Christophe Ketels / COMPAGNIE GAGARINE

Reizen met bus, tram of trein: ook met een "onzichtbare" handicap is het geen evidentie

Vlaanderen is vanaf deze maand 57 "meer mobiele lijnen" rijker. Vervoersmaatschappij De Lijn heeft geïnvesteerd in extra toegankelijke trajecten voor reizigers met een zware beperking of rolstoelgebruikers. Maar ook wie een ogenschijnlijk kleine of minder zichtbare beperking heeft, moet als gebruiker van dat openbaar vervoer vaak drempels overwinnen. Daar verandert een verbeterde infrastructuur weinig aan.

labels
Benedikte Van Eeghem
Benedikte Van Eeghem is communicatiemedewerker bij OCMW Brugge, copywriter, tekstredacteur en blogger. Ze schrijft over de actualiteit, opvoeding, sociale thema's en de dingen die haar 'positief' wakker houden.

Voor alle duidelijkheid: de ingrepen van De Lijn op mobiele lijnen zijn absoluut een goede zaak. Ik juich ze toe, net zoals ik dat met het beleid van NMBS ook doe. De spoorwegen en De Lijn proberen personen met een handicap in dit land maximaal toegang tot hun dienstverlening te verschaffen: een diepe buiging daarvoor.

Waar het schoentje dan wringt? Poëtisch gezegd: bij de kloof tussen de theorie (of infrastructuur) en de praktijk. Want in die praktijk bots je als gebruiker nog steeds op drempels én onbegrip bij medereizigers en het personeel. Het gebeurt het vaakst als je handicap niet heel erg zichtbaar is. Een verlaagde instap, een brede doorgang of een oprijplaat maken in dat geval geen verschil.

Concreet voorbeeld: vorige week moest ik voor een opleiding van Brugge naar Brussel sporen tijdens het spitsuur. Een overvol perron, de gejaagde massa en een trein met een beperkt aantal coupés waren mijn deel. Bij aankomst van die trein moest ik me, omwille van een beperkt evenwicht door mijn handicap, handhaven in de drukte én tijdig een houvast aan de portieren zoeken én zonder struikelen de trein op raken.

In wezen ziet geen kat op dat moment hoe je met de dingen worstelt, maar de vlotte doorgang voor anderen wordt wel gehinderd. Er is alleen geen rolstoel of hulpmiddel die het probleem onderstreept. Dan krijg je geheid onbegrip en gezucht van medependelaars op je bord.

De ietwat wankele reiziger

Hetzelfde scenario ontrolde zich ook in de zomer toen ik op een "zorgeloze" dag de kusttram richting Oostende nam. In het toeristische hoogseizoen is dat een krachtmeting van jewelste: tramstellen zitten systematisch vol, er op- en afstappen vereist behoorlijk wat flexibiliteit. Ik raakte desondanks zonder kleerscheuren aan boord. Een zitje of handgreep in de massa scoren, was geen optie en – nogmaals – ik "straal" als reiziger geen beperking uit.

Ik legde de rit staand af, terwijl ik met een half functionerende hand de rugleuning van een stoeltje vastgreep. Bij het eerste bruuske remmanoeuvre verloor ik prompt het evenwicht en stootte onzacht tegen een medepassagier. Hij was not amused, ik legde de reactie naast me neer. Het is het lot van wat je "de ietwat wankele reiziger" zou kunnen noemen.

Een minder zichtbare handicap is in deze wereld niet altijd een handicap

Zo’n wankele reiziger moet het ook al eens ontgelden als tram- of buschauffeurs op de drukste uren gebieden om "alstublieft recht te staan" voor een passagier die slecht te been is. Of: als een norse treinbegeleider kortaf meedeelt dat je je bagage "wel in het rek had kunnen leggen", in plaats van die half onder de zetel in het gangpad te duwen.

De reacties zijn begrijpelijk maar komen ook hard aan, omdat niemand op dat moment de context ziet. En: bijgevolg niet snapt dat jij niet zomaar kan blijven rechtstaan of gewichten kan optillen. Een minder zichtbare handicap is in deze wereld niet altijd een handicap. Op spontaan begrip, een helpende hand of een structurele ondersteuning kun je niet standaard rekenen.

Begripvolle reizigers

Alle vervelende reis- en rijervaringen ten spijt, weiger ik nukkig te worden over de stand der dingen en de dienstverlenging op het spoor en de weg. De realiteit is immers dat je als gebruiker van het openbaar vervoer, bovenop die nieuwe en bijzonder vernuftige "mobiele lijnen", ook begripvolle reizigers en medewerkers kruist.

Mensen die hun antennes opzetten en merken dat je wat trager of minder mobiel bent, maar er geen breekpunt van maken. Die zien dat je staat te hannesen met een zware rugzak en spontaan aanbieden om ze in een bagagerek te leggen, in plaats van je terecht te wijzen. Die filosofie maakt reizen met tram, bus of trein wel verteerbaar.

Het zou een mooie zaak zijn als vervoersmaatschappijen, reizigers én medewerkers hun wagonnetje consequent aan deze filosofie vasthingen en ze in de praktijk brachten, net zoals het met de recente structurele "upgrades" op meer dan 50 tram- en buslijnen is gebeurd. Met zo’n aanpak zitten we als samenleving op het beste en meest duurzame spoor richting toekomst.

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.