foto: fod economie

De standaardkilogram maakt plaats voor een wiskundige formule

Vandaag begint de vierjaarlijkse Algemene Conferentie voor gewichten en maten in Sèvres bij Parijs. Vrijdag zal de vergadering een nieuwe standaardkilogram goedkeuren. De huidige maatstaf, een fraai gepolijste cilinder van platina-iridium, gaat met pensioen.

Een kilo bij de bakker zou evenveel moeten wegen als een kilo bij de slager of in de supermarkt. Daarom worden weegtoestellen vergeleken met een nauwkeurige referentie, een standaard waaraan alle meettoestellen moeten beantwoorden. Die standaard is een kopie van de ultieme maatstaf, de enige echte kilogram, de IPK of International Prototype of the Kilogram. In ons land beheert de dienst Metrologie twee kopieën van het origineel in een kluis uit de 19e eeuw.

twee Belgische kopieën, fod economie

Het gewicht werd in 1889 gemaakt en staat in het Internationaal Bureau voor Maten en Gewichten in Parijs. De Fransen noemen het Le Grand K. Het is een cilinder van een platina-iridiumlegering, een heel inerte, vaste massa. Maar ondanks die stevigheid is de kilogram met de jaren lichtjes afgeslankt. Het verschil met de zes andere kopieën die ook in Parijs worden bewaard is 50 microgram, of 50 miljoensten van een gram. Er zit dus sleet op de kilogram en daarom wordt hij vervangen door een nieuwe maatstaf.

Formule vervangt cilinder

De platina-iridium cilinder moet wijken voor een wiskundige formule. Eerder onderging de meter in dezelfde legering hetzelfde lot. Hij werd vervangen door een berekening. Voor de kilogram baseren wetenschappers en metrologen zich op een wet uit de fysica, de constante van Max Planck. Dat is een onveranderlijke waarde uit de kwantummechanica die de energie van een lichtdeeltje koppelt aan zijn frequentie en zijn massa.


Het nieuwe referentiesysteem verandert overigens niets aan ons dagelijks leven. Onze boodschappentas of winkelkar zal er niet zwaarder of lichter van worden. Alleen het ultieme ijkpunt, Le Grand K, zal stabieler worden.

Wie twijfelt over de juiste meting van een weegschaal in een winkel of het exacte gewicht van een product kan altijd terecht bij de FOD Economie op https://meldpunt.belgie.be.