Van sansculotten over de baret van Che Guevara tot de gele hesjes: de geschiedenis bulkt van revolutionaire kledij

In enkele weken tijd zijn gele hesjes een herkenbaar attribuut geworden van een protestbeweging. Maar niets is nieuw. Een overzicht van de meest revolutionaire kledij uit de geschiedenis: over de sansculotten, de pet van Mao, de baret van Che Guevara, zelfs helemaal naakt.

Martin Schoups is historicus in de nieuwste tijden aan de UGent. Hij onderzocht straatpolitiek. Hoe mensen op straat aan politiek doen. “Er zijn weinig protestbewegingen die daarvoor geen symbolisch kledingstuk hebben gebruikt”, vertelt Schoups in “De wereld vandaag” op Radio 1.  “Ook vandaag: de pussyhats (zie foto onder), de petten van de Trump-aanhangers, de polo’s van Schild en Vrienden. Het gebruik van kleding of attributen is van alle tijden en heeft een lange geschiedenis.”

Een pussyhat op het standbeeld van Fearless Girl in New York. Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

De culotte

Een culotte was in de achttiende eeuw een sierlijke kniebroek die werd gedragen door de adel of de hogere burgerij. Arbeiders en kleine middenstanders konden zich de duurdere stoffen van culotten niet veroorloven en droegen lange broeken. Zij werden de “sansculotten” genoemd en werden een radicale protestgroep tijdens de Franse revolutie van 1792.

Martin Schoups: “Kledij is sociale strijd. Culotten versus de sansculotten is het perfecte voorbeeld. Het heeft zich later vertaald als  “blue” versus “white collar”, de blauwe kiel van de werkmannen tegenover de witte hemdsboorden van de bazen.  

"Sansculottes en armes" van Jean-Baptiste Lesueur

De Frygische muts

De Frygische muts kent vandaag iedereen als de onschuldige muts van de Smurfen. Maar de muts met hangend uiteinde is eeuwen gebruikt als teken van protest. Voor de oude Grieken was de muts het symbool voor de Barbaren, bij de Romeinen waren de dragers slaven die zich wilden bevrijden. Noormannen en Byzantijnen droegen de muts. Tijdens de Amerikaanse burgeroorlog droegen strijders ze als symbool voor vrijheid. De meest bekende drager van de Frygische muts is Marianne, het nationale symbool van de Franse republiek.

"De vrijheid leidt het volk" van Eugène Delacroix met een Marianne die een Frygische muts draagt.

De Mao-pet

De platte stoffen pet met kepie die de Chinese communistische Mao Zedong droeg tijdens de culturele revolutie werd in China massaal gedragen. De pet van Mao werd in de jaren ’60 en ’70 modieus bij westerse intellectuelen die er een symbool van de proletarische revolutie in zagen. Naarmate het imago van Mao in het Westen afbrokkelde, verdween de pet uit het straatbeeld.  

Mao Zedong met zijn iconische pet. 2007 AP

De baret van Che

De oorsprong van de stoffen of vilten baret is in de middeleeuwen te situeren. Pas veel later werd ze een militair accessoire en kreeg ze een stoer imago. Guerrillaleider Che Guevara en zijn baret waren onafscheidelijk. Hij droeg ze al als lid van Fidel Castro’s revolte in Cuba eind jaren ’50. Mede door wereldberoemde foto’s en posters werd de baret met ster een mode-artikel voor hippies en andere protesterende jongeren.

Che Guevara heeft zonder twijfel zijn baret bewust gedragen. Martin Schoups: “Mensen die zichtbaar politieke strijd voeren besteden bewust of onbewust veel aandacht aan hoe ze er uit zien, hoe ze over komen. Kledij is politiek. Bart De Wever zei ooit dat een conservatief politicus een conservatief kostuum moet dragen. Macron deed het dan weer met een Armani-kostuum. Al beseft hij intussen dat hij beter af is met een goedkoper pak.”

Che Guevara met zijn iconische baret. AP1962

Het gele hesje

“Het succes en de symboolwaarde van het gele hesje heeft alles te maken met het anti-elitaire van het fluo en het hesje”, stelt Martin Schoups. “Iedereen heeft het en het is het tegenovergestelde van de goede smaak van de elite. Maar met het fluogeel heeft het vooral een heel opvallende en herkenbare kleur. Strijd vertalen we sinds lange tijd in kleuren. Socialisten zijn rood, liberalen blauw. Tijdens de oorlog was er een conflict tussen de zwarten en de witten. De kleur wit is wereldwijd door veel bewegingen gebruikt. Denk bij ons vooral aan de Witte Mars, of ook de Witte Woede. Kleur is het meest efficiënt en simpel om een groepsgevoel te creëren.”

AFP or licensors

En helemaal naakt

De feministische protestgroep Femen duikt sinds enkele jaren op met ontblote borsten. Feministen uit de jaren ’60 gooiden hun beha’s letterlijk en figuurlijk over de barricades. In de middeleeuwen, en meer recent nog in Afrika tonen vrouwen hun ontbloot achterwerk aan mannen die naar de oorlog trekken. Toch is naaktheid nooit het middel geweest van massale protestbewegingen. “Maar het succes is gegarandeerd”, zegt Schoups.  

Een actie van Femen.