Sinds 2000 bijna dubbel zoveel keizersneden, experten spreken over een "epidemie"

Wereldwijd is het aantal baby's dat met een keizersnede op de wereld is gekomen, bijna verdubbeld tussen 2000 en 2015, van 12 procent naar 21 procent van alle geboortes. Dat percentage ligt veel hoger dan de 10 tot 15 procent die volgens experten medisch verantwoord is. In landen met een laag inkomen is de levensreddende procedure nog steeds niet beschikbaar voor veel vrouwen en kinderen, terwijl ze bij de midden- en hogere klasse te veel wordt toegepast. Tussen landen onderling zijn er grote verschillen, België doet het nog niet zo slecht. 

Een keizersnede is een medische interventie die het leven kan redden van vrouwen en van baby's als er complicaties optreden, zoals bloedingen, foetale nood - acuut ernstig gevaar voor de baby -, hoge bloeddruk, of een abnormale ligging van de baby. 

De ingreep is echter niet zonder gevaar op korte en langere termijn voor moeder en kind, en wordt in verband gebracht met complicaties bij latere geboorten en met een verhoogde kans op asthma en allergieën later bij het kind.

Geschat wordt dat bij 10 tot 15 procent van de geboorten een keizersnede noodzakelijk is vanwege complicaties, en daaruit volgt dat het gemiddelde dan ook tussen die twee zou moeten liggen.

Een reeks studies in het medisch tijdschrift "The Lancet", onder leiding van dokter Marleen Temmerman van de Aga Khan University in Kenia en de Universiteit Gent, komt echter tot de conclusie dat iets meer dan een vierde van de bestudeerde landen in 2015 onder dat niveau zat - 28 procent, 47 van de 169 landen -, terwijl de meeste landen boven het niveau zaten - 63 procent, 106 van de 169 landen.

Het wereldwijde gemiddelde is van 12 procent in 2000 gestegen naar 21 procent in 2015, en jaarlijks is het aantal keizersneden in die periode gestegen met 4 procent. Dat komt neer op 16 miljoen van de 132 geboorten in 2000 en 30 miljoen van de 141 miljoen geboorten in 2015. In minstens 15 landen lag het percentage keizersneden in 2015 zelfs hoger dan 40 procent.

"Zwangerschap en bevalling zijn normale processen die in de meeste gevallen veilig verlopen. De grote toename in het gebruik van keizersneden - vooral in rijkere omgevingen voor niet-medische redenen - is een reden voor bezorgdheid omdat er risico's aan verbonden zijn voor moeder en kind. Keizersneden kunnen complicaties en neveneffecten geven voor moeders en baby's, en we roepen mensen in de gezondheidszorg, ziekenhuizen, geldschieters, vrouwen en families op enkel op deze manier in te grijpen als het medisch vereist is", zei dokter Temmerman in een persmededeling van "The Lancet". "In gevallen waar er inderdaad complicaties optreden, redden keizersneden levens, en we moeten de toegang ertoe verbeteren in armere gebieden en keizersneden over heel de wereld beschikbaar maken, maar we moeten ze niet te veel gebruiken."

Grote verschillen

Tussen de verschillende landen die in de studie bekeken werden, zijn er grote verschillen, en ook binnen een aantal landen verschilt de situatie aanzienlijk van streek tot streek.  

De snelste toename, 6,1 procent per jaar, van het aantal keizersneden vond plaats in Zuid-Azië, waar in 2000 het aandeel met 7 procent van alle geboorten nog onder het medisch verantwoorde percentage lag, maar het er in 2015 met 18 procent boven lag. 

In zwart Afrika blijft het percentage erg laag liggen, en is er met een stijging van 2 procent per jaar, maar weinig vooruitgang. In West- en Centraal-Afrika is het aantal keizersneden op 15 jaar gestegen van 3 procent naar 4 procent van alle geboorten, in Oost- en Zuid-Afrika van 4,6 naar 6,2 procent. 

In Noord-Amerika, West-Europa en Latijns-Amerika en het Caraïbisch gebied blijft de toepassing van keizersneden te hoog, en is ze jaarlijks met 2 procent gestegen. In Noord-Amerika steeg het percentage van 2000 tot 2015 van 24 naar 32 procent, in West-Europa van 19,6 naar bijna 27 procent, en in Latijns-Amerika en de Caraïben zelfs van 32 procent naar 44 procent. 

