Belga Image

Spaanse Sofía wordt 80, wat valt er te vieren? Met het "genadeschot" in zicht weinig voor de eenzaamste koningin

De Spaanse oud-koningin Sofía blaast vandaag 80 kaarsjes uit, maar bijster veel reden tot vieren is er niet. Zo goed als niets. Het afgelopen jaar bereikte de vete met schoondochter koningin Letizia een hoogtepunt. En dan zijn er de voorbije decennia de wilde verhalen geweest over haar ontrouwe echtgenoot, oud-koning Juan Carlos, en de financiële schandalen die de Spaanse monarchie hebben geteisterd. Waar Sofía wél op kan rekenen, is het respect van het Spaanse volk. Want "de eenzaamste koningin van Europa"-zoals ze genoemd wordt- draagt haar lot waardig.

Prinses van bij de geboorte

Sofía heeft van bij de geboorte koninklijk bloed: ze wordt geboren op 2 november 1938 nabij Athene als oudste dochter van de Griekse koning Paul I en koningin Frederika. Ze groeit op in een van de oudste koninklijke huishoudens die Europa rijk is. Echt onbezorgd is haar jeugd met broer Constantijn en zus Irene niet. Tijdens Wereldoorlog II moet het gezin in ballingschap leven. Ze vluchten naar Egypte en Zuid-Afrika. In 1946 keren ze terug huiswaarts waar Sofía zich op school specialiseert in kinderverzorging, muziek en archeologie.       

Irene, Sofía en Constantijn.

De liefde voor het water brengt hen bij elkaar

Een van de passies van de jonge gracieuze Sofía blijkt zeilen. Ze schopt het tot het reserveteam van de Griekse nationale ploeg en haalt met hen een gouden plak op de Olympische Spelen van Rome in 1960. Wil zeilen nu ook net de hobby zijn van de toenmalig beoogde Spaanse troonopvolger Juan Carlos.

Ze leren elkaar even kennen op een cruise langs de Griekse eilanden. In 1961 zien ze elkaar terug op het huwelijk van de hertog van Kent. Een jaar later leggen Juan Carlos de Borbón y Borbón (24) en Sofía van Griekenland (23) al hun trouwgeloften af in een kathedraal in Athene. Zij bekeert zich als Grieks-orthodoxe tot het Spaanse katholicisme en verliest haar rechten op de Griekse troon.   

Reporters

Sofía als het diplomatieke geheime wapen

De eerste huwelijksjaren verlopen zonder een vuiltje aan de lucht en zijn meteen vruchtbaar met drie kinderen: Elena (1963), Cristina (1965) en Felipe (1968). Op politiek vlak moeten Juan Carlos en Sofía dansen op het slappe koord. De monarchie in Spanje wordt in 1947 in ere hersteld en dictator Franco haalt prins Juan Carlos uit ballingschap. Voor de troon zijn er echter meerdere kandidaten.

Het is pas in 1975 dat Juan Carlos daadwerkelijk koning wordt. Al die jaren probeert het koppel een evenwicht te vinden met Franco en de Spaanse bevolking. Sofía staat in die tijd bekend als de stille kracht, het "diplomatieke geheime wapen" van haar man. De Spanjaarden kijken ook de kat uit de boom met Juan Carlos als koning, want ze vrezen dat hij een marionet van Franco is. In 1978 is de nieuwe democratische grondwet een feit, Juan Carlos doet afstand van de absolute macht en slaagt er twee jaar later in een staatsgreep te verijdelen. Het aanzien van de Spaanse monarchie stijgt gigantisch, zowel in binnen- als in buitenland.

Franco en Juan Carlos.

