Archiefbeeld

Een blik op de werking van Staatsveiligheid: spionnen van overal, extreemrechts én –links en extremisme in het onderwijs

De Staatsveiligheid heeft haar jaarrapport klaar. Over de terreurdreiging en radicalisering in België, het extremisme in het onderwijs, spionnen overal en extreemrechts én –links. We zetten de belangrijkste conclusies en cijfers voor u op een rijtje. 

De wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten bestaat eind deze maand 20 jaar. Op 30 november 1998 ging de wet van kracht en kregen de Staatsveiligheid en de militaire veiligheidsdienst ADIV een duidelijk wettelijk kader. Het uitgelezen moment voor de Staatsveiligheid om een balans op te maken en te focussen op enkele vragen die vandaag de dag méér dan eens gesteld worden. 

De Staatsveiligheid in cijfers

De Staatsveiligheid telt momenteel 627 voltijdse werknemers. Tussen 2016 en begin dit jaar zijn er 140 nieuwe medewerkers aangeworven. In 2017 spendeerde de Staatsveiligheid 48,665 miljoen euro, het jaar erna was dat 63,441 miljoen euro. Er werd onder meer geïnvesteerd in ICT, laat de Staatsveiligheid weten.

Lees verder onder de grafiek.

Vorig jaar heeft de Staatsveiligheid 125.000 veiligheidsverificaties of screenings gedaan. Een enorm stijging tegenover de 70.000 die er in 2014 gedaan werden. Bij een screening kijkt de Staatsveiligheid of iemand gekend is in de databanken. Vooral bij naturalisaties, asielaanvragen, luchthavens, politie, defensie en de nucleaire sector is de vraag groot om personen na te trekken. Naar de toekomst toe verwacht de Staatsveiligheid dat er extra aanvragen zullen komen uit bijvoorbeeld de scheepvaart- en treinverkeersector, de energiesector...

Lees verder onder de grafiek.

Daarnaast voerde de Staatsveiligheid vorig jaar 6.400 veiligheidsonderzoeken uit – tegenover 3.858 in 2014. Een veiligheidsonderzoek is veel grondiger dan een eenvoudige screening.

Lees verder onder de grafiek.

Ook het aantal rapporten over de gevangenisproblematiek steeg de voorbije jaren drastisch, van 45 in 2015 tot 598 in 2017. Die stijging heeft alles te maken met de oprichting van de Cel Gevangenissen in de zomer van 2015. Die Cel buigt zich specifiek over de problematiek van de gevangenissen en de gedetineerden.

Lees verder onder de grafiek.

Wat met extremisme in het onderwijs?

Een van de opvallendste cijfers in het rapport focust op het onderwijs. De Staatsveiligheid benadrukt dat er de laatste jaren een "offensief ingezet is van internationale salafistische netwerken op het onderwijs". Het gaat dan zowel om de oprichting van scholen of onderwijsstructuren als de ontwikkeling van leermodules en lessen. 

Om dat in kaart te brengen, heeft de Staatsveiligheid specifiek gefocust op het thuisonderwijs. In totaal volgde Staatsveiligheid zo'n 750 kinderen in Vlaanderen, een 1000-tal in Wallonië."De resultaten liegen er niet om: 20 procent van de ouders van kinderen ingeschreven voor thuisonderwijs in Wallonië zou banden hebben met extremistische groeperingen, voor Vlaanderen gaat het om 11 procent. Hoewel het niet altijd mogelijk is om te bepalen of de keuze voor thuisonderwijs het gevolg is van extreme overtuigingen, moet de potentiële dreiging die van deze onderwijsmethode uitgaat, ernstig genomen worden. Het doelpubliek is immers fragiel en gevoelig." 

20 procent van de ouders van kinderen ingeschreven voor thuisonderwijs in Wallonië zou banden hebben met extremistische groeperingen, voor Vlaanderen gaat het om 11 procent

Volgens de Staatsveiligheid zijn er bepaalde patronen zichtbaar. "Het gaat vooral over salafistisch geïnspireerde groeperingen, pubermeisjes worden uit het klassieke onderwijs gehaald en lokale initiatieven spelen een belangrijke rol."

Wat met terreur?

Het is al een aantal keren herhaald, maar de Staatsveiligheid benadrukt dat de jihadistische dreiging niet voorbij is. "IS heeft zware klappen gekregen, maar het is voorbarig om de terreurbeweging als volledig verslagen te beschouwen.” Er wordt de piste opgeworpen van een fusie tussen IS en Al Qaeda of van de mogelijkheid dat Al Qaeda opnieuw leider wordt. “De twee scenario’s zijn weinig waarschijnlijk, maar jihadistische bewegingen zijn mogelijk het nieuwe normaal."

