Belg die meewerkte aan VN-klimaatrapport waarschuwt: “Uitstoot moet naar nul”

"De uitstoot van broeikasgassen moet tot nul worden herleid om de klimaatopwarming tot eender welk niveau te beperken."Of nog: "De enige langdurige oplossing na het overschrijden van 1,5 of 2 graden opwarming is het actief en permanent verwijderen van CO2 uit onze atmosfeer." Aan het woord is Joeri Rogelj, een van de twee Belgen die actief meewerkte aan het nieuwe VN-klimaatrapport SR1.5 en mee naar Korea afreisde. Een waarschuwende boodschap, maar hoe haalbaar is het? Wij lijsten zijn bevindingen op in vijf vragen en antwoorden. 

Het IPCC-rapport, dat de gevolgen bekijkt van 1,5 graden opwarming, zal als leidraad dienen voor concrete klimaatbeslissingen overal ter wereld. Het is de voorbije week besproken door delegaties in Incheon in Zuid-Korea, en de eindtekst wordt er volgende nacht voorgesteld. In het rapport worden de gevolgen geschetst van wat er gebeurt als onze planeet met anderhalve graad opwarmt, en het vertelt wat we het best doen om onze klimaatdoelstellingen te halen. Officieel gaat het om een special rapport, wat op Twitter de hashtag SR15 meekreeg. 

AFP or licensors

Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) is het klimaatpanel van de Verenigde Naties, dat bestaat uit een internationaal team van klimaatwetenschappers.

"Het werd in 1988 in het leven geroepen en sindsdien vormen de regelmatige evaluatierapporten van het IPCC de wetenschappelijke basis voor belangrijke klimaatbeslissingen", zegt Joeri Rogelj. Hij pendelt voor zijn werk tussen Wenen en Londen, waar hij lesgeeft over klimaatverandering aan het Imperial College. 

De rapporten van het IPCC hebben de voorbije tientallen jaren geleid tot grote klimaatbeslissingen, zoals onderstaande grafiek in een tijdslijn duidelijk maakt. Daar zitten mijlpalen bij als Kyoto, Kopenhagen en Parijs. 

Wat is er de voorbije 10 jaar gebeurd?

De klimaattop van eind 2009 in Kopenhagen mislukte, maar leidde er wel toe dat de 190 landen van de VN-klimaatconventie voortaan zouden streven naar een opwarming van maximaal 2 graden tegenover de periode voor de industriële revolutie. "Maar die 2 graden was voor veel landen onvoldoende om hun bevolking te behoeden voor een "gevaarlijke" klimaatverandering", zegt Rogelj.

2 graden als bovennorm is geen veilig niveau voor klimaatopwarming

"Toen 2 graden werd aangenomen als bovennorm, waren er meer dan 100 landen, aangevoerd door een alliantie van kleine eilandstaten en bijzonder kwetsbare ontwikkelingslanden, die een lagere anderhalvegraadlimiet ondersteunden."

Maar er is meer. Nieuw onderzoek kwam tot de conclusie dat 2 graden als bovennorm geen veilig niveau was voor klimaatopwarming. Daarom werd in Parijs de doelstelling iets scherper gesteld (ruim onder de 2 graden blijven en streven naar anderhalve, red.) De grote vraag is nu hoe haalbaar dit is. Ondermeer daarover zal het rapport berichten. 

Lees verder onder de tweet.

Is de anderhalve graad al in 2040 een feit?

Tot zover het rapport en de theorie. In de praktijk blijft de uitstoot van broeikasgassen maar toenemen, en het is bekend dat zelfs als we morgen in theorie niks meer zouden uitstoten, we de gevolgen van de gigantische hoeveelheden CO2 in onze atmosfeer door de klimaatopwarming nog jaren zullen voelen. 

Overigens is op dit moment de atmosfeer al 1 graad opgewarmd tegenover de ijkpunten van voor de industriële revolutie. Van die anderhalve graad zijn we dus nog een maar een half graadje verwijderd. Als we voortdoen zoals de voorbije jaren, warmt het klimaat op met twee tienden van een graad per decennium. Wie snel rekent, weet dat we rond 2040 al rond de anderhalve graad kunnen uitkomen. Het is dus niet meer zo verre toekomstmuziek.

