NMBS-CEO Sophie Dutordoir over de dood van haar vader toen ze 11 was: "Het heeft me gemaakt tot wie ik ben"

Sophie Dutordoir was vanavond te gast in "Alleen Elvis blijft bestaan". Met een geweldig joie de vivre vertelde de gedelegeerd bestuurder van de NMBS over haar jeugd en haar carrière, maar evengoed sprak ze openhartig over de dood van haar ouders. "Ik zal niet snel met mijn persoonlijke problemen bij iemand aankloppen."

Sinds anderhalf jaar is ze de gedelegeerd bestuurder of CEO van de NMBS: Sophie Dutordoir, geboren in 1962 in Gent als jongste van 6 kinderen en jarenlang topvrouw bij Electrabel. Daar nam ze eind 2013 afscheid om een winkel en brasserie in Overijse te openen tot de regering haar 3 jaar later vroeg om de leiding over de Belgische spoorwegen over te nemen.

In "Alleen Elvis blijft bestaan" op Canvas vertelt Dutordoir vol geestdrift over haar jeugd in Sint-Denijs-Westrem waar haar vader arts en ook een poos burgemeester was. "In de jaren 60 keken we op zaterdag of zondag met de hele familie naar films op de Franse televisie", zegt ze bij een fragment uit een film van Don Camillo.

Vandaag kijk ik nog steeds op een stoel naar televisie

Sophie Dutordoir

"We hadden maar 2 zetels in huis, in groen ribfluweel zoals dat toen hoorde. De ene zetel was voor mijn vader voorbehouden, de andere voor mijn moeder." Zelf moest Dutordoir op een stoel kijken. "Dat maakt dat ik vandaag nog steeds op een stoel naar televisie kijk, de weinige tijd die ik daarvoor heb."

"Mijn moeder was een perfecte huisvrouw en perfect complementair aan mijn vader. Telkens de foor in Sint-Denijs-Westrem aankwam, ontving ze de foormensen koninklijk bij ons thuis in een salon waar wij nooit binnen mochten, behalve dan met Kerstmis en dan nog rechtstaand. Ze kon eigenlijk iedereen ontvangen alsof het goden waren."

"Ze was ook een perfecte doktersvrouw. Ze was een verpleegster en gaf driekwart van de spuiten die mijn vader verondersteld was te geven. Ze was een perfecte huismoeder die de was deed en haar hele huishouden rechthield en koesterde."

"We hebben eigenlijk een bijzonder mooie jeugd gehad. We gingen naar de kust en naar Bretagne. Dat deden we met een Ford Taunus waarbij ze ons met 6 in die ene wagen probeerden te steken. Later herinnerde ze me eraan dat ik een keer haar haar heb gekamd van Sint-Denijs-Westrem tot in Alicante. Intussen was mijn broer zijn strooien hoed aan het opeten want toen we de Pyreneeën overstaken, zaten we 3 uur vast achter een circus met een leeuw die voortdurend naar ons keek."

Plots was daar die 5e november, de dag dat mijn vader stierf

Sophie Dutordoir

In 1974 kwam abrupt een einde aan die zorgeloze tijd. "Plots was daar die 5e november, de dag dat mijn vader stierf. Ik herinner me het telefoontje nog, om 19.25 uur. Ik weet nog perfect waar iedereen in huis stond. 's Ochtends was hij er nog, 's avonds niet meer. Ik was 11, mijn moeder een vrouw van 49 in de fleur van haar leven met 6 kinderen."

"Ik denk dat het mij heeft gemaakt tot wie ik vandaag ben met de waarden en principes die ik koester. Mijn moeder heeft alles courageus in handen genomen. Ze heeft ons geleerd om in het leven een onderscheid te maken tussen het belangrijke en het anekdotische, tussen echte mensen en artificiële. Vandaag kan ik goed door mensen kijken."

