Bieke Depoorter raakte gefascineerd door Agata die ze ontmoette in een stripteasebar in Parijs. Bieke Depoorter/Magnum Photos

Bieke Depoorter (Magnum) stelt de fotografie in vraag met expo in Antwerpen: het verhaal achter zes van haar foto's 

Ze is een van de vier Magnum-fotografen die ons land rijk is en vandaag opent haar eerste solotentoonstelling in het Fotomuseum (FOMU) in Antwerpen: Bieke Depoorter (32). Wie haar werk kent, zal merken dat er een kentering is. Depoorter stelt in haar recente projecten telkens haar eigen positie als fotograaf en als buitenstaander serieus in vraag. Ze legt het ons zelf uit aan de hand van zes typerende foto's.

Eerst kortstondige ontmoetingen

Afgestudeerd aan het KASK in Gent in 2009 legde Depoorter een indrukwekkend parcours af. Sinds 2012 is ze verbonden aan het gerenommeerde fotoagentschap Magnum, naast haar Belgische mannelijke collega's Carl De Keyzer en Harry Gruyaert. Bij het grote publiek werkte ze zich in de kijker door de wereld rond te trekken, van de Trans-Siberische spoorlijn via de Big Apple tot aan de Egyptische revolutie.

Het concept was simpel: Depoorter trok de straat op en sloeg mensen een tijdje gade. Wie haar wist te fascineren -en wie ze uiteindelijk ook vertrouwde- kreeg de vraag of ze mocht overnachten. Ze fotografeerde de huiselijke taferelen, mensen in pakweg hun living, badkamer of slaapkamer. "Door die overnachtingen bij mensen thuis werd mijn werk intiemer. Veel mensen die me binnenlieten, zijn eenzaam en vertelden heel veel over hun leven. Ik deelde ook veel met hen. Het was een wisselwerking, dat is belangrijk voor mij", legt ze uit.

Het waren steevast kortstondige ontmoetingen: een nacht en een ochtend, en Depoorter was weg. Maar er een ontstond een band. Ze had niet langer het gevoel dat ze zomaar foto's van iemand "stal".      

VIDEO "Terzake": hoe slaagt Bieke Depoorter dicht bij mensen te komen?

Video player inladen ...

In plaats van naar de bioscoop te gaan met de kinderen, pikten deze mensen hen van school op om naar de kerstverlichting in de rijke buurten te gaan kijken

De onderstaande foto is een werk uit Depoorters tweede boek “I’m about to call it a day”. Het typeert haar helemaal. “Je ziet vier mensen uit eenzelfde gezin in Texas. Ik was er in 2011 en ook bij hen ben ik één nacht blijven slapen. Ze leefden in een trailer. Het was er armzalig, geen aangename plaats, er zaten overal kakkerlakken. Drie van de vier gezinsleden waren erg ziek. In plaats van naar de bioscoop te gaan met de kinderen, pikten deze mensen hen van school op om met cola en popcorn naar de kerstverlichting in de rijke buurten te gaan kijken. Het was een mooi en puur moment, want er was geen jaloezie te bespeuren. Ze wilden gewoon zo veel mogelijk tijd met elkaar doorbrengen, zolang dat nog mogelijk was.”

©Bieke Depoorter / Magnum Photos

Naar foto's met dialoog

Tegenwoordig stelt Depoorter de fotografie als medium in vraag, en dat is te zien aan haar recente projecten -waarvan er sommigen trouwens nog in volle ontwikkeling zijn- op haar expositie in het FOMU.

Hoe gaan we om met de ander? Kan ik wel een fotoboek maken vanuit een westers standpunt?

"Na zeven jaar werken in Eygpte ben ik beginnen nadenken. Hoe gaan we om met de ander? Kan ik wél een fotoboek maken vanuit een westers standpunt? Ik was een boek aan het maken over een cultuur waar het onmogelijk is om te fotograferen. In Egypte zagen ze me als spion. Ik wilde mijn boek bijna niet meer uitgeven. Als oplossing ben ik met een soort van dummy naar Egypte teruggegaan om te vragen aan andere mensen of ze hun ideeën over de foto's niet wilden opschrijven met witte of zwarte pen op de foto zelf. Op die manier begonnen mensen uit verschillende klassen met elkaar te praten over verschillende onderwerpen, onder anderen ook over fotografie waar ik zelf zo hard over twijfelde. Uiteindelijk heb ik het boek zo uitgegeven, niet langer met gewone foto's maar met geschriften en uiteraard vertalingen." Depoorter gaf ook de Egyptenaren die niet wilden gefotografeerd worden dus subtiel een eigen stem.     