De minaressen, de scheidingspapieren

Na de geboorte van Felipe duiken de eerste geruchten op over ontrouw van womanizer Juan Carlos. Maar de Spaanse pers is eerder terughoudend. Het koninklijke paar geniet respect. In de jaren 90 durven de Franse en Italiaanse media een gezicht plakken op een van de vermeende minnaressen: een zekere Marta Gayá, een brunette uit Mallorca, zou tot 2004 een stel vormen met Juan Carlos. De echtscheidingspapieren liggen zelfs klaar, maar worden niet getekend. De relatie zet zich discreet voort en het wordt een publiek geheim dat het koninklijke paar in aparte vertrekken woont in het immense Zarzuela Paleis in Madrid.   

In april 2012 houdt de Spaanse pers zich niét in en brengt uitgebreid de olifantenjacht van Juan Carlos in Botswana. Die "snoepreis" schiet serieus in het verkeerde keelgat, want komt er net op het moment dat het land door een economische crisis gaat. De koning zegt wakker te liggen van de hoge werkloosheid, maar trekt stiekem toch op vakantie. De olifantenjacht kost hem zijn ere-voorzitterschap bij het Wereld Natuurfonds én een pak krediet. In Afrika breekt hij bovendien niet alleen zijn heup, hij wordt er ook gespot met de 25 jaar jongere Duitse aristocrate Corinna zu Sayn-Wittgenstein (foto onder). Zij beweert gewoon een vriendin te zijn van Juan Carlos en dreigt iedereen die anders beweert voor de rechtbank te slepen. Het hof houdt -zoals altijd- de lippen stijf op elkaar.

Corinna zu Sayn-Wittgenstein en Juan Carlos in 2006. 2006 Getty Images

In de zomer van 2017 duikt Juan Carlos opnieuw op in het gezelschap van Marta Gayá tijdens een bezoek aan een Iers gerestaureerd kerkje. De beelden genomen (zie YouTube-filmpje) door uitgenodigde buurtbewoners  doen al snel de ronde en beroeren alweer de gemoederen in Spanje.

Plichtsbesef bij Sofía is groot

Wie immer uiterlijk kalm blijft, is schijnbaar Sofía zelf. De koningin heeft zich nooit publiekelijk uitgesproken over de schandalen. Ze blijft tot op heden - zelfs al is ze sinds de abdicatie in 2014 een koningin-op-rust - minutieus op de achtergrond en treedt enkel op de voorgrond voor officiële koninklijke activiteiten. Die voert ze opvallend vaak alleen uit. Vorig jaar werd ze slechts 15 keer in het openbaar gespot met Juan Carlos, onder meer samen glimlachend op het verjaardagsfeest van de Noorse koning Harald.

De rust zoekt Sofía vaak op in haar thuisland Griekenland waar ze voor langere periodes verblijft of in haar vakantieverblijf Marivent op Mallorca. Op het Zarzuela Paleis in Madrid heeft ze een luisterend oor voor haar zus Irene die ongetrouwd is en bij haar woont.

Zus Irene van Griekenland houdt Sofía al jaren gezelschap op het paleis.

Het plichtsbesef bij Sofía en haar professionaliteit is al decennialang groot. De vrouw die ooit de titel kreeg (en nog altijd draagt) van "eenzaamste koningin van Europa" stelt Spanje onder alle omstandigheden voorop, en lijkt haar lot waardig te dragen. Het creëert alleen maar respect bij de Spanjaarden. Uit een recente bevraging van de Spaanse krant ABC komt de oud-koningin met 76,2 procent als meest gewaarde Spaanse royal naar voren.  

Ruzie met Letizia voor de camera's

Wie het beduidend minder doet in de poll is de huidige koningin Letizia. Zij krijgt in ABC het matige waarderingscijfer van 58,1 procent. Niet geheel onverwachts. De echtgenote van Felipe heeft het imago koel en afstandelijk te zijn en sinds de rel met Sofía tijdens de traditionele paasviering van april, lijkt de publieke opinie haar helemaal niet meer genegen.