"Ze heeft ons het belang bijgebracht van rechtlijnig te zijn, juist en rechtvaardig voor alles en iedereen. Ze heeft ons ook geleerd hard te zijn, op onze sjiek te bijten. Ook om respect te hebben. Dat deed ze niet door te zeggen, maar door te doen en zelf het voorbeeld te geven. Ondanks die triestige gebeurtenis, heeft ze ons geleerd een enorme levensvreugde te hebben. Blijven genieten van kleine dingen."

Video player inladen ...

"Naarmate ik ouder word, word ik linkser en wil ik teruggeven aan de gemeenschap die mij zoveel heeft gegeven. Ik ben altijd een groepsbeest geweest, hoewel ik ook hou van alleen te zijn. Ik ben bij de scouts geweest waar ik "ondeugende zeemeeuw" als totem had. Wanneer een zeemeeuw eten vindt, roept hij blijkbaar eerst anderen."

Macht vind ik een verschrikkelijk woord

Sophie Dutordoir

"Macht vind ik een verschrikkelijk woord. Iemand moet beslissingen nemen, maar alles hangt af van hoe je dat doet. Ik krijg vaak de vraag hoe ik mijn leiderschap zou kenmerken. Alles begint met een ongelooflijke rigueur. Dat is niet saai hé, je bent rigoureus, je analyseert, je beslist, je voert uit."

"Daarnaast omring ik mij met de beste mensen. Misschien kunnen vrouwen dat beter dan mannen. Ik vind het zalig en verrijkend om me met mensen te omringen die verstandiger zijn dan ikzelf en die me durven uit te dagen. Ik stel het wat eenvoudig voor, maar als patron moet je mensen laten samenwerken zodat ze zichzelf overtreffen en elkaar uitdagen."

Video player inladen ...

Toen Dutordoir besloot om Electrabel vaarwel te zeggen en als kleine zelfstandige een delicatessenzaak te beginnen, kwam dat voor velen als een donderslag bij heldere hemel. Toch liep ze al lang met het idee rond. "Ik koesterde al 30 jaar het plan om een café te beginnen. Dat wou ik al in mijn studententijd doen."

"Mensen die mij kenden, vonden mijn keuze een natuurlijke voortzetting van wat ik altijd had beweerd. Mijn man zei me: "Je zegt het nu al 30 jaar, ofwel doe je het, ofwel stop je met zagen". Op een avond reed ik Overijse city binnen, toen nog met mijn chauffeur van Electrabel. Plots zag ik een pand met 4 grote ramen, zo licht. Ik wist: dat is het! Het is nu het moment om met het ene te stoppen en het andere te beginnen."

"In België blijft het bijzonder complex om een onderneming te starten. Jonge mensen die zoiets willen beginnen, die het elan en de goestig hebben om een zaak uit de grond te stampen, moeten toch veel haar op hun tanden hebben."

In België blijft het bijzonder complex om een onderneming te starten

Sophie Dutordoir

"Ik heb het 3 volle jaren gedaan. De eerste maanden zag ik vooral volk uit Brussel komen, ex-collega's, ministers, parlementsleden... Ze wilden zien of ik daar echt stond en of ik echt met de snijmachine hesp kon snijden. Na een poosje vervingen de tractors van Overijse hun Audi's en begin je te leven van de lokale bevolking, prachtige mensen. Het was een bijzondere sociologische en psychologische ervaring, echt een petit havre de paix.  

"Mijn man zei me oorspronkelijk: "Als je piekmomenten hebt, dan spring ik wel in". Na 6 maanden begon die piek al om 10 uur en eindigde die om 2 uur 's nachts. Hij zei me toen: "Je mag winkeltje blijven spelen, maar ik doe niet meer mee". Het was energievretend en tijdsopslorpend. Ik werkte 7 dagen op 7. Toen hebben we beslist te stoppen. Toevallig kreeg ik rond die tijd een telefoontje van de regering met de vraag om de NMBS te leiden."

Video player inladen ...

"Ik denk dat mijn bedrijf vandaag in het oog van de storm staat", zegt Dutordoir over de NMBS. "Dat is eigenlijk al decennia zo. Klachten, suggesties en opmerkingen van reizigers zijn volledig terecht. Als ze uit politieke hoek komen, vind ik ze veel minder terecht."