©Bieke Depoorter / Magnum Photos
©Bieke Depoorter / Magnum Photos

Naar "objecten" zien als acteurs

Depoorter maakte voor het eerst een kortfilm "Dvalemodus", in samenwerking met muzikant Mattias De Craene. Ze trok daarvoor naar Noorwegen waar ze eerder al foto's nam, maar die nooit toonde omdat het haar niet lekker zat. Voor het eerst grijpt ze dus naar een ander medium. Ze noemt het fotografisch filmen met de "gefotografeerde" als acteur.

"We hebben met onze buren in een dorpje in Noorwegen een film gemaakt, met de mensen die we interessant vonden uit een lokaal winkeltje. Mattias en ik nodigden onszelf uit in hun huis en draaiden. Fictie en documentaire overlappen elkaar. Wij dachten dat we een fictie gemaakt hadden, maar toen de mensen uit het dorp het zagen, stond het voor hen dicht bij de realiteit. Het is vooral een sfeerschepping van de donkere dagen die in Noorwegen vallen."

©Bieke Depoorter / Magnum Photos

Naar langere engagementen

Depoorter gaat ook langere contacten aan, langer dan één overnachting. Met bijvoorbeeld Agata (foto onder) die ze op een avond ontmoette in een stripteasebar in Parijs. "Ik vind het tof om ergens te zijn, niet speciaal om te fotograferen maar om te kijken en de sfeer op te nemen die dan later in foto's terugkomt. Agata danste daar. We begonnen te praten en de volgende dag ben ik haar -op haar verjaardag- beginnen fotograferen. Het was niet de bedoeling om een langer project met haar te doen. Ik heb niet de nood om iemand opnieuw te fotograferen, maar bij Agata was het anders... Er waren zoveel verschillende Agata's, ook al had ik haar nog maar twee dagen gezien. Plots wou ik alleen met haar portretten maken. "

Ik gebruik Agata, en Agata gebruikt mij. Het is een echte samenwerking geworden

De twee werden vriendinnen en Depoorter trok zelfs met Agata naar Athene en Beirut. "Onze relatie werd sterker en sterker. Ik gebruik Agata om mijn verhaal te vertellen en Agata gebruikt mij om haar verhaal te vertellen. Ze wil heel graag in een film spelen en is hard op zoek naar wie ze is. Het is een echte wisselwerking of samenwerking geworden. Agata krijgt steeds meer invloed op mijn werk. De foto's zijn letterlijk van mijn hand en Agata schrijft nu ook bij de foto's over haar ervaringen: hoe ze veranderd is sinds ze mij kent. Maar ook over hoe ze zichzelf en haar verschillende identiteiten ziet, en over onze relatie." 

Bieke Depoorter/Magnum Photos

Naar de fotograaf als detective

Depoorter ontmoette een zekere Michael in Portland. Bij die korte en intense ontmoeting ontvangt ze drie koffers vol collages en schrijfsels, waarna de man spoorloos verdwijnt. Het houdt haar in de ban.

Een wisselwerking met iemand waarmee ik niet meer kan praten

"Voor een project was ik op zoek naar mensen met een onzichtbare ziekte. Michael vertelde dat hij bipolair was en nodigde me uit in zijn huis dat volledig beplakt was met collages van zichzelf, families en celebrities. Hij stuurde ook een koffer op naar België en daar zat een briefje in dat hij mijn hulp nodig had. Ik had intussen al brieven gestuurd, maar daar antwoordde hij nooit op. Ik kon hem ook niet bereiken, want hij heeft geen telefoonnummer. Dan heb ik besloten om terug te gaan naar Portland. Hij bleek daar niet meer te wonen. Niemand had nog iets gehoord sinds ik daar gepasseerd was."

"Ik ben dus op zoek en probeer vooral hem te begrijpen. In onze maatschappij wordt Michael als iemand "vreemd" aanzien, omdat hij een mentale aandoening heeft. Ik stel me de vraag: "Hoe gaan we met die mensen om?" Ik wórd ook Michael. Ik ben naar de plaatsen gegaan die hij omschreef in zijn koffers. Het is een work-in-progress. Een wisselwerking met iemand waamee ik niet meer kan praten."

Copyright: Bieke Depoorter/ Magnum Photos