25-10-1918: Triomf voor koningspaar Albert en Elisabeth in de bevrijde stad Brugge

Op 25 oktober 1918 doen koning Albert en koningin Elisabeth hun plechtige intrede in het bevrijde Brugge. Het wordt een triomf. En Duitsland aarzelt om in te gaan op de vredesnota van Wilson.

Het koningspaar heeft vandaag zijn plechtige intrede gedaan in Brugge, de eerste bevrijde provinciehoofstad van ons land. Drie dagen geleden bezochten zij Brugge al eens. Dat bezoek moest anoniem blijven, maar het raakte bekend en er kwam heel veel volk op straat. Maar nu is de belangstelling nog massaler.

Archief Koninklijk Paleis. Beginfoto, ook de vorsten op de Markt tussen burgemeester  Amedée Visart de Bocarmé (links) en de gouverneur van West-Vlaanderen, Léon Janssens de Bisthoven.

Op de Markt schouwen de vorsten te paard eerst de troepen, koning Albert in uniform van luitenant-generaal en met helm op. Ook kroonprins Leopold is erbij . Het gezelschap is omringd door Belgische karabiniers en Frans cavalleristen.

Het koningspaar verlaat onder gejuich het Provinciaal Hof op de Markt in Brugge (Stadsarchief Brugge – www.erfgoedbrugge.be)

Daarna wordt het gezelschap ontvangen op het Provinciaal Hof op de Markt.  De provinciegouverneur van West-Vlaanderen, Léon Janssens de Bisthoven, verwelkomt de koning op het stadhuis met een redevoering in het Nederlands. De koning antwoordt hem eveneens in het Nederlands.

Kolonel Pontus, commandant van het 6de Artillerieregiment, merkt fijntjes op in zijn velddagboek,  dat de talrijk aanwezige Franse officieren, onder andere generaal Degoutte, stafchef van de Legergroep Vlaanderen, vreemd opkeken en er geen woord van begrepen.

Het koninklijk gezelschap vertrekt vanop de Markt (Archief Koninklijk Paleis).

Hevige beschietingen aan het Belgisch front

Aan het Belgische front komt de infanterie vandaag niet in actie. De Belgische en Duitse artillerie zijn echter wel zeer actief. De dorpen langs het front worden zwaar getroffen.

De Fransen in het centrum hebben de rand van Zulte bereikt. Hun frontlijn loopt nu lang de weg van Waregem naar Anzegem.

Het Tweede Britse Leger kan uitbreken vanuit Vichte. Er wordt een terreinwinst van 2,5 kilometer geboekt. Anzegem, Ingooigem en Otegem worden bevrijd.

Het zwar beschadigde centrum van Zomergem, rechts de Sint-Martinuskerk (KLM).

Het Belgische militair bestuur in Maldegem waarschuwt dat voor burgers die de krijgsverrichtingen schaden, de doodstraf dreigt.

Collectie Gemeentearchief Maldegem

De Duitse militaire bevelhebber in Gent laat  weten dat de stad weldra gevechtsgebied gaat worden. Daarom moeten alle mannen van 17 tot 35 zich over twee dagen melden om de stad te verlaten om elders, tegen betaling, te gaan werken.

En de bevolking wordt opgeroepen om zich rustig te houden. Men moet zich ook voorbereiden op Geallieerde luchtaanvallen, want de ervaring heeft geleerd dat " de tegenover ons staande Franschen en Engelschen, Belgische steden niet alleen niet ontzien, maar ze opzettelijk vernietigen".

Collectie Tekstaffiches, Stadsarchief Gent

Duitsland aarzelt

De Duitse regering gaat voorlopig niet reageren op de laatste vredesnota van de Amerikaanse president Wilson. Ze zegt nu te wachten op de voorwaarden voor een wapenstilstand die de Entente zal voorstellen.