"Mijn moeder zei altijd: "Un chien ne fait pas des chats". Wat eruit komt, heeft men erin gestopt. Als de NMBS vandaag is wat ze is, dan komt dat door de visie die de politiek in België over het bedrijf had. De NMBS is het gevolg van politieke keuzes en prioriteiten."

De NMBS is het gevolg van politieke keuzes en prioriteiten

Sophie Dutordoir

"Het is belangrijk van feiten uit te gaan. Het valt niet te betwisten dat de NMBS moderner en performanter moet worden. Het is een ongelooflijk bedrijf, wat men ook mag zeggen. Tegelijk heeft het een zware geschiedenis en draagt het sporen uit het verleden mee. In de positionering van de verschillende spoorwegbedrijven NMBS, Infrabel en de holding, is veel menselijke en financiële energie verloren gegaan."

Video player inladen ...

"Ik heb niet veel nagedacht", zegt Dutordoir over haar keuze voor de NMBS. "Ik wist dat het een complex overheidsbedrijf was waar zaken fundamenteel fout zaten, maar het is geen onrealistische of onhaalbare kaart. De NMBS is herstelbaar. Ik wil dat het als elk normaal bedrijf kan functioneren, met verschillende beslissingsorganen."

Zelf schuift ze 2 belangrijke momenten naar voren waarop de NMBS zich moet voorbereiden. "Vanaf 2020 mag elke spooroperator die dat wil treinen op de sporen van Infrabel laten rijden. In 2023 moet de Belgische regering de keuze maken met welke operator ze in zee gaat. We zouden graag hebben dat het de NMBS wordt."

"Ik ga samen met de mensen van de NMBS blijven werken om te bewijzen dat het moderner en performanter kan, net zoals bij Proximus. Ik geloof niet in de fataliteit als zou dat onmogelijk zijn. Het federale niveau en de regio's moeten een gemeenschappelijke visie hebben over wat men met mobiliteit wil doen in dit land. Waar is die grote visie? De overheid en haar kind de NMBS moeten samen aan tafel zitten."

Waar wil dit land naartoe met mobiliteit? Ontwikkel die visie!

Sophie Dutordoir

"De prioriteit moet de stiptheid van treinen zijn, klanten als koningen ontvangen en omkaderen, tickets via alle mogelijke kanalen verkopen, voortdurend informeren over waar treinen zijn, seamless traveling met de fiets of de (deel)wagen van thuis tot aan het station, veilig en comfortabel in nieuwe treinstellen en op goed onderhouden spoorwegen."

"Men heeft mobiliteit decennia verwaarloosd. 40 procent van mijn treinen is meer dan 30 jaar oud. 20 jaar heeft men niet meer geïnvesteerd in moderne stellen. Laat ons opnieuw in een basisbehoefte als treinen investeren. Waar wil dit land naartoe met mobiliteit? Ontwikkel die visie!"

Video player inladen ...

"Ik ben hard voor mezelf en gul voor de medemens", zegt Dutordoir. Ook dat is volgens haar een gevolg van de vroege dood van haar vader. "We zijn grootgebracht in een omgeving die zei: "Toon je emoties niet want ze verzwakken je ten aanzien van derden". We zijn hard opgevoed, maar tegelijk zo gul en warm."

"Ik denk dat ik een scherm optrek. Ik ben een sociaal beest, maar ik bijt ook serieus op mijn sjiek. Ik zal niet snel met mijn persoonlijke problemen bij iemand aankloppen. Ik kijk gewoon in de spiegel en bijt door. Bij professionele problemen vind ik niks zo mooi als ze met anderen te delen en aan intellectuele pingpong te doen."

Mijn enige hobby is thuiskomen en bij mijn familie zijn

Sophie Dutordoir

Dutordoir heeft een zoon en een plusdochter. "Mijn zoon is 16 jaar, zalig rebels zoals zijn moeder, maar tegelijk zalig aanhankelijk. Het is een erg sociaal kind en een plezier om in huis te hebben, bij momenten. Mijn enige hobby is thuiskomen en bij mijn familie zijn. Ik bridge niet, ik golf niet, ik tennis niet en ik ben niet van plan om dat op korte termijn te gaan doen."

