Politiek schaakspel op topniveau: een week regeringscrisis voor u samengevat

“De week van de waarheid.” Zo werd er maandag over deze politiek woelige week gesproken. Aan het einde van de week is de regering nog niet gevallen. Maar er is ook nog geen definitieve beslissing over het migratiepact. Over die tekst raakt de regering het niet eens: N-VA is tegen, de drie andere partijen (MR, Open VLD en CD&V) zijn voor, maar niemand wil de verantwoordelijkheid dragen om de regering te laten vallen. Voor wie het deze week niet kon volgen, vatten we het politieke schaakspel nog eens helder samen. 

De discussie binnen de regering gaat over het VN-migratiepact. Dat is een tekst die de leden van de Verenigde Naties hebben afgesproken om migratie internationaal beter te organiseren. Maandag moeten de leden – en dus ook België -  de tekst bekrachtigen, tijdens een vergadering van de Verenigde Naties in Marrakech. 

België bepaalde eerder al dat we het pact zullen goedkeuren. Dat gebeurde in een werkgroep op 12 september. Premier Charles Michel van MR ging dan ook eind september naar de VN met de boodschap dat België het pact in Marrakech zal goedkeuren. Maar toen besefte N-VA met “voortschrijdend inzicht” dat ze het pact niet willen steunen. Daardoor ontstond een lastige situatie in de regering: ofwel komt de premier zijn belofte van september niet na, ofwel moet de N-VA inboeten. 

Begin deze week is de N-VA erg duidelijk over wat ze willen. De premier mag niet naar Marrakech om het migratiepact goed te keuren. Doet hij dat toch, dan steunt de N-VA de regering niet langer. Dat is “een rode lijn” op het schaakbord, zei de fractie van N-VA Peter De Roover zelfs. Wie daar over gaat, doet de regering vallen, zorgt voor nieuwe verkiezingen en zorgt ervoor dat de regering zijn werk niet kan afronden. De N-VA leek daarmee de touwtjes in handen te hebben en zette de premier in zijn blootje. 

Maar dan begaat N-VA een cruciale fout. Met goedkeuring van de partijwoordvoerder lanceert N-VA een campagne op het internet met opvallende foto’s, net op het moment dat experten in het parlement uitleg geven over het migratiepact. “VN-migratiepact = illegaal verblijf niet langer strafbaar”, staat er bijvoorbeeld. De meeste partijen vinden dat de uitspraken in de campagne niet overeenkomen met wat de experten zeggen. N-VA haalt de campagne dan ook met verontschuldigingen van het internet.

Door de slechte zet staat N-VA kwetsbaar op het politieke schaakbord. En dat beseft ook de premier, die een opvallende zet doet: “Ik ga naar Marrakech om de positie van het parlement te communiceren”, zegt hij plots dinsdagavond tijdens een persconferentie. In het parlement vindt de premier wél genoeg stemmen om het migratiepact goed te keuren, omdat hij de steun krijgt van de oppositie. Ook al zeggen experten dat de premier enkel namens de regering in Marrakech kan spreken, toch wil de premier uit naam van het parlement naar de VN-vergadering. De logica van MR, Open VLD en CD&V luidt dan: als N-VA tegen is, moeten ze maar uit de regering stappen en de verantwoordelijkheid dragen. N-VA staat schaak. 

Het is nooit een goed teken als tijdens een spel het reglement wordt bovengehaald. En dan gebeurt wel tijdens deze crisis. N-VA staat nog niet schaakmat en ziet nog een technische uitweg. Van N-VA mag de premier nu tóch naar Marrakech, ook al krijgt hij de steun van de regering niet. In Marrakech moet de premier dan duidelijk zeggen dat hij in naam van het parlement spreekt, en niet in naam van de regering. Dat zorgt voor een gekke situatie: enerzijds is N-VA tegen het migratiepact, anderzijds blijft de partij in een regering zitten waarvan de premier het pact officieel goedkeurt. Enkel zo kan de regering verder werken en riskeert niemand stemmen te verliezen omdat hij de regering liet vallen. 

De vraag is nu hoe lang deze situatie kan blijven duren. Regeringspartijen CD&V en Open VLD vinden dat de N-VA een keuze moet maken: ofwel stappen ze uit de regering, ofwel gaan ze akkoord met het migratiepact. N-VA wil dan weer dat de premier duidelijk zegt in Marrakech dat hij geen steun heeft van de regering. De premier zoekt een manier om die twee standpunten te verzoenen. Vanmiddag staat er nog een vergadering van topministers op de agenda. Ook daar kunnen de spanningen oplopen. 

Door het technisch "trucje" is de val van de regering even uitgesteld. Mogelijks valt de regering nog dit weekend, maar alleszins komt binnen twee weken, rond 19 december, de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties samen in New York. Daar moet de regering sowieso zeggen of ze het pact goedkeurt of niet, al kan ze zich ook onthouden. De truc om het parlement voor het pact te laten stemmen, werkt vermoedelijk maar één keer. Zo moet er voorlopig nog even niemand naar de koning op het schaakbord om het ontslag van deze regering te vragen.