Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom heeft Trump tegelijk gewonnen én verloren?

De Democratische oppositie verovert voor het eerst in acht jaar het Huis van Afgevaardigden, maar hun Republikeinse rivalen versterken hun positie in de Senaat. Het Congres weerspiegelt dus de verdeeldheid in Amerika.

Kort nadat de resultaten waren binnengerold, tweette president Trump over een "groot succes". Aan de andere kant van het spectrum kondigde de Democratische fractie­voorzitter Nancy Pelosi "een nieuwe dag voor Amerika" aan en het "einde van de verdeeldheid".   

Feit is dat de Democraten na acht jaar opnieuw de meerderheid veroveren in het Huis van Afgevaardigden. De Republikeinen versterken dan weer hun positie in de Senaat en dat is waar president Trump op wijst.

Nu de kaarten geschud zijn in Washington, verliest president Trump wel de meerderheid in een van de twee kamers van het Congres. De verkiezingen werden ook beschouwd als de eerste echte populariteitstest van zijn beleid sinds zijn verkiezing in 2016.

Democraten op de rem

President Trump krijgt dus voor het eerst een echte oppositie met macht tegenover zich. Het Huis van Afgevaardigden kan een rem zetten op zijn beleid. Belangrijk daarbij is hoe groot de Democratische overmacht in het Huis zal zijn.

Vanuit hun machtspositie in het Huis kunnen de Democraten de omstreden kwestie van de belastingaangiften van Trump onderzoeken, evenals de mogelijke vermenging van politieke en zakelijke belangen door de president en zijn familie en -erg belangrijk- de eventuele inmenging van Rusland in de verkiezing van Trump. Het Huis kan zo bescherming bieden voor het werk van Robert Mueller, speciaal onderzoeker naar die Russische inmenging, en eventueel in een extreem geval de afzettingsprocedure inzetten, al is het weinig waarschijnlijk dat die succes zal kennen in de Senaat.

Meer realistisch is echter dat de Democraten kunnen wegen op het beleid van president Trump en dat zelfs kunnen tegenhouden in het Huis. Zo zullen ze niet geneigd zijn om geld te verstrekken voor de bouw van de omstreden grensmuur met Mexico en kunnen ze het harde migratiebeleid van Trump afzwakken. Wellicht zal Trump het ook niet makkelijk hebben om een tweede geplande en grootscheepse belastingverlaging door te voeren en nieuwe aanvallen op "Obamacare" uit te voeren. Ook kunnen de Democraten hun invloed gebruiken om het harde handelsbeleid van Trump tegenover andere landen om te buigen.

Onze collega Björn Soenens in de VS vreest vooral voor "een totale stilstand" in het Congres de volgende jaren als Democraten en Republikeinen elkaar in een wurggreep houden. "Mijn voorspelling is dat er niet één wet meer goedgekeurd zal worden", zegt hij. De Democrate Nancy Pelosi heeft dus wellicht gelijk als ze spreekt over "een nieuwe dag", maar zeker niet als ze het heeft over "het einde van de verdeeldheid". Die kan alleen nog groter worden.

Trump wint in de Senaat

President Trump claimt dan weer de overwinning in de Senaat. Daar versterkt zijn Republikeinse partij zelfs haar positie met de verovering van senaatszetels in Missouri, North Dakota en Indiana. In de huidige Senaat hadden de Republikeinen een nipte meerderheid van 51 tegen 49 zetels.

"Dit is een opsteker voor president Trump", zo vat professor Internationale Politiek van de KU Leuven en Amerika-kenner Bart Kerremans het verhaal in de Senaat samen. Het valt vooral op dat de Republikeinen in de Senaat winnen juist in die staten waar president Trump hard campagne heeft gevoerd. De greep van Trump op zijn eigen partij kan dus alleen nog groter worden.

Toch kon het bijna niet anders dan dat de Republikeinen de Senaat zouden blijven beheersen en dat wegens het kiessysteem. Zo wordt om de twee jaar slechts voor een derde van de senaatszetels gekozen en stonden er deze keer weinig Republikeinse zetels op het spel en dan meestal nog enkel in staten waar die partij traditioneel erg sterk staat. Dat nuanceert dan weer de "overwinning van Trump" in die kamer van het Congres.

De Senaat is echter een erg belangrijke instelling. Die doet niet enkel wetgevend werk, maar moet ook de benoeming van hoge ambtenaren en toplui van het FBI, de CIA, de Federal Reserve en ambassadeurs goedkeuren en -nog belangrijker zo bleek onlangs- dat geldt ook voor kandidaten voor het Hooggerechtshof. En ten slotte is het de Senaat die - mocht president Trump om een of andere reden in nauwe schoentjes komen - met een tweederdemeerderheid moet beslissen of de president kan worden afgezet of niet. Dat is nog nooit gebeurd, maar toch.

Bekijk hier de items uit het Journaal van 13 uur

Video player inladen ...
Video player inladen ...
Video player inladen ...
Video player inladen ...