Waar ging dat "paasincident" over? In april toont Letizia voor het oog van de verzamelde pers dat ze niet opgezet is met de aanwezigheid van haar schoonmoeder. Letizia verstoort de fotoshoot aan de kathedraal van Palma de Mallorca en duwt de hand weg van Sofía als die liefdevol contact zoekt met haar kleindochters. Juan Carlos kijkt verbaasd toe en Felipe weet uiteindelijk de gemoederen te bedaren.

Deze opmerkelijke beelden veroorzaakten een ware mediastorm:

De krant El Pais heeft ooit de verzuurde relatie tussen Letizia en Sofía proberen te verklaren: Letizia bedankte na haar verloving haar schoonmoeder uitdrukkelijk voor haar hulp bij de introductie aan het hof. Maar dat was 15 jaar geleden. Met de komst van dochters Leonor en Sofía zou Letizia haar territorium meer afbakenen. Schoonmoeder en grootmoeder Sofía kwam blijkbaar te vaak op bezoek en verstoorde de routine van de meisjes (beide gezinnen wonen samen binnen de muren van het Zarzuela Paleis), terwijl Letizia meer begon te vertrouwen op haar eigen moeder, Paloma Rocasolano.

Luttele dagen na de rel probeerde het Spaanse hof alvast de brokken te lijmen met foto's van de twee koninginnen die samen goedgezind een bezoek brengen aan het ziekenhuis waar Juan Carlos werd opgenomen voor een ingreep. Letizia hield zelfs de deur open voor haar schoonmoeder en sloeg een arm om haar heen.

Enkele dagen na het "paasincident" lijkt het opnieuw te boteren tussen schoonmoeder en -dochter. 2018 Carlos R. Alvarez

En de (financiële) schandalen blijven komen

De vete die tussen Sofía en Letizia haar hoogtepunt bereikte, was dit jaar niet de enige klap die zowel de oud-koningin als de Spaanse monarchie troffen. Ook de financiële schandalen bleven niet uit. In juni werd Iñaki Urdangarin, de man van prinses Cristina, na een juridische strijd van acht jaar, opgesloten in de gevangenis.

De verguisde schoonzoon van Sofía werd in hoger beroep veroordeeld tot vijf jaar en tien maanden voor verduistering, valsheid in geschrifte en belastingfraude. Cristina werd verdacht van medeplichtigheid, maar is vrijgesproken. Door de delicate affaire vervreemdde het koppel van de koninklijke familie en verhuisde het gezin naar Genève (Zwitserland) om in de anonimiteit te verdwijnen. Terwijl Urdangarin zijn straf uitzit ten noorden van Madrid, blijft Sofía in alle stilte haar dochter en kleinkinderen steunen met privébezoeken.  

Prinses Cristina is 20 jaar gehuwd met Iñaki Urdangari. Ze hebben vier kinderen.

Het genadeschot?

En het einde van de schandalen is nog niet in zicht. In juli opende justitie een onderzoek naar de beschuldigingen over Juan Carlos die onder meer belastingen ontdoken zou hebben. Aanleiding zijn geluidsopnames (uit 2015) die zijn opgedoken waarin vermeende minnares Corinne zu Sayn-Wittgenstein tegen een politiecommissaris vertelt over corruptie en witwassen van geld.

Zu Sayn-Wittgenstein woont in Monte Carlo en zou door Juan Carlos zijn gebruikt om zijn vermogen te verbergen voor de fiscus en om vastgoed te kopen in Marokko. De bedragen waarvan sprake is lopen tot in de tientallen miljoenen. "Het Spaanse koningshuis heeft het genadeschot gekregen", voorspelt Spaans royaltykenner Jaime de Peñafiel. "De huidige koning mag nog altijd de illusie koesteren, maar de monarchie als instituut heeft niet veel tijd meer over."

En Sofía? Die bleef zich de voorbije maanden onverdroten inzetten voor goede doelen als het Rode Kruis. It's lonely at the top

2016 Julian Parker