Geef eerherstel aan onze "deserteurs" van de Eerste Wereldoorlog

Vier jaar geleden – aan de vooravond van de herdenking van de start van de Eerste Wereldoorlog -  schreef de achterkleinzoon van "deserteur" Alphonse Gielen een brief met de vraag om eerherstel. De regering liet een commissie een rapport schrijven. Dat rapport is klaar, maar blijft geheim.

labels
Hans Bontinck
Hans Bontinck is freelance journalist. In het verleden werkte hij onder meer voor Pano en Terzake.

Op 19 oktober 1914 knielden de 27-jarige Alphonse Gielen en de 24-jarige Henri De Vos neer in Nieuwpoort. Enkele seconden later volgt een schot afkomstig van hun eigen regiment. Eerder die ochtend werd het tweetal ter dood veroordeeld.

Gielen liet drie kinderen achter. Zijn jongste was nog geen drie maanden oud. 

Het Limburgse duo was vier dagen eerder in de weer geweest met het voorbereiden van een ontsnappingsroute.  Een hele dag groeven ze tunnels tussen kelders van leegstaande huizen. Enkele dagen later zou de Slag om de IJzer in alle hevigheid losbarsten.

Hongerig en uitgeput besloten ze naar het stadscentrum te trekken op zoek naar eten. Dat doen ze incognito. Ze ruilen hun wapens en uniform in voor burgerkleren die ze in het achtergelaten huis hadden gevonden.

Wanneer ze later die dag terugkeren naar hun regiment volgt een kille ontvangst. Hun excuus “dat ze na een harde werkdag wel een uitstapje verdiend hadden” valt op een koude steen. Tot overmaat van ramp blijkt hun soldatenplunje gestolen. Een lapse of judgement met fatale gevolgen.

De Franstalige hogere officieren willen streng optreden tegen dit ongedisciplineerde gedrag. Om een voorbeeld te stellen voor de anderen volgt het strengste verdict. "Désertion à l'ennemi", met als logisch gevolg: “Fusillé pour l’exemple”.

Eerherstel

Vier jaar geleden – aan de vooravond van de herdenking van de start van de Eerste Wereldoorlog -  schreef de achterkleinzoon van Alphonse Gielen samen met andere nabestaanden een open biref waarbij ze een lans braken voor eerherstel. Hun vraag werd opgepikt door N-VA en Vlaams Belang. Uiteindelijk beloofde toenmalig premier Di Rupo het advies in te winnen van een Wetenschappelijke Adviescommissie, waarna de Belgische overheid over een eventueel pardon zou beslissen.

"Politiek ligt dit absoluut gevoelig", beseft achterkleinzoon Jos Gielen. “Toch is dit niet zo communautair, het was de geest van de tijd".

De cijfers lijken de stelling van Gielen te bevestigen. Tussen 1914 en 1918 werden 680 Franse deserteurs door hun medesoldaten geëxecuteerd. In Engeland 306. Het ging voornamelijk om boeren en arbeiders van bescheiden komaf.

In België was dat niet anders. Het Limburgse duo was respectievelijk wolbewerker en hoefsmid. Het Belgische leger veroordeelde tijdens de Eerste Wereldoorlog 11 soldaten tot de kogel. Daarvan waren er slechts 4 Nederlandstaligen.

Maar toch klinkt de roep om eerherstel het luidst in het noorden van het land. En zo lijkt de steun van de Vlaams-nationalistische partijen een vergiftigd geschenk voor diegenen die hopen op eerherstel.

Lees verder onder de foto.

Klok tikt

Zowat elke expert inzake de Eerste Wereldoorlog erkent dat de honderdjarige herdenking van Wapenstilstand de vervaging van de herinnering inluidt. Ook de nabestaanden beseffen dat de kans op een eerherstel miniem zal zijn na aanstaande zondag.

Het rapport van de Wetenschappelijke Adviescommissie is eerder dit jaar overgemaakt aan de regering. Over de inhoud van het advies houdt elke betrokkene de lippen stijf op elkaar.

Enkele dagen voor de herdenking van het einde van de Groote Oorlog is er nog niets beslist. De knoop moet nu worden doorgehakt door de regering. En dan vooral door premier Charles Michel en Defensieminister Steven Vandeput. Dat deze zwarte bladzijde enkel kan worden omgeslagen door een akkoord tussen  de erfgenamen van de Franstalige bourgeoisie en de Vlaams-nationalisten is een interessante speling van het lot.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.