Dooprituelen bij jeugdbeweging: "Veiligheid kind staat voorop"

Vorige week overleed een student  aan de gevolgen van een dramatisch uit de hand gelopen studentendoop. Universiteiten, hogescholen, studentenverenigingen en de overheid werken aan een Vlaams charter met betere afspraken en regels voor studentendopen. Maar hoe zit dat bij de jeugdbewegingen? Ook daar moeten kinderen soms opdrachten doen en worden ze wel eens besmeurd met wat etensresten bij overgangsrituelen.

Zijn de jeugdbewegingen in ons land met die problematiek bezig en hebben ze regels en beleid rond dit thema? Scouts & Gidsen Vlaanderen zegt alvast van wel. “Voor ons is dit thema een permanent aandachtspunt”, zegt Jan Van Reusel van de Scouts. “Voor ons staat de waardigheid, de integriteit  en de emotionele veiligheid van het kind altijd voorop. Zo’n ritueel mag ook nooit tegen de wil van het kind ingaan. We voelen naar aanleiding van wat er bij studentenclub Reuzegom gebeurd is, niet de behoefte om onze regels strenger te maken.”

Bij Chiro Vlaanderen staat uiteraard ook het welzijn en de veiligheid van het kind centraal. Een echt gericht beleid hebben ze daar niet. “Wij hebben over allerlei thema’s fiches gemaakt voor onze leiding met do’s and don’ts” zegt Niels De Ceulaer van Chiro Vlaanderen. “Over het thema van overgangsrituelen hebben we geen aparte fiche, maar we hebben er uiteraard wel over welzijn en veiligheid, waarin dat thema dan weer past. Zo informeren we onze leiding om het veilig te houden.  

Uitdagend en grensverleggend

Overgangsrituelen zijn traditioneel wat minder aanwezig bij de Chiro. Er zijn wel momenten waarbij de kinderen bijvoorbeeld hun nieuwe leiding moeten vinden of waarbij de oudste leden hun overstap naar de leiding maken, die kunnen gepaard gaan met zulke overgangsrituelen.  Toch gebeurt dat niet bij alle groepen.  “We zijn er zeker voor dat Chiro uitdagend en grensverleggend mag zijn, maar het moet altijd veilig blijven”, besluit De Ceulaer nog.

Wanneer kinderen bij de Scouts bijvoorbeeld een totemnaam krijgen, horen daar rituelen bij. “Wij vinden dat dat een feest moet zijn dat de appreciatie van de groep naar het lid toe moet uitdrukken” zegt de woordvoerder van Scouts en Gidsen Vlaanderen Van Reusel. “Ook opdrachten horen daarbij, maar het kan nooit de bedoeling zijn om een kind bang te maken of te vernederen. ”

hardnekkige tradities

Toch bestaat de traditie van de zogenoemde totemisatie bij de scouts al lang en in sommige groepen lijkt de sfeer wel nog op een studentendoop. Bepaalde tradities kunnen hardnekkig zijn. “Er zijn in het verleden wel meldingen geweest van uit de hand gelopen toestanden" zegt Van Reusel. "Als we zo’n melding krijgen gaan we het gesprek met zo’n groep aan en begeleiden we hen naar andere inzichten.  Dergelijke ontgroeningen horen niet thuis in een jeugdbeweging. We geven ook veel vorming over dit thema aan onze leiding via brochures en checklists. Onze aanpak werkt want we krijgen veel minder klachten dan vroeger."

"Wanneer kinderen naar een oudere leeftijdsgroep overgaan, hoort daar vaak ook een opdracht bij", gaat van Reusel verder. "Ook hier gelden de regels en hebben we liever niet dat kinderen bijvoorbeeld met etensresten worden besmeurd. Dat soort zinloze brutaliteit achterwege laten heeft niets te maken met flauw zijn maar alles met noodzakelijke fijngevoeligheid bij de begeleiding van kinderen en jongeren. Die fijngevoeligheid eisen we bij alle activiteiten. Realistische angstaanjagende activiteiten waarbij bijvoorbeeld een ontvoering wordt geënsceneerd, zijn helemaal verboden in onze jeugdbeweging.”