Video player inladen ...

De Arenbergs: vechtjassen, diplomaten, inpolderaars en kunstliefhebbers

Het M-Museum in Leuven stelt de kunstcollectie van de Arenbergs voor, een van de invloedrijkste adellijke families in de Lage Landen.  

De naam Arenberg kennen we van straten, het theater in Antwerpen of het kasteel in Heverlee. Er schuilt een familie achter met een roemrucht verleden.

“Onze familie kan wel 1000 jaar terugtellen,” zegt Zijne Doorluchtige Hoogheid hertog Leopold Engelbert van Arenberg, die de tentoonstelling in M-Museum hielp samenstellen. “We willen ons familiegeheugen met iedereen delen, want zo’n beetje overal hebben mensen voor ons gewerkt.” De hertog van Arenberg en Aarschot heeft een missie: geschiedenis naar een breed publiek brengen, want “daardoor gaan mensen onafhankelijk denken met een grote D”.

Grootgrondbezitters

Vijf eeuwen lang maakten de Arenbergs deel uit van de hoge adel in de Lage Landen. “Ze leefden van de grond, van land-, bos- en mijnbouw,” zegt Mark Derez, archivaris van de KU Leuven en een van de curatoren van de expo. Ze bezaten landerijen van de Ardennen tot Terschelling. De huwelijksverbanden met andere adellijke families als de Croÿ en de Ligne waren “enorme vastgoedoperaties”. “De socialistische voorman Emile Vandervelde maakte in 1900 de rekensom dat de Arenbergs en de Lignes de grootste landeigenaars waren.” 

Frans Pourbus de Jongere - Familieportret van Karel van Arenberg en Anna van Croÿ

Hedwigepolder

De Arenbergs waren ook betrokken bij de inpoldering, ten noorden van Antwerpen. "Tussen 1600 en 1900 wonnen ze 3000 hectaren op schorre en slikke,” zegt Mark Derez. Pikant detail: de Hedwigepolder, die binnenkort weer onder water zal worden gezet, is genoemd naar Hedwige de Ligne (1877-1938), echtgenote van een Arenberg. Zij staat op de affiche van de tentoonstelling. In haar tijd dook ze op in societybladen en in “A la recherche du temps perdu” van Marcel Proust.

De huidige hertog van Arenberg lijkt niet erg te vinden voor de onderwaterzetting van de Hedwigepolder: “Dat is een politieke beslissing, maar ik denk dat het laatste woord daarover nog niet gesproken is”.

Vechten en verzoenen

De Arenbergs waren zogenoemde “zwaardadel, vechtjassen die op geen enkel slagveld ontbraken”, zegt Mark Derez, en dan vooral in dienst van de Habsburgers. Veel telgen stierven in het harnas, waarna hun bezittingen werden bestierd door hun weduwen. Buiten oorlogstijd deden de Arenbergs aan diplomatie. Op de tentoonstelling is een mooi schilderij te zien uit de National Portrait Gallery in Londen: “De ondertekening van het verdrag van Londen in 1604” met nauwelijks verholen symboliek rond de onderhandelingstafel.

“In onze vaderlandse geschiedenis waren de Arenbergs tussen 1550 en 1800 de belangrijkste edellieden,” zegt Mark Derez, "daarna verminderde hun invloed, maar hun naam bleef weerklinken in Leuven, in Brussel, in Antwerpen. En het intrigerende is dat zo'n familie een enorme schat aan erfgoed achter zich aansleept. Ze leven als het ware in de schaduw van hun eigen verleden, hun eigen voorvaderen. Dat kan niet van iedereen gezegd worden."

Kunstcollectie

De huidige hertog van Arenberg laat trots twee schilderijen over de inpoldering zien, die hij heeft gekocht en laten restaureren. Hij stapt daarmee in de voetsporen van zijn voorouders, die ook veel kunst verzamelden. Een selectie daarvan is uit de hele wereld samengebracht in Leuven.

Een portret van een meisje met blonde krullen van Pieter Paul Rubens, twee schilderijen van Veronese, een dorpsgezicht van Jan Bruegel de Oude of nog “Zo d’ouden zongen, zo piepen de jongen”, een bekend schilderij van Jacob Jordaens, dat “Het Arenbergdoek” wordt genoemd.

“Arenberg” werd gaandeweg zelfs een keurmerk, “zoals bic voor een balpen”, zegt Peter Carpreau van M-Museum. 

Kostuums, boeken en partituren

M-Museum laat ook schitterende kostuums zien uit het kasteel Arenberg in Heverlee. Ze zaten in verkleedkoffers en dienden voor het theater in het kasteel, waar trouwens het orkest van de Muntschouwburg wel eens speelde. De Arenbergs waren/zijn muziekliefhebbers. Mozart kwam ooit spelen in hun residentie in Brussel, nu het Egmontpaleis. In M-Museum ligt een handgeschreven partituur van Antonio Vivaldi met twee aria’s uit een verloren gegane opera. 

Het kasteel Arenberg in Heverlee wordt tegenwoordig gebruikt door de studenten architectuur van de KU Leuven. Over de geschiedenis van dat bijzondere gebouw, met de bekende uien op de torens, loopt een aparte, sfeervolle tentoonstelling in de Universiteitsbibliotheek.

Het Arenbergkasteel dateert uit het begin van de 16e eeuw en was eerst de stek van de machtige familie de Croÿ, waarmee de Arenbergs later door huwelijk verbonden waren. Er zijn unieke kaarten, tekeningen, maquettes en perkamenten boeken te zien over het adellijke patrimonium. En ook boeiende informatie uit recenter tijden: in 1904 werkten nog 8 tuiniers, 9 wasvrouwen en een legertje bewakers in het kasteel in Heverlee. Na de Eerste Wereldoorlog kwam het in handen van de universiteit.

Elke zondag is het Arenbergkasteel te bezoeken. In het Heverleebos en het Meerdaalwoud, ooit een "vrijwoud" waar enkel de Arenbergs mochten jagen,  is het op 27 en 28 oktober Bosweekend met veel buitenactiviteiten.

Video player inladen ...