Video player inladen ...

De Straat van Kertsj: conflict tussen Rusland en Oekraïne is terug van nooit weggeweest

De spanningen tussen Rusland en Oekraïne lopen weer hoog op, nadat er gisteren een conflict was ontstaan aan de Straat van Kertsj. Deze zeestraat is al jaren een strijdpunt tussen Rusland en Oekraïne, die beide gebruikmaken van de smalle toegang tot de Zee van Azov. Dit incident is het zoveelste in de rij sinds de annexatie van het Krim-schiereiland door Rusland in 2014. 

Zondag vond er in de wateren rond het Krim-schiereiland een kleine zeeslag plaats tussen Rusland en Oekraïne. Rusland beschoot drie Oekraïense schepen en nam ze in beslag, toen deze via de Straat van Kertsj naar Oekraïense havens in de Zee van Azov wilden varen. Er vielen verschillende gewonden. Vervolgens blokkeerden de Russen diezelfde zeestraat met een enorm vrachtschip. Dit tot grote ergernis van Oekraïne, dat daardoor geen toegang meer kreeg tot zijn havens, zoals die van Marioepol. Intussen is de Straat van Kertsj weer open, maar het conflict tussen beide landen duurt voort.

De geblokkeerde Krim-brug of Straat van Kertsj Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Centraal in het conflict staat de controle over de Zee van Azov. Dat is een deel van de Zwarte Zee dat grenst aan Oekraïne, Rusland en de Krim, het schiereiland dat Rusland heeft geannexeerd. De enige toegang tot die Zee van Azov is via een smalle straat, de Straat van Kertsj.

Het is niet de eerste keer dat deze zeestraat leidt tot aanvaringen. In 2003 was de Straat van Kertsj het middelpunt van een territoriaal dispuut tussen Rusland en Oekraïne. Concreet ging het over het Toezla-eiland, dat zich in het midden van de Straat van Kertsj bevindt. Rusland meende dat het eiland tot zijn territorium behoorde en begon met het bouwen van een dam vanaf het Russische vasteland (Taman) tot het Toezla-eiland. Volgens Oekraïne was dit een schending van zijn soevereiniteit aangezien Sovjetleider Chroesjtsjov in 1954 het Krim-schiereiland aan Kiev had toegewezen, met inbegrip van Toezla. 

Op 24 december 2003 kwam er een overeenkomst tussen beide landen. Rusland stopte de bouw van de dam en er werd een verdrag ondertekend dat stelde dat zowel de Straat van Kertsj als de Zee van Azov binnenwateren waren van beide landen. Dit betekende dat de gebieden ongemarkeerd bleven; ze behoorden niet tot Rusland of Oekraïne, maar beide landen hadden gemeenschappelijke rechten over de wateren. 

Een brug te ver

Sinds 2003 is de relatie tussen Rusland en Oekraïne enorm verslechterd. Dat heeft alles te maken met de annexatie van de Krim in 2014. Rusland eigende zich het schiereiland toe en daarbij ook de territoriale wateren rondom de Krim, waaronder de Straat van Kertsj. Dit geeft de Russen de mogelijkheid om Oekraïense marineschepen systematisch te controleren. Volgens Rusland zelf is dit niet illegaal, Moskou doet namelijk beroep op het verdrag van 2003, waarin stond dat er willekeurige inspecties van schepen mochten plaatsvinden. Dit betekende evenwel niet dat dit alleen door 1 land mocht gebeuren of dat dit een regelmatigheid mocht worden. Dit is tegenwoordig wel het geval: Rusland controleert Oekraïense schepen systematisch, omgekeerd gebeurt dit niet.  

Dergelijke controles hebben in de loop van het afgelopen jaar al meermaals tot incidenten geleid. Rusland heeft intussen zijn dominantie over de Straat van Kertsj versterkt, door een enorme brug te bouwen die de Krim met het Russische vasteland verbindt. Deze brug is sinds mei dit jaar in gebruik en Rusland beslist dus wie onder die brug kan varen. De brug is trouwens maar 33 meter hoog is, wat betekent dat grotere schepen met volle lading er niet meer onder kunnen. 

De Krim-brug Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Het incident van zondag was het laatste in een lange reeks, en meteen ook het heftigste. Er werd geschoten, er vielen gewonden en een schip is geramd. Dit was sinds de annexatie van de Krim de eerste, rechtstreekse confrontatie tussen Russische en Oekraïense militairen. Daarenboven zijn de drie schepen, waaronder twee marineschepen, nog steeds in Russische handen. Oekraïne slaat dan ook alarm. Dit incident is een brug te ver. 

En nu?

Het blijft uitkijken hoe de situatie verder evolueert. Zowel de Europese Unie als de NAVO hebben opgeroepen tot terughoudendheid. De Russische minister van Buitenlandse Zaken Segej Lavrov sprak in een persconferentie vanmorgen over "provocatie van Oekraïne". Oekraïne heeft het over een "daad van agressie".

Het valt ook af te wachten wat dit incident zal betekenen voor de presidentsverkiezingen in Oekraïne van maart 2019. Maandag stemde het Oekraïense parlement voor een Staat van Beleg, op vraag van president Petro Porosjenko. Deze zal 28 november beginnen en 30 dagen duren. Porosjenko had eerst 60 dagen voorgesteld, maar dit zou de verkiezingen van maart in gedrang kunnen brengen. Zijn oppositie sprak dan ook van een tactische zet, want Porosjenko loopt achter in de peilingen. 

Of de situatie nog verder zal escaleren, valt af te wachten. De Russische president Vladimir Poetin heeft alvast gevraagd aan Duitse bondskanselier Angela Merkel om te bemiddelen. 

VIDEO: bekijk hieronder het verslag van "Het Journaal"

Video player inladen ...