"We zijn niet goed bezig om de doelstelling van het Akkoord van Parijs te halen", zegt Rogelj hierover. 

We zitten nu al aan 1 graad extra sinds de industriële revolutie

Dat koolstofbudget, wat is dat precies?

De globale temperatuursstijging verhoudt zich evenredig tot onze totaaluitstoot aan CO2 sinds de industriële revolutie. Dat laat wetenschappers toe om een koolstofbudget te bepalen: de totale hoeveelheid koolstofdioxide die we kunnen uitstoten om de temperatuursstijging tot een bepaalde waarde te beperken. 

Dit heeft vier concrete gevolgen:

  • elke ton CO2 die we uitstoten heeft een blijvend effect op de klimaatopwarming
  • om de klimaatopwarming tot eender welk niveau te beperken moeten we de globale CO2-uitstoot tot nul herleiden
  • als we meer CO2 uitstoten in het komende decennium, dan moeten  de emissies daarna sneller omlaag om binnen hetzelfde budget te blijven
  • als we ons totale koolstofbudget toch overschrijden, dan moeten we daarna op een of andere manier proberen om actief en permanent CO2 uit de atmosfeer te halen

We moeten de globale CO2-uitstoot herleiden tot nul

AFP or licensors

Wat als... we toch over over die anderhalve graad komen?

"Het is zeker veiliger om de klimaatopwarming te beperken tot anderhalve graad, maar dat wil niet zeggen dat de aarde zal vergaan als we daarover gaan. Wat we wel weten is dat de gevolgen voor de maatschappij gradueel sterker worden", zegt Rogelj.

Voor sommige kwetsbare landen, zoals eilandstaten of ontwikkelingslanden, kan dat grote gevolgen hebben voor de armoedebestrijding of duurzame ontwikkeling, en soms zelfs voor het voortbestaan van land, maatschappij en cultuur. Bovendien kan een verdere opwarming een sneeuwbaleffect veroorzaken en andere effecten veroorzaken die de opwarming nog doen toenemen, zoals het smelten van de polen en de permafrost. 

"Uiteindelijk is de enige langdurige oplossing na het overschrijden van 1,5 of 2 graden het actief en permanent verwijderen van koolstofdioxide uit de atmosfeer," besluit Rogelj. 

Als we in het rood gaan, zullen we permanent actief CO2 opnieuw uit de atmosfeer moeten halen

Hoe kunnen we CO2 uit de atmosfeer halen?

Er bestaan verschillende methodes waarmee vandaag al wordt geëxperimenteerd om CO2 actief en permanent uit de lucht te halen, zegt Rogelj, "maar elke methode heeft voor- en nadelen."  

Herbebossing kent iedereen, "maar daarvoor hebben we veel land nodig, en we weten niet hoe stabiel is de koolstof is die in bossen wordt opgeslagen wanneer het klimaat opwarmt, en niet alle bosbeheermethodes zijn goed voor de biodoversiteit." 

Een andere, meer technologische methode, bestaat erin om planten te kweken die we kunnen gebruiken voor bio-energie, en die tijdens hun groei koolstof uit de atmosfeer opnemen. "Tijdens de transformatie naar een bruikbare energievorm zoals ethanol of elektriciteit komt een deel van de opgenomen koolstof opnieuw vrij onder de vorm van CO2, maar deze zouden we kunnen opvangen en opslaan in een groot geologisch reservoir", zegt Rogelj. Maar ook hier moet blijken of dit op heel grote schaal haalbaar is. 

Ook andere opties circuleren, zoals het zonlicht temperen met bijvoorbeeld zwavelgas, wat de temperatuur zou doen dalen, maar niets zou doen aan de oorzaak van het probleem. 

Planten kweken voor energie, die tegelijk koolstof uit de lucht halen