Van Vlaams-nationalistische splinterpartij tot atypische machtspartij: het bochtige parcours van de N-VA

De N-VA bestaat nog maar sinds 2001. Aanvankelijk was de partij een marginale Vlaams-nationalistische afsplitsing van de ter ziele gegane Volksunie, maar gaandeweg groeide ze uit tot een niet te onderschatten machtspartij. Dat lukte omdat ze inspeelt op thema's waarvan veel mensen wakker liggen: "wat we zelf doen, doen we beter", sociaal-economische hervormingen en de eigen identiteit.

In 2001 ontstaat de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) uit de Volksunie, die ten onder is gegaan aan een interne broedertwist. Volgens sommige VU'ers moet de partij breder gaan dan alleen maar het communautaire.

Geert Bourgeois en de Vlaams-nationalisten "pur sang" zijn het daarmee niet eens. Onder leiding van Bourgeois doet de N-VA in 2003 voor de eerste keer mee aan de verkiezingen, maar alleen in West-Vlaanderen haalt ze de kiesdrempel. Geert Bourgeois zit moederziel alleen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. De overlevingskansen van zijn Vlaams-nationalistische partij worden niet hoog ingeschat.

Lees verder onder de foto.

Maar het kan verkeren. In 2004 bundelen CD&V en N-VA hun krachten. Het zijn de jaren van paars: de Vlaamse christendemocraten zijn op zoek naar versterking om weg te raken van de oppositiebanken en de N-VA wil een sterke partner om zich te redden van een gewisse politieke dood. 

Het Vlaams Kartel CD&V/N-VA is geboren. Na de Vlaamse verkiezingen kan het zichzelf tot grootste politieke formatie van Vlaanderen kronen. Yves Leterme (CD&V) wordt Vlaams minister-president en Geert Bourgeois (N-VA) Vlaams minister. Wie had dat kunnen voorspellen van de leider van een Vlaams-nationalistische partij die een jaar eerder nog gedoemd leek om te verdwijnen?

Lees verder onder de foto.

Het Vlaams kartel gaat voor een geconfederaliseerd België. Met succes. Intussen heeft Bart De Wever Geert Bourgeois opgevolgd als voorzitter van de N-VA.

In 2006 komt er een kink in de kartelkabel. De progressieve CD&V-vleugel verzet zich tegen de komst van de libertaire Jean-Marie Dedecker naar de N-VA. CD&V stelt N-VA voor de keuze: een kartel zonder Dedecker op de gemeenschappelijke lijst of helemaal geen kartel. Het wordt dus een kartel zonder Dedecker.

Voor de parlementsverkiezingen van 2007 voert de N-VA een precampagne waarin wordt gewaarschuwd voor "verstrikking", een verwijzing naar het vlinderdasje van Waals minister-president Elio Di Rupo. Diens PS wordt de gedroomde schietschijf voor de N-VA, als symbool voor alles wat misloopt in België. Het kartel scoort andermaal prima. Partijvoorzitter Bart De Wever haalt een uitstekende persoonlijke score.

Lees verder onder de foto.

BELGA/WARNAND

De communautaire koorts speelt het kartel parten. De N-VA vindt dat haar kartelpartner te veel talmt met een nieuw rondje staatshervorming: in 2008 zegt ze het vertrouwen in de federale regering van Yves Leterme op en Geert Bourgeois stapt op als Vlaams minister. De kartelbreuk is een feit.

Een jaar later boekt de N-VA een electoraal succes bij de Vlaamse verkiezingen, en nog een jaar later wordt de partij zelfs de grootste politieke formatie van Vlaanderen na de federale verkiezingen.

Nu moet ze aan tafel gaan zitten met de zo gehate PS, de grootste Franstalige politieke kracht. Na de langste formatie ooit wordt Elio Di Rupo premier. Vanuit de oppositie kan De Wever volop schieten op het beleid, een ideaal recept voor electoraal succes.

Lees verder onder de foto.

BELGA/LALMAND

Na de verkiezingen van 2014 is de N-VA incontournable geworden. Deze keer heeft de partij de socio-economische kaart getrokken. De socialisten belanden in de oppositie, als het ware beladen met pek en veren: voor de N-VA zijn zij verantwoordelijk voor de rampzalige economische toestand van het land.

Bart De Wever gaat voor een socio-economische herstelregering die de tering naar de nering moet zetten en de openbare financiën weer gezond moet maken. De kracht van verandering, heet dat bij de N-VA. De Zweedse coalitie van N-VA, MR, Open VLD en CD&V komt aan zet. MR-voorzitter Charles Michel wordt premier en De Wever kijkt toe vanuit Antwerpen. Zo houdt hij de handen vrij om indien nodig eigen accenten te leggen.

Na enkele jaren blijkt het dan toch niet zo vlot te lopen met dat socio-economisch herstel. Ondanks enkele pijnlijke maatregelen blijft het begrotingstekort te groot en blijft de overheidsschuld groter dan 100 procent van het bbp. Is die herstelregering dan toch geen onverdeeld succes?

Lees verder onder de foto.

De laatste jaren profileert de N-VA zich op migratie en identiteit. Vooral de populaire staatssecretaris Theo Francken komt in beeld als behoeder van onze waarden en normen: de N-VA als salonfähige versie van Vlaams Belang, dat door het cordon sanitaire gedoemd is om de rol van politieke kluizenaar te blijven spelen. 

"Doe zo voort, Theo", spoort De Wever Francken begin dit jaar nog aan. De stoere staatssecretaris zet illegale criminelen uit, zegt dat hij het probleem van de transmigranten zal oplossen en geen asiel aan gelukzoekers zal geven. 

De N-VA deelt intussen al jaren de lakens uit in de vaderlandse politiek. Ooit zweeppartij, nu machtspartij. Maar die machtspartij kleurt niet binnen de lijntjes zoals de traditionele partijen. Geregeld laat ze zich door principes leiden, en daarbij kunnen al eens bokkensprongen worden gemaakt.

De gemeenteraadsverkiezingen van oktober zijn geen onverdeeld succes. De N-VA scoort minder goed dan verwacht en Vlaams Belang blijkt weer in de lift te zitten. De partij werpt zich op het migratiepact, als het ware een poging om weer in de gratie van de Vlaamse kiezer te komen. Het gevolg: een politieke crisis van formaat en een door Vlaams Belang opgejaagde N-VA die steeds meer alleen komt te staan.