Minder multiculturalisme, meer liberalisme

De Pano-reportage heeft de grote verdienste dat ze de Januskop van ‘Schild en Vrienden’ heeft getoond. Maar de vraag waarom de organisatie zo succesvol was met het discours dat ze voor de schermen voerde, bleef daardoor wat onderbelicht. 

labels
Jurgen Slembrouck
Jurgen Slembrouck en Jürgen Mettepenningen schrijven beurtelings om de twee weken een opinietekst over wat hen opvalt in nieuws of in het dagelijkse leven. De eerste Jurgen vanuit vrijzinnige inspiratie. De tweede is christelijk. Deze week is Jurgen Slembrouck aan het woord.

De Pano-reportage over ‘Schild en Vrienden’ blijft voor beroering zorgen. Op 25 september, bij het begin van het academiejaar, kwamen nog ruim 600 Gentse studenten op straat om tegen de organisatie te protesteren. De morele verontwaardiging die de reportage heeft veroorzaakt is groot maar is niet van aard om het succes van ‘Schild en Vrienden’ te begrijpen. Daarvoor is het nodig om te kijken naar de gevoelens van verlies en vervreemding die jongeren schijnbaar vandaag ervaren en die we misschien maar beter ernstig nemen.

In de Pano-reportage raakte het thema van de opmars van identitaire jongerenbewegingen in Europa wat ondergesneeuwd. Dat is begrijpelijk. De bagger die door de schildknapen achter de schermen werd gedeeld had duidelijk meer nieuwswaarde. Die ontmaskerde immers de nette-jongens-façade die men voor de buitenwereld had opgetrokken: “Schild en Vrienden wil een positieve mentaliteitswijziging teweeg brengen bij de Vlaamse jeugd” en hen vormen “tot burgers die ten dienste staan van de Vlaamse identiteit en de Europese cultuur”.

Dat klonk al bij al onschuldig maar de reportage maakte duidelijk dat achter de schermen die dienstbaarheid door fascistische, racistische en seksistische opvattingen gemotiveerd werd en veel minder onschuldig was dan men de buitenwereld wou doen geloven.

Verlies en vervreemding

Dat sentiment van verlies en vervreemding is minder marginaal dan sommigen denken. Zelf zegt Van Langenhove dat ‘Schild en Vrienden’ de stem van de stille meerderheid vertolkt. Wie onbevooroordeeld om zich heen kijkt, kan niet anders dan vaststellen dat in Europa reactionaire partijen de wind in de zeilen hebben. In Hongarije is Viktor Orban erin geslaagd om die stille meerderheid politiek te mobiliseren. In een toespraak op 26 juli 2014 schetste de Hongaarse premier Viktor Orban de weg die zijn land moet bewandelen om uit te groeien tot een sterke natie naar het voorbeeld van Turkije, Rusland en China. Daarvoor is het volgens hem noodzakelijk om “te breken met liberale principes en methoden van sociale organisatie, en in het algemeen met een liberaal begrip van de samenleving”.

In Turkije viert Erdogan de islamitische teugels, beperkt de politieke vrijheid van zijn tegenstanders, legt de vrije nieuwsgaring aan banden en droomt ervan om de grenzen van het Ottomaanse rijk te herstellen. En het grootste gedeelte van de Belgische Turken is het daar volmondig mee eens.

Identitair opbod

In wezen verzet men ze zich tegen de moderniteit die in het spoor van de Verlichting tot bloei kwam. Men verschuilt zich achter een nationalistisch en religieus schild om zich te beschermen tegen haar maakbaarheidsgedachte, tegen haar universalisme, tegen haar wereldlijke niet-religieuze politieke cultuur, tegen haar tolerantie en pluralisme, tegen haar vooruitgangsgeloof, tegen haar humanisme, tegen haar ideaal van vrijheid en gelijkheid.

Door die hooggestemde humanistische idealen zijn we volgens de reactionairen intern verzwakt, lijden we aan een moreel nihilisme en zijn we niet meer in staat om het Avondland te verdedigen tegen moslims. We moeten volgens de schildknapen “de rug rechten” en mogen “geen stap meer terug zetten”.

Moslims menen op hun beurt dat diezelfde idealen hen onvoldoende beschermen en dat ze op hun stappen moeten terugkeren om opnieuw te gaan leven zoals de profeet dat deed. Op die manier versterken ze elkaars wereldbeeld en vooroordelen. Het is deze destructieve zelfbevestigende spiraal die de voorbije jaren voor het identitaire opbod heeft gezorgd en die elke redelijke dialoog over zaken zoals bijvoorbeeld ‘zwarte piet’ of ‘onverdoofd slachten’ doet uitmonden in een dovemansgesprek.

Lees verder onder de foto

Indien we die spiraal willen doorbreken zal het niet volstaan om deze jongeren moreel met de vinger te wijzen. We moeten ook erkennen dat sommigen van hun kritieken terecht zijn. Voor velen biedt de hedonistische consumptiecultuur inderdaad onvoldoende stof om een bevredigend leven aan op te hangen. Daarover moeten we ons eigenlijk verheugen. Het verlies van sociale verbanden door de individualisering leidt tot existentiële eenzaamheid en tast de solidariteit inderdaad aan.

Een strikte naleving van de islamitische geloofsregels staat inderdaad op gespannen voet met de uitgangspunten van de liberale rechtsstaat. En hetzelfde geldt voor racisme. Praktijktesten wijzen uit dat discriminatie inderdaad een bestaand gegeven is voor mensen met een migratieachtergrond.

Onredelijke accommodatie

Samenleven in diversiteit is niet eenvoudig. Toch maakt de diversiteit integraal deel uit van de moderniteit, zij is het logische gevolg van de vrijheid en de gelijkheid. Die diversiteit is de voorbije jaren door migratie alleen maar toegenomen. Het multiculturele karakter van de moderne wereld is een empirisch gegeven. De vraag is echter of dit betekent dat het multiculturalisme daarom ook het beste ideologische antwoord is op die empirische realiteit?

De cultuur van erkenning die het multiculturalistische beleid kenmerkt wil de genoemde frustraties indijken door de eisen van minderheidsgroepen in te willigen. Multiculturalisten juichen de oprichting van islamitische en joodse scholen toe, hebben geen probleem met gescheiden zwemuurtjes voor mannen en vrouwen, zien geen graten in een geweigerde handdruk. Ze lijken niet te beseffen dat die eisen gemotiveerd worden door antiliberale sentimenten en dat het in wezen dus een vorm van onredelijke accommodatie betreft.

Doorgaans zijn ze ook niet bereid om consequent de exclusieve eisen van andere minderheidsgroepen te erkennen. Een apart zwemuurtje voor mensen met een andere huidskleur of een ander geloof. Iemand?

Meer liberalisme

Het antwoord op deze uitdagingen en frustraties is er niet in gelegen om de centrale uitgangspunten van de moderniteit uit te hollen maar integendeel om ze te versterken. We moeten werken aan een vorm van gedeeld burgerschap die de principes en idealen van de liberale rechtsstaat als uitgangspunt heeft.

Het liberalisme biedt ruimte aan godsdienstvrijheid en aan nationalistische sentimenten maar wel binnen de marges van de rechtsstaat. Die marges stellen grenzen aan de vrijheid om uitgerekend de vrijheid mogelijk te maken . Het salafisme van ‘Sharia4Belgium’ en het fascisme van ‘Schild en Vrienden’ vallen buiten die marges.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.