Jihadistische bewegingen zijn mogelijk het nieuwe normaal

Specifiek voor ons land haalt de Staatsveiligheid nog eens aan dat er nog geen massale terugkeer geweest is van de Foreign Terrorist Fighters. "Het zijn vooral de vrouwen en kinderen die willen terugkeren. Maar hun verlangen om terug te keren is vooral door pragmatische motieven ingegeven en niet zozeer door een echte deradicalisering". Ook wijst de Staatsveiligheid op het gevaar van zogenoemde lone wolves dat nog steeds blijft bestaan. "De dreiging is afgenomen, maar tegelijk meer diffuus en minder zichtbaar."

Voor de komende jaren blijven de gevangenissen een van de grote aandachtspunten. "België zal nog een tijdlang af te rekenen hebben met een latente terrorismedreiging. Maar de huidige groep FTF’ers, die binnenkort zullen vrijkomen, vallen nog steeds binnen de leeftijdsgroep 25-30. Recidivisme van voor terrorisme veroordeelde gedetineerden kan leiden tot een nieuwe vorm van extremisme in ons land."

Recidivisme van voor terrorisme veroordeelde gedetineerden kan leiden tot een nieuwe vorm van extremisme in ons land

Wat met spionage?

Spionage, het lijkt iets uit misdaadromans, films of een lang vervolgen tijd. Maar dat is het allesbehalve. Ook vandaag bestaat het fenomeen nog: door verschillende landen, met verschillende methodes. Zeker Brussel is voor spionnen een interessante uitvalsbasis door de vele internationale instellingen. De Staatsveiligheid geeft het voorbeeld van Rusland en China.

"De Skripal-affaire (waarbij een Russische ex-spion en zijn dochter in Groot-Brittannië vergiftigd werden met zenuwgas) mag de aandacht niet afleiden van andere recente spionageactiviteiten in de Westerse wereld: de vermoedens van Russische inmenging in de Westerse democratische processen, de campagnes met desinformatie en fake news, de intimidatiepogingen ven politieke tegenstanders…"

Ook de Chinese spionage zal de komende jaren niet afnemen verwacht de Staatsveiligheid. Integendeel. "De Chinese overheid wil voorkennis verwerven over beslissingen, strategische plannen en politieke uitspraken die een impact kunnen hebben op China. Doordat Belgische politici en ambtenaren bovendien geregeld blijken door te stromen naar internationale organisaties, gaan ze zich ook persoonlijk in hen interesseren."

Wat met extreemrechts – en links?

Extreemrechts associëren we traditioneel gezien met skinheads of de verheerlijking van het nazisme. "Maar die vormen zijn enigszins op hun retour. In extreemrechtse kringen zijn anti-islam en anti-asielactivisme sinds 2015-2016 main topic geworden." In heel West-Europa zijn identitaire bewegingen in opmars. "In België is Schild en Vrienden zonder meer de succesvolst exponent.” Een trend in die extreemrechtse kringen is volgens de Staatsveiligheid ook het bewapenen. “Om voorbereid te zijn op de voor hen onvermijdelijk geachte confrontatie tussen de islam en de restanten van het christelijk Europa."

In tegenstelling tot extreemrechts, lijkt de extreemlinkse tegenpool weinig voeten aan de grond te krijgen in ons land. "Die verenigingen, groeperingen en splintergroeperingen die tegen de democratische en grondwettelijke orde gekant zijn, tellen slechts een honderdtal militanten en sympathisanten die zich vooral in Brussel bevinden."

Wat met de toekomst?

De Staatsveiligheid blikt ook vooruit, met het Nationaal Strategisch Inlichtingenplan – waarbij er een duidelijke samenwerking is met de militaire veiligheidsdienst ADIV. Sinds begin september zijn er verbindingsofficieren aangesteld om beter samen te werken rond verschillende projecten, denk aan de bronnenwerking en de informatie-uitwisseling.

"Het is niet de bedoeling om te fuseren", benadrukken Claude Van De Voorde van ADIV en Jaak Raes van de Staatsveiligheid. "Wel om vaardigheden, ervaringen en expertise te delen. Het zal beter afgelijnd zijn wie wat zal doen, zodat de grijze zone verkleint." De twee benadrukken in elk geval het belang van een goede samenwerking. Elk zal wel zijn specifieke specialisaties behouden: zo zal de Staatsveiligheid zich vooral blijven richten op de terreurdreiging en de militaire inlichtingendienst zich op alles wat met cyber te maken heeft en de operaties in het buitenland.