VUB-prof over VN-klimaatrapport: "Het wordt enorm dringend, de komende 10 jaar zijn cruciaal"

De essentie van het langverwachte klimaatrapport van de VN, over 1,5 of 2 graden opwarming van onze planeet, is dat de tijd enorm dringt om de opwarming nog onder 1,5 graden te houden. Dat zegt klimatoloog Philippe Huybrechts van de VUB in een gesprek met onze redactie. Tegelijk zijn er verschillende technieken om CO2 uit de lucht te halen in het geval van een zogenoemde overshooting (als we over onze doelen gaan). De professor is daar hoopvol over, maar waarschuwt tegelijk. 

Wat is de essentie?

Huybrechts heeft indirect meegewerkt aan het VN-klimaatrapport dat vanmorgen is voorgesteld. Wij keken zondag samen met hem al eens het rapport in, zoals dat werd voorgelegd door de wetenschappers een week geleden. Belangrijk om weten is dat het rapport algemeen is geschreven, over de wereldwijde uitstoot, en niet kijkt naar landen specifiek. 

"De essentie is dat de tijd enorm dringt om de opwarming nog onder 1,5 graden te kunnen houden. Tegen het midden van de eeuw moet de samenleving koolstofneutraal zijn", zegt Huybrechts. Dat betekent dat we geen fossiele brandstoffen meer gebruiken, of als we dat wel doen,  de broeikasgassen zelf actief moeten verwijderen uit de atmosfeer.

De komende 10 jaar zijn cruciaal als we een redelijke kans willen hebben om de opwarming onder 1,5 graden te houden

"De komende 10 jaar zijn cruciaal als we nog een redelijke kans willen hebben om de opwarming onder 1,5 te willen houden", benadrukt Huybrechts. Immers, tegen 2030 moeten we onze uitstoot van CO2 zowat halveren tegenover het huidige peil (40 procent minder dan 2010).

In principe kan dat, maar dan is er dringend een snellere omschakeling nodig, want we blijven voorlopig te veel CO2 en andere broeikasgassen uitstoten. Er moet dus sneller een massale omschakeling komen.

Herbekijk hieronder de reportage uit "Het Journaal", lees verder onder de beelden:

Video player inladen ...

Waar staan we nu?

Het rapport lijst eerst en vooral op waar we nu staan. Momenteel is er al 1 graad bij gekomen tegenover het niveau van voor de industriële revolutie, en per tien jaar komt daar 0,2 bij als we voortdoen zoals we nu bezig zijn. Wie snel rekent, weet dat we riskeren om al in 2040 op die symbolische drempel van 1,5 graden uit te komen. 

Als we morgen - in de ideale wereld - zouden stoppen met menselijke uitstoot, komen we uit rond 1,3 graden, en zouden we onder ons zogenoemde koolstofbudget blijven (wat we nog mogen uitstoten aan broeikasgassen om de targets te halen, red.). Helaas zal morgen of overmorgen de uitstoot wereldwijd niet op nul terugvallen, dus het gaat hier eigenlijk om een theoretisch model. 

Impact 1,5 versus 2 graden

Het rapport vergelijkt de gevolgen van een opwarming met anderhalve graad, tegenover een opwarming met 2 graden. Conclusie: de risico's zijn veel kleiner bij 1,5 graden. Maar zelfs bij "maar" anderhalve graad opwarming krijgen we  een verdere toename van extreme weersomstandigheden zoals hittegolven, droogtes en overstromingen.  

Huybrechts geeft enkele voorbeelden van 1,5 graad-scenario's: "70 tot 90 procent van het tropische koraal zal zwaar aangetast of verloren zijn. Het zeeniveau zal sowieso blijven stijgen, maar tegen 2100 zal het 10 centimeter minder stijgen als we bij anderhalve graad blijven in plaats van 2." Belangrijke kanttekening: als het klimaat opwarmt, duurt het duizenden jaren eer het zeeniveau zich aangepast heeft, daarom zal het zeeniveau nog zeer lang doorstijgen, en zijn de gevolgen ook voor veel later. 

Door bij anderhalve graad te blijven, zal de helft minder mensen lijden aan waterschaarste dan bij 2 graden. 

Uitstootscenario's: 1,5 graden, 2 graden of meer?

Alle zogenoemde emission pathways om onder de 1,5 te blijven "veronderstellen zeer drastische verminderingen van de uitstoot, tot een nuluitstoot tegen midden eeuw", zegt Huybrechts. Ook hier geldt: als we het beter doen dan de projecties, vergroot de kans om het doel van 1,5 te halen. 