De regering gaat wel een commissie instellen om te onderzoeken of de beschuldigingen over systematische vernielingen door het Duitse leger bij zijn terugtrekking waar zijn. Die zou onder leiding staan van baron von der Lancken, het hoofd van het civiele bestuur in België. De Spaanse en de Nederlandse gezanten in Brussel, die de “beschermheren” zijn van de neutrale voedselverdeling in België, zouden daar deel van uitmaken.

Van links naar rehts baron Oskar von der Lancken, de Nederlandse gezant Maurits van Vollenhoven en de Spaanse gezant, de markies van Villalobar.

De Geallieerde pers reageert verontwaardigd. Die onderzoekscommissie zal immers alleen kunnen optreden in de gebieden die nog onder Duitse controle staan. Maar de vernielingen zijn te zien aan de andere kant van de frontlijn (Cambrai, Douai, Lens… ) en daar is al meer dan voldoende bewijzen over verzameld.  De Nederlandse regering spreekt overigens tegen dat diplomaten van het neutrale Nederland zouden meewerken.

"De Amerikaanse president Wilson biedt vrouwe Germania zijn bezem aan, de beste ter wereld. Maar Germania maakt haar huis liever met haar eigen bezem schoon" (Simplicissimus, 5-11-1918).

In de Duitse Rijksdag heeft een afgevaardigde van de Poolse minderheid het Duitse leger ervan beschuldigd Polen te hebben geplunderd. Hij reageerde op een uitspraak van de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Solf dat de Duitse soldaten hun bloed voor Polen hebben vergoten. Conservatieve afgevaardigden gingen hem daarop te lijf en de man werd bijna gewurgd.

Solf heeft overigens duidelijk gemaakt Duitsland in het belang van de vrede bepaalde gebieden aan Polen wil afstaan, voor zover dat die duidelijk een Poolse bevolking hebben. Ook Elzas-Lotharingen kan door Duitsland worden opgegeven, als de bevolking daar zelf over haar toekomst kan beslissen. 

"Uit de dagen van verwachting: in de kamers van de kleinmoedigheid treedt het vertrouwen binnen, op de slachtvelden blijven de wapens scherp" (uit Jugend, 1918).

Intussen neemt de discussie over de toekomst van de Duitse keizer toe. Wilson heeft duidelijk gemaakt dat hij niet met de Duitse “monarchale autocraten” wil onderhandelen en voor velen betekent dit dat keizer Willem II onmogelijk aan kan blijven. In de Rijksdag vragen de (linkse) onafhankelijke sociaaldemocraten zelfs openlijk de afschaffing van de monarchie.

Links, "Uncle Sam vraagt zich af wat bedoeld wordt met de eer van het Duitse volk in de Duitse nota, en herinnert aan allerlei Duitse misdaden van de voorbije jaren" (New York Tribune, 25-10-1918). Rechts, "laat Uncle Sam de Duitse keizer weten dat zijn vermomming als sansculotte niet echt overtuigend is" (De Telegraaf, 25-10-1918)

In gevestigde kringen is de verheven persoon van de keizer nog altijd onschendbaar, maar toch… De liberale kwaliteitskrant Frankfurter Zeitung zegt in bedekte termen dat Willem II beter opstapt. De krant vindt dat hij geen schuld heeft aan de oorlog, maar meent dat hij een symbool van het “ancien regime” is geworden en dat “de gevoelens van het volk jegens de keizer ongetwijfeld niet die zijn".

Dat er weinig vertrouwen is in de toekomst blijkt wel uit de koersdaling van de Duitse mark op de beurs. En de laatste oorlogslening kent ondanks alle propaganda geen succes.

"Een Duitse stad helemaal vernietigen is de enige verdediging voor de Franse steden", stelt het satirische Franse weekblad Le Rire (26-10-1918).

Oorlog speelt grote rol in Amerikaanse verkiezingscampagne

Binnenkort worden in de VS verkiezingen voor de Senaat en het Huis van Afgevaardigden gehouden. President Wilson roept op om zijn Democratische partij te steunen. De Republikeinen zijn ook wel voor de oorlog, zegt de president, maar ze steunen het regeringswerk niet echt. De Republikeinen hebben al verontwaardigd gereageerd.