Reporters

ASMR of het "hersenorgasme": "Geluid is altijd aanraking, nabijheid, intimiteit"

Een ASMR-reactie, ook wel een "hersenorgasme" genoemd: op het internet is er een community van miljoenen mensen die het opzoeken. Tintelingen in je hoofd, getriggerd door geluiden als fluisteren of knisperen, die je doen ontspannen. YouTube krioelt van de filmpjes, en dankzij het soundboard van Radio 1 kan je uittesten of het iets voor jou is. Hoe ASMR precies werkt, is nog hoogst onduidelijk. Maar het bestaat wel.

Al gehoord van ASMR? Kort voor Autonomous Sensory Meridian Response. Of in de volksmond een "hersenorgasme". Kippenvel, rillingen, een aangenaam, tintelend gevoel in je hersenen, hoofd en hoofdhuid, getriggerd door een waaier aan geluiden. Repetitieve, niet-bedreigdende geluiden: fluisteren, knisperen, kraken, ritselen, tikken... ASMR zou je ook helpen ontspannen, relaxen en in slaap vallen

De term dook op in 2007, de laatste jaren is het pas echt uitgegroeid tot een fenomeen, vooral op internet. YouTube grossiert in filmpjes met geluiden en prikkels die een ASMR-reactie zouden ontlokken. Een echte ster is Taylor Darling met haar YouTube-kanaal "ASMR Darling". Een randfenomeen? Vergis je niet: die filmpjes worden miljoenen keren bekeken. Darlings populairste video, "10 triggers to help you sleep", haalt bijna 30 miljoen views. En ook Hollywoodsterren houden zich ermee bezig.

(lees verder onder de filmpjes)

Video player inladen ...

Acteur Jake Gyllenhaal geeft een ASMR-interview

Video player inladen ...

ASMR bestaat, maar hoe het werkt...

Maar hoe wetenschappelijk is ASMR? De wereld van Sofie" op Radio 1 legde letterlijk en figuurlijk zijn oor te luisteren bij Vincent Meelberg, cultuurwetenschapper aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij bestudeert de impact van geluid op lichamelijkheid, emotie en cognitie.

"Naar ASMR bestaat maar weinig wetenschappelijk onderzoek", zegt Meelberg. "Voor zover ik weet, is er nog maar één studie, afgelopen zomer. Die peilde of de geluiden een psychologische verandering teweegbrachten bij de mensen die ernaar luisterden. Het antwoord bleek ja. De weinige wetenschap die er is, zegt dus dat ASMR bestaat en dat het mensen die ernaar luisteren, beïnvloedt."

Geluid is nabijheid. Je wordt letterlijk en figuurlijk geraakt door het geluid dat bij jou komt. Het creëert nabijheid, intimiteit.

Vincent Meelberg

Maar wat er dan in de hersenen getriggerd wordt, hoe dat precies gaat, waarom ons brein zo reageert, daar bestaan geen onderzoeken over. Het effect van geluiden in het algemeen is wel al onderzocht en dat kan volgens Meelberg wél een mogelijke verklaring bieden. "Geluiden betekenen altijd aanraking. Wij spreken nu met elkaar, ik hoor u hier in Nederland, u zit veraf in de studio, en toch raakt u mij aan. Letterlijk, mijn trommelvlies, maar u raakt ook mijn oor, mijn gehoor."

"Geluid is nabijheid, of suggereert in ieder geval een vorm van nabijheid. Je wordt je heel erg bewust van jezelf en van je auditieve omgeving waarbinnen je dat geluid hoort. Je wordt letterlijk en figuurlijk geraakt door het geluid dat bij jou komt. Het creëert nabijheid, intimiteit."

Aangenaam, of net irritant?

Niet iedereen is gevoelig voor ASMR, niet iedereen staat er ook voor open. En daarnaast heb je ook mensen die gruwen van geluiden als fluisteren, knisperen, ritselen... Hoe is dat te verklaren?

"Het allereerste effect is voor iedereen identiek: geluiden die lichamelijk beroeren", zegt Meelberg. "Dat is die sensory meridian response, dat kippenvel, die tintelingen. Autonomous verwijst naar het feit dat we dat niet kunnen sturen. Dat kippenvel, dat krijgen we, of we dat nu willen of niet."

"De volgende vraag is: vinden we die rilling aangenaam of niet? Dat is wél een bewuste afweging. Een persoonlijke voorkeur, een eerdere ervaring die ons daarin stuurt. Toen we kind waren, fluisterden onze ouders ons misschien lieve woordjes toe en vinden we dat daarom een aangenaam geluid. Maar misschien had je een klasgenoot die de hele tijd lelijke dingen in je oor zat te fluisteren, en vind je dat dus irritant."

Test het uit!

"De wereld van Sofie" maakte een soundboard met enkele bekende VRT-stemmen waarmee je kan uittesten of ASMR iets voor jou is. Marc Van den Hoof, Friedl' Lesage, Kathleen Cools en Frank Deboosere proberen er op allerlei manieren hun meest relaxerende zelf te laten horen.

(artikel gaat voort onder het soundboard)

Hersenorgasme? "Misschien toch beter andere naam"

Waarom komt ASMR net nu zo hard opzetten? Volgens Meelberg moeten we dat in de huidige tijdsgeest plaatsen. "Zeker in onze westerse maatschappij is er een tendens naar echtheid, naar authenticiteit. Steeds meer in ons leven verloopt virtuele, op een afstand, zonder een gevoel. Niet alleen communicatie, maar denk bijvoorbeeld ook aan boeken lezen op tablet in plaats van op papier."

"ASMR geeft hier de suggestie van nabijheid. Je luistert naar iets of iemand, er is contact, ook al is dat niet echt. En dat brengt iets teweeg in je lichaam. Je hebt het gevoel van een nauw, fysiek contact. En de behoefte aan echtheid en intimiteit wordt steeds groter in onze maatschappij."

Er hangt een seksuele connotatie aan ASMR en die is niet altijd terecht

Vincent Meelberg

"ASMRtists", zoals ze zichzelf noemen, maken niet alleen filmpjes van geluiden, sommigen filmen ook zichzelf wanneer ze ernaar luisteren. Niet zelden zijn dat filmpjes met een sensuele, bijna erotische uitstraling. "Het visuele is blijkbaar ook een belangrijk onderdeel van de beleving. Het draagt bij aan het gevoel van spanning, van intimiteit."

En toch creëert dat misschien verkeerde verwachtingen, net als de term "hersenorgasme". "ASMR heeft niet de bedoeling om naar een climax te gaan, zo wordt het niet opgebouwd. En zo hangt er ook een seksuele connotatie aan het fenomeen, dat niet altijd terecht is. Misschien moet er toch maar een andere naam gekozen worden." 

Beluister het gesprek met Vincent Meelberg