor Herwig Leirs van de universiteit van Antwerpen. Hij bestudeert zoölogische ziektes, ziektes die worden overgedragen van dier op mens. "Het probleem is dat tropische ziektes vaak te laat worden ontdekt. Tegen dan kan het virus zich al hebben verspreid over een grote groep mensen."

Bushmeat wordt meestal langdurig gerookt vóór het wordt vervoerd, want in de dorpen in het regenwoud vind je zelden koelkasten of diepvriezers. Maar we konden zelf vaststellen dat het vlees vaak onvoldoende wordt gerookt, en dus bewaard. Het ebolavirus – maar ook andere virussen of bacteriën - kan op die manier overleven. Als het besmette vlees nadien ook nog eens slecht wordt klaargemaakt – dat wil zeggen: onvoldoende gestoofd of gebakken – kan je door het eten van dat vlees ebola krijgen.

Dat het risico reëel is, toont de actuele situatie in het oosten van Congo. Kisangani ligt op enkele honderden kilometers van Béni, waar de huidige ebola-epidemie is begonnen. Daar zijn nu al meer dan 100 doden gevallen. Het is al de 10e ebola-uitbraak in Congo.

Video player inladen ...

Monkeypox

Maar er zijn meer tropische ziektes die met het vlees kunnen worden ingevoerd. Wij lieten de stukken bushmeat die gekocht zijn in Brussel analyseren en de biologen vonden bij 3 stukken sporen van monkeypox. Dat is een variant op het pokkenvirus dat bij ons al lang uitgeroeid is. Er zijn bewijzen dat monkeypox niet alleen wordt doorgegeven van dier op mens, maar ook van mens op mens. "Je kan dus met het vlees monkeypox invoeren en het is mogelijk dat verschillende mensen daardoor geïnfecteerd geraken en ervan doodgaan", aldus professor Herwig Leirs.

Het regenwoud loopt leeg

Bushmeat-expert Sofie Ruysschaert van het Wereldnatuurfonds WWF zegt dat nu al twee derden van alle wilde dieren uit het Congobekken verdwenen zijn. Door het kappen van het regenwoud, maar vooral door de jacht. Uit het Congobekken verdwijnt elk jaar 5 miljoen ton bushmeat, schatten specialisten. Steeds meer diersoorten worden met uitsterven bedreigd. Okapi’s, chimpansees en gorilla’s staan nu al op de rode lijst. "Het is een kwestie van tijd vóór ook andere dieren op die lijst terechtkomen. Men spreekt nu al van lege bossen en lege savannes", zegt Sofie Ruysschaert.

We konden in het regenwoud in de buurt van Kisangani vaststellen hoe jagers dieper en dieper het bos moeten intrekken om wild te vinden. 

Video player inladen ...

Konijn met pruimen

Voor de inwoners van het regenwoud kan dat een ramp betekenen. Zij leven van wat in het regenwoud leeft, want alternatieven zijn er niet. Veeteelt is er moeilijk (het vee wordt snel ziek door de aanwezigheid van tseetseevliegen) en rundsvlees en varkensvlees kost meer dan apen- of antilopenvlees. Het is hun belangrijkste bron van dierlijke eiwitten. Voor hen is een stoofpotje van aap de plaatselijke variant op het Vlaamse konijn met pruimen. Met de groeiende bevolking dreigt een voedseltekort.

Video player inladen ...

Internationale handel

De bevolking groeit het snelste in de grote steden. Mensen die van het platteland naar de steden verhuizen, nemen hun gewoontes mee, en zijn bereid veel te betalen voor bushmeat. De afzetmarkt groeit en dus ook de handel. Het wordt een delicatesse, een luxeproduct. Almaar meer jagers jagen voor het geld en niet langer voor eigen gebruik. "Dat is de grootste bedreiging voor de biodiversiteit", zegt Erik Verheyen, bioloog bij het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen. Hij maakt zich ook zorgen over de groeiende internationale handel. "Hoe meer vraag er ook komt op het noordelijk halfrond, hoe meer druk er komt op dat regenwoud."

Stijn Vercruysse: "Aanpak is geen prioriteit"

Video player inladen ...