Binnen de landen met een hoog percentage zijn er grote verschillen tussen verschillende streken. In China is het percentage in de provincie met het laagste aandeel keizersneden slechts 4 procent, tegenover 62 procent in de provincie met het hoogste aandeel, in India schommelt het aandeel in de verschillende staten tussen 7 en 49 procent.

In de VS is het laagste percentage bijna 18 procent in de staat New Mexico, en het hoogste 33 procent in New Jersey. In Brazilië is het verschil nog groter met 34 procent in de staat Amapa en meer dan 70 procent in de staat Goiás. In Brazilië was er bovendien ook een groot verschil tussen hoogopgeleide vrouwen, bij wie 54,4 procent van de bevallingen met een keizersnede gebeurden, en lager opgeleide vrouwen, bij wie dat slechts 19,4 procent was. 

Ook is er een verschil tussen privé-ziekenhuizen en openbare instellingen: in de privé-ziekenhuizen gebeuren 1,6 meer keizersneden dan in de openbare. In Brazilië gebeuren zelfs meer dan 8 op de 10 bevallingen in privé-ziekenhuizen met een keizersnede. 

België doet het zo slecht nog niet

België heeft ook de trend gevolgd die zich in de rest van West-Europa heeft voorgedaan, en de laatste 20 jaar is het percentage keizersneden gestegen van zo'n 12 procent naar zo'n 21 procent, zegt professor Hendrik Cammu van de dienst Verloskunde en Prenatale geneeskunde van het UZ Brussel. 

Met een percentage van 20,9 doet Vlaanderen het nu echter behoorlijk goed, aldus Cammu, zeker in vergelijking met de 32 procent in Noord-Amerika en met landen als Brazilië, Egypte en Turkije die boven 50 procent zitten. We moeten enkel Nederland, de Scandinavische landen met uitzondering van Denemarken en Slovenië voor laten gaan. 

Er zijn inspanningen gedaan om het aantal keizersneden te doen dalen, maar dat is niet gemakkelijk, zo zegt Cammu. Er spelen immers geen medische, maar wel louter psychologische factoren, en dat maakt het nu eenmaal moeilijk. 

Bepaalde kleinschalige initiatieven hebben plaatselijk wel voor een daling gezorgd, zo zegt hij, maar dat weegt niet door op het gemiddelde.  

Een Braziliaanse vrouw houdt haar baby vast terwijl het medisch team de keizersnede voort verzorgt.

Recht op keuze van de vrouw

"The Lancet" publiceert ook een aantal artikels over wat er gedaan kan worden om de "epidemie" van keizersneden, zoals de International Federation of Gynecology and Obstetrics het noemt, tegen te gaan. 

Die gaan van een betere opleiding en duidelijker richtlijnen voor professionelen in de gezondheidszorg, het veralgemenen van een tweede opinie tot een grotere, leidende rol geven aan vroedvrouwen, en meer onderzoek en investeringen in klinische interventies om het aantal keizersneden te doen dalen. 

Een ding mag daarbij voor "The Lancet" evenwel niet uit het oog worden verloren worden, namelijk het recht van de vrouw om te kiezen hoe ze wil bevallen. 

In een editoriaal in het tijdschrift bij de reeks over de keizersneden zegt de redactie dat duidelijk. "Hoewel de Lancet reeks zegt dat de vraag van de vrouw geen betekenisvolle bijdrage levert aan het huidige probleem van overdadig gebruik, moeten de inspanningen om het aantal keizersneden te verminderen ten zeerste de rechten van de vrouw respecteren om de omstandigheden van de geboorte te kiezen."

De redactie ziet echter in dat er spanningen kunnen optreden tussen de wensen van de vrouw en de medische richtlijnen om overbodige keizersneden te vermijden, en ze hoopt dat de reeks artikelen over de zaak het debat daarover zal stimuleren.

"De NICE-richtlijnen in het VK zeggen bijvoorbeeld dat een vrouw een geplande keizersnede moet aangeboden worden als ze dat wil", zo gaat het editoriaal verder. "Ze zeggen echter ook dat artsen kunnen weigeren er een aan te bieden, en het nieuwe advies van de WHO maant aan tot het vermijden van een keizersnede als die niet vereist is. Wat dan? Met deze nieuwe reeks hopen we meer debat op gang te brengen en meer onderzoek naar het toepassen van aanbevelingen om het gebruik van keizersnede te verminderen."