Video player inladen ...

De moeder van Dutordoir leed op hoge leeftijd aan de ziekte van Alzheimer en dat was emotioneel zwaar om te dragen. "Het was confronterend voor haar, maar ook voor haar omgeving, haar 6 kinderen. Mijn moeder kende alle telefoonnummers van haar kinderen en kleinkinderen. Plots vroeg ze: "Waarom zijn jullie van nummer veranderd?"."

"Daarna kwam de fase waarin ze de notie van tijd verloor. 2 jaar lang belde ze me elke nacht om 4 uur met de vraag of het al ochtend was en of ze mocht opstaan. De keren dat ze niet belde, wachtte ik op die telefoon. De dag dat hij niet meer kwam, wou ik dat hij wel nog zou komen."

"In de volgende fase verloor ze de notie van plaats. Op een keer belde ze me op en vroeg ze me om zo snel mogelijk te komen. Zij woonde nog steeds in ons ouderlijke huis in Sint-Denijs-Westrem, ik in Overijse. Ze zei dat ze op hotel was, dat ze naar huis wou gaan en dat ik moest komen afrekenen."

"Ik wist dat iets niet pluis was dus reed ik meteen naar haar. Ze zat klaar in de woonkamer met haar handtas op haar schoot, goedgezind als altijd. Ze vroeg me opnieuw om naar huis te gaan. Mijn broer is dokter en raadde me aan samen met haar een blokje om te rijden, maar nog vroeg ze nadien om naar huis te gaan. Toen bleek dat ze naar de Voskenslaan in Gent wou, naar haar eigen ouderlijke huis."

Eerst was ik nog Sophie, later was ik madame

Sophie Dutordoir

"Nadien hebben we haar in een woon- en zorgcentrum laten opnemen. Daar had ze lucide en minder lucide momenten. Eerst was ik nog Sophie, later was ik madame. Ik had een goeie band met haar, maar door haar ziekte begon ze tegen me te revolteren."

"Ik sprong twee, drie keer per week over de middag bij haar binnen om haar eten te geven, toen ik nog CEO van Electrabel was. Dat deed ik liever dan om het even welke mondaine gelegenheid bij te wonen. "Tu sais quoi, tu es une mauvaise fille, une mauvaise femme, une mauvaise épouse", zei ze op een keer. Het was moeilijk om te plaatsen. Dat was toch de ene keer dat ik met een zonnebril op naar Brussel ben teruggereden."

"Toen kwam de laatste fase waarin ik geen naam meer had, maar toch: zodra iemand van haar nest binnenkwam, zag je die tinteling in haar ogen en kwam de moederkloekreflex boven. Dat bleef zo tot het einde. Dat kwam erg vlug, op 14 dagen tijd. Met de 6 kinderen zijn we de laatste dagen afwisselend bij haar gebleven, dag en nacht. Tot dat laatste moment van "Ik ben" en "Ik doe nog een laatste keer mijn ogen open". Dan komt die laatste zucht en is ze er plots niet meer."

Video player inladen ...

Hoe lang ze nog aan het hoofd van de NMBS blijft staan, wil Dutordoir niet voorspellen. "Ik blijf zolang men mij verdraagt. Ik ben gul en leuk, maar ook hard. Mocht men mij dingen vragen die ik niet gezond vind, zal ik die niet implementeren. Dan staat het zij die mij hebben aangeduid vrij afstand van mij te nemen, maar ik denk niet dat we deze piste aan het bewandelen zijn."

"Ik zal de NMBS altijd blijven verdedigen en ik zal alles doen wat het bedrijf nodig heeft. Ik heb nu een mandaat van 6 jaar. Dat kan worden verlengd, maar ooit zal ik naar huis gaan. Mijn man is 10 jaar ouder. We hebben allebei veel gewerkt en op een bepaald moment hoort het om naar huis te gaan en samen dingen te doen."