Marc Reynebeau: "Geschiedenis toont aan dat straatprotest meer uithaalt dan je zou denken"

De geschiedenis van België bulkt van straatprotest en dat heeft vaak verregaande effecten gehad op de politiek en de maatschappij. Dat zegt historicus Marc Reynebeau in "De wereld van Sofie" op Radio 1 naar aanleiding van de acties van de "gele hesjes" in Wallonië.

Nadat ze eerder Frankrijk hadden "veroverd", zijn de "gele hesjes" sinds kort ook in Wallonië opgedoken om te protesteren tegen hoge brandstofprijzen en andere maatregelen van de regering die het leven duurder hebben gemaakt. Hoewel het vooralsnog om spontane acties zonder hiërarchie of structuur gaat, kunnen ze wel degelijk tot in de Wetstraat en het parlement resoneren. Dat zegt Marc Reynebeau in "De wereld van Sofie" op Radio 1. 

De historicus baseert zijn uitspraak op de geschiedenis van straatprotest in België dat volgens hem al meermaals verregaande effecten heeft veroorzaakt. "Straatprotest haalt meer uit dan je zou denken", zegt hij. "In 1954 poneerde hoogleraar in de geschiedenis Jan Dhondt van de UGent de stelling dat alle grote veranderingen in het politieke systeem van België niet door het parlement of de politiek tot stand zijn gebracht, maar wel onder druk van straatprotest."

Witte Mars

"In 1996 heeft de Witte Mars ons politiesysteem en onze justitie grondig veranderd. Ook dat was een spontane beweging die op vage gronden was ontstaan. Het belangrijkste voorbeeld is het algemeen stemrecht. Daarvoor is jarenlang op straat gestreden, vooral door de socialisten op het einde van de 19e eeuw. Toen uiteindelijk doden vielen, gaf het parlement toe."

"Je zag het ook in de jaren 50 met de Koningskwestie. Straatprotest heeft Leopold III toen tot aftreden gedwongen. Nochtans had het parlement geoordeeld dat hij kon aanblijven en had een meerderheid van de bevolking in een volksraadpleging hetzelfde gezegd."

Leuven Vlaams vormt voor Reynebeau enigszins een uitzondering. "Dat voorbeeld toont aan dat zo'n beweging ook kan worden gebruikt. De klassieke politiek heeft het toen van het studentenprotest overgenomen."

Schoolpact

Ook het Schoolpact uit 1958 dat een einde maakte aan de schoolstrijd tussen het vrij en het gemeenschapsonderwijs, was volgens Reynebeau een gevolg van straatprotest. "Een zogenoemde paarse regering had een reeks maatregelen genomen die het katholieke onderwijs niet bevielen. Dat was op dat moment niet in de meerderheid vertegenwoordigd, maar met goed georganiseerde betogingen heeft men de politiek toch verplicht te luisteren."

"Soms stuurt de politiek ook uit schrik bij. Na WO I heerste overal in Europa chaos, ook bij ons. De politieke klasse vreesde een herhaling of een overplanting van de Russische revolutie van 1917 in België. Door die angst besliste het establishment al snel om algemeen enkelvoudig stemrecht voor mannen in te voeren."

1848

"Een minder bekend voorbeeld is 1848, een revolutiejaar in heel Europa. In België bleef het evenwel kalm, maar net omdat de regering vreesde dat ook bij ons protest zou ontstaan, greep ze in de kieswetgeving in zodat het electoraat verdubbelde en verlaagde ze ook de belastingen op de pers. Ook hier kwam het initiatief niet van de politiek zelf."

"Grote betogingen zijn niet altijd succesvol. De antirakettenbetoging van 1983 bracht 300.000 mensen op straat, maar heeft weinig uitgehaald. Zo'n straatprotest toont wel aan dat een regering nooit tegen een minderheid kan regeren, zelfs al heeft ze een meerderheid."

Hieronder kan u het gesprek met Marc Reynebeau in "De wereld van Sofie" integraal herbeluisteren: