Video player inladen ...

Alexander Pechtold: afscheid van een groot politiek kereltje

Hij dacht er al langer over na, zelfs vier jaar geleden overwoog hij het, maar zaterdag kwam de mededeling dan toch als een verrassing op het congres van D66: Alexander Pechtold stopt onmiddellijk als het uithangbord van de links-liberale partij. Vandaag verlaat hij zijn zitje als D66-fractieleider en lid van de Tweede Kamer. Daardoor verliest het Nederlandse Parlement een van zijn scherpste debaters, de laatavond talkshows - en zo hebben ze er wel wat in Nederland - een van hun graag geziene politieke gasten.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

Tienvoudig winnaar Pechtold

Tien verkiezingen op rij winnen: het is weinig politici gegeven. Maar in de 12,5 jaar dat Pechtold aan het hoofd stond van de linksliberalen, lukte hem dat wel. Alleen daarom al zal Pechtold zijn plaats krijgen in de geschiedenisboeken van het Binnenhof. 

Toen hij in 2006 de leiding van de partij overnam, behoedde Pechtold D66 ervoor niet helemaal uit de Kamer te verdwijnen. Drie zetels haalde hij toen binnen. Nu zit de partij met haar 19 zetels stevig mee in de coalitie met de grote VVD, het CDA en de kleine Christen Unie. Het is Pechtolds grootste trots.

In het blad "Vrij Nederland" valt een uitgebreid afscheidsinterview met Pechtold te lezen. Een reeks afscheidsinterviews, eigenlijk. Vrij Nederland en Pechtold hebben altijd een innige relatie gehad. Het blad was nu al maanden op de hoogte van Pechtolds vertrek, in tegenstelling tot zijn eigen partijgenoten. "Mijn opvolger heeft een veel steviger basis om op te bouwen dan ik toen ik begon. Het is gelukt om D66 terug te brengen in het centrum van de macht", zegt hij in Vrij Nederland. 

Maar winnaars zijn pas winnaars als ze blijven winnen. En aan die reeks dreigt een einde te komen: D66 doet het in de peilingen momenteel niet goed. Ook de gemeenteraadsverkiezingen eerder dit jaar waren niet echt een succes te noemen. Dus vindt Pechtold het tijd om de eer aan zichzelf te houden. Misschien net te laat om vlekkeloos de bühne van het Binnenhof te kunnen verlaten.

Vandaag eindigt het. Hier op ons congres in Den Bosch stap ik van het podium af. Na 12,5 jaar maak ik als partijleider de balans op en concludeer ik: ik heb alles gegeven, we hebben er alles uitgehaald. Het is tijd voor nieuw leiderschap

Alexander Pechtold op het congres van D66 zaterdag

Wilders verliest zijn antipode

Geert Wilders en Alexander Pechtold: het was een vast duel in de Tweede Kamer. Ze zijn er ook ongeveer samen aan begonnen. Tientallen keren voerden ze ongeveer hetzelfde theater op: het maatschappijbeeld van de ene dwars op dat van de andere. De Nederlandse onderbuik versus de stedelijke elite. Tegenstanders met respect voor elkaar als persoon, wel.

"Wilders en ik hebben dezelfde kwaliteiten: we kunnen in debatten allebei razendsnel schakelen als het nodig is." Voor Pechtold was ook het debat als debat een sport.

"Ze hadden elkaar nodig",  klinkt het vaak. Pechtold kon goed scoren tegen Wilders, anderzijds gaf tegenstand Wilders dan weer een mogelijkheid om te scoren. Met een forfaitmatch haal je weinig kijkers.

Maar ook op andere momenten toonde Pechtold zich een "topdebater". Hij dankte er in De Volkskrant zijn naam "kereltje Pechtold" aan. Een memorabel moment was een debat in 2009, toen hij een CDA-minister die opnieuw onderzoeken wou laten doen, van antwoord diende door een stapel eerdere onderzoeken mee te nemen op het spreekgestoelte. Toen de minister in kwestie antwoordde dat hij nog samenhang miste, vroeg Pechtold: "Zal ik er een nietje doorslaan?" (Lees verder onder de foto.)

Pechtold, samen met CDA-leider Buma en CU-leider Segers bij de voorstelling van het kabinet Rutte III (rechts)

Ruttes constructieve collega

Ook met premier Rutte heeft Pechtold een bijzondere relatie: scherp in de eerste periode - de regering met gedoogsteun van de PVV -, constructief onder Rutte II. Hij leverde de vorige legislatuur vaak de nodige steun aan het kabinet, dat in de Eerste Kamer – zeg maar de Senaat – geen meerderheid had. Het effende het pad voor de huidige coalitie met zijn D66.

Pechtold is een van de sleutelfiguren in het huidige kabinet-Rutte III, hoewel hij geen minister is. Bewust: hij wilde als fractieleider doorgaan, om zo zijn D66 scherper op de kaart te kunnen zetten. En om gemakkelijker te kunnen opstappen, zo blijkt achteraf. 

Maar het is wel de wil van Pechtold geweest om mee met de VVD en het CDA een regering op poten te krijgen. Het liefst van al had hij dat met Groen-Links als noodzakelijke vierde partner gedaan. Maar tot tweemaal toe liep Groen-Links-ster Jesse Klaver weg. Uiteindelijk moest Pechtold zijn vuur met het water van de Christen Unie van Gert Jan Segers verenigen. Ethisch staan de twee partijen mijlenver van elkaar, maar het staatsmanschap van beide heren maakte de regering-Rutte III mogelijk.

"Ik zal hem persoonlijk missen", zei premier Rutte. "Een groot verlies voor zijn partij en voor de Nederlandse politiek. Een hartstochtelijke verdediger van de democratie, met wie je altijd zaken kon doen."

Net voor het einde getackeld

Toch lijkt het alsof de carrière van Pechtold net iets te lang duurde. Het voorbije jaar doken een paar schandaaltjes op. Zo bleek dat Pechtold een flatje in Scheveningen gekregen had van een kennis en dat nooit gemeld had bij de Tweede Kamer, wat in principe moet. Hoewel Pechtold kon bewijzen dat het om een pure privézaak ging, was het kwaad geschied. Dat er ook vanuit de VVD scherpe aanvallen kwamen, maakt Pechtold zuur. Sinds die dag was hij aangeschoten wild voor bepaalde rechtse media.

De laatste klap kwam van een voormalig D66-gemeenteraadslid uit Meppel. Zij beweerde een relatie gehad te hebben met Pechtold. De kwestie werd breed uitgesmeerd in de roddelpers. "Pechtold pleegt karaktermoord op mij en is verantwoordelijk voor het einde van mijn carrière." Hoewel Pechtold de hele zaak ontkent, is het vervelend.

Het is als struikelen en het veld verlaten net voor je applausvervanging. 

VIDEO: bekijk hieronder het portret van Alexander Pechtold in "Het journaal"

Video player inladen ...