Een artistieke reconstructie van hoe Lisowicia bojani er uit kan gezien hebben. Karolina Suchan-Okulska

Een reuzenplanteneter, verwant aan de zoogdieren, uit het tijdperk van de dino's ontdekt

Een planteneter zo zwaar als een olifant, met een bek als een snavel, twee slagtanden en reptielachtige kenmerken, liep rond op de aarde, meer dan 200 miljoen jaar geleden. Dat is volop in de periode waarin de dinosauriërs de aarde overheersten, maar Lisowicia bojani behoorde niet tot de dino's maar tot de dicynodonten, een uitgestorven groep die tot dezelfde evolutionaire tak behoorde als de zoogdieren. Volgens de Poolse paleologen die de overblijfselen van het dier gevonden hebben, bewijst de vondst dat het niet klopt dat de enige grote planteneters uit die periode dinosauriërs waren.  

De fossiele overblijfselen van het dier werden gevonden in de buurt van het dorp Lisowicia in het zuiden van Polen, en vandaar ook de naam. 

Gelijkaardige fossielen van zogenoemde dicynodonten - tweehondentanden, naar de twee slagtanden - zijn ook elders gevonden, maar die dateren uit een vroegere periode, van voor de Perm-Trias-massa-extinctie, de ergste uitstervingsgolf die de aarde ooit gekend heeft. Daarin stierven zo'n 95 procent van alle soorten zeedieren en 70 procent van de soorten gewervelde landdieren uit, wat de weg opende voor de miljoenen jaren durende overheersing van de dinosauriërs, die tot enorme groottes konden uitgroeien. 

"We waren gewoon te denken dat na uitstervingsgolf op het einde van het Perm, de zoogdieren en hun verwanten zich terugtrokken in de schaduwen, terwijl de dinosaurussen opstonden en uitgroeiden tot enorme groottes", zei Grzegorz Niedzwiedzki aan het persbureau AP. Nieuwzwiedzki is een paleontoloog aan de Uppsala University in Zweden, en een van de twee auteurs van de studie over de nieuwe vondst. Met een geschatte lengte van 4,5 meter en een gewicht van 9 ton is het evenwel duidelijk dat Lisowicia geen onopvallend bestaan in de schaduw zal geleid hebben. 

De ontdekking van een reuzendicynodont die in dezelfde periode leefde als de sauropoden, een tak van de dinosaurusfamilie die later de bekende gigantische diplodocus met de lange nek zou voortbrengen, laat vermoeden dat milieufactoren wel eens de oorzaak kunnen geweest zijn van de evolutie van reuzengroei in de late Trias-periode, volgens de onderzoekers. 

Een vergelijking tussen Lisowicia bojani en een olifant. Geschat wordt dat Lisowicia bojani zo'n 4,5 meter lang was en 2,6 meter hoog, en dat het dier zo'n 9 ton woog. Illustratie: Grzegorz Niedzwiedzki via AP

"Verbijsterend"

Christian Kammerer, een specialist in de dicynodonten aan het North Carolina Museum of Natural Sciences, die niet betrokken was bij de vondst of de publicatie, noemde de grootte van Lisowicia "verbijsterend". 

"Grote dicynodonten waren al eerder bekend zowel uit het Perm als uit het Trias, maar nog nooit op deze schaal", zo zei hij aan AP.

Kammerer zei dat dicynodonten en dinosaurussen weliswaar tegelijkertijd leefden, maar dat er geen aanwijzingen zijn dat ze in dezelfde habitats leefden. Hij stelde zich ook vragen bij de conclusies van de nieuwe studie over de lichaamshouding van Lisowicia.

"Desondanks denk ik dat dit een zeer intrigerende en belangrijke studie is, en ze toont aan dat we nog steeds veel te leren hebben over de vroege verwanten van de zoogdieren in het Trias", zo zei hij. 

Een reconstructie van het skelet van Lisowicia bojani. (Illustratie: Tomasz Sulej). In de Trias-periode (252-201 miljoen jaar geleden) leefden reptielen met een verre verwantschap met zoogdieren, de Therapsiden, samen met de voorouders van dinosauriërs, krokodillen, zoogdieren, pterosauriërs, schildpadden, kikkers en hagedissen. Een groep van de Therapsiden zijn de dicynodonts, waarvan nu een nieuwe reuzensoort ontdekt is.
De volledige artistieke reconstructie van Lisowicia bojani. Karolina Suchan-Okulska
De opgravingen in het dorp Lisowicia in Silezië, in het zuiden van Polen. (Foto: Grzegorz Niedzwiedzki)
Beenderen van de ledematen van Lisowicia in situ bij de opgravingen. (Foto: Grzegorz Niedzwiedzki)