De huidige jaarlijkse uitstoot is ongeveer 41 gigaton CO2. Bij het behouden van het huidige ritme aan emissies, de volgende 12 jaar, zouden we nog een kans van 2 op 3 hebben om de anderhalve graad te halen. Doen we nog 18 jaar door, dan hebben we nog 1 kans op 2. Er is uitgegaan van 550 tot 750 gigaton.

Dit slechts een model: hoe zullen de economieën evolueren, en hoe snel zullen we omschakelen? Experts zijn het erover eens dat we nu niet goed bezig zijn. Voor wanneer is de echte omschakeling? 

Overshooting: kunnen we dat nog goedmaken?

Overshooting: de term zal nog vaak terugkeren. Het betekent dat als we onze doelen niet halen, en over de 1,5 of 2 graden gaan, het toch nog zouden kunnen corrigeren door actief CO2 uit de atmosfeer te plukken. Met andere woorden, eerst in het rood gaan, en daarna proberen af te koelen, via zogenoemde negatieve emissies. 

Maar, zegt Huybrechts daarover, "hoe langer we treuzelen, hoe meer technieken we nodig zullen hebben." De vraag is ook: als we erover gaan, kunnen we er later dan nog wel onder gaan? "Dat wordt heel moeilijk, omdat die technieken op een enorme schaal zullen moeten worden toegepast." En daar heeft de professor nog grote vragen bij. 

Als we in het rood gaan, wordt het heel moeilijk om dat nog goed te maken

CO2 uit de atmosfeer halen: het kan, en op verschillende manieren

  1. Grootschalige herbebossing. Het lijkt een eenvoudige oplossing, maar Huybrechts waarschuwt: "Als we alle bomen opnieuw planten die de voorbije 200 jaar gekapt zijn, dan zouden we maar een aantal jaren van de huidige uitstoot kunnen opvangen." Bijkomend probleem: er zijn gigantische oppervlaktes nodig (er is sprake van 2x India), net nu vruchtbare grond schaarser wordt door de klimaatverandering, en met een groeiende wereldbevolking.
  2. Bio Energy with Carbon Capture Storage (BECCS): werken met snelgroeiende gewassen zoals bepaalde grassen. Zij halen CO2 uit de lucht, en kunnen dan verbrand worden om energie aan te maken. Bij dat proces moeten we de CO2 die vrijkomt opvangen en ondergronds stockeren. Probleem is opnieuw de vraag over toepassingen op grote schaal, en het CO2 mag niet lekken. Staat volgens sommigen nog in de kinderschoenen.
  3. Mineralen die CO2 binden (silicaten) uitspreiden over de oceaan of over land, om zo CO2 actief weg te halen. Techniek met nog veel vraagtekens. 
  4. Bemesten van de oceaan: fytoplankton laten groeien om CO2 uit het water te water. Ook hier vraagtekens over pakweg bijwerkingen in de oceaan. 
  5. Direct air capture (DAC): grote machines die CO2 rechtstreeks uit de lucht filteren, omzetten in een vloeistof en opslaan. Zou op heel grote schaal moeten gebeuren om het verschil te maken, en kan dit? 
  6. Biochar: techniek met pyrolyse om biomassa te verkolen: dan wordt het CO2 inert. Het kan dan gebruikt worden als bodemverbeteraar. Het CO2 zit erin en kan er niet meer uit. De schaal is het probleem. 

Professor Huybrechts vindt dat we er niet te veel moeten van verwachten: "We zetten er best niet te hard op in, in die zin dat het beter voorkomen is dan genezen. Dat is ook veel goedkoper. Ik zie het meeste potentieel bij de biomassa."

Het rapport bevat ook een hoofdstuk over duurzame ontwikkeling en bestrijding van armoede, waar we hier niet op ingaan. 

Het is beter voorkomen dan genezen, dus we rekenen best niet te hard op deze technieken

Hoe sneller, hoe beter

We vroegen Huybrechts naar een persoonlijke eindconclusie: "Het zal extreem moeilijk zijn om 1,5 graad te halen en zelfs te beperken tot 2 graden, rekening houdend met de traagheid waarmee samenlevingen zich transformeren. Maar we hebben geen andere keuze dan zo snel mogelijk van de uitstoot van fossiele brandstoffen af te raken, hoe sneller, hoe beter."  

Als we over de limiet gaan, zullen de gevolgen exponentieel toenemen, en zijn de gevolgen veel erger. 

Het wordt extreem moeilijk om de limiet van 1,5 graden te halen

Julie Vandenberghe van het Wereldnatuurfonds WWF postte op Twitter deze grafische voorstelling specifiek over de verschillen tussen anderhalve graad en twee graden opwarming