usage worldwide Model released.

Wat als het niet "the most wonderful time of the year" is? "Laat mensen hun verdriet niet in eenzaamheid beleven"

Eindejaar, dat is kleurrijke lichtjes, vrolijke kerstliedjes, drukke winkelstraten, feestjes met familie en vrienden... Een en al sfeer en gezelligheid, dat is althans de bedoeling. Maar niet voor iedereen was of is eindejaar sfeervol en gezellig. Een overlijden, een ziekte, een relatiebreuk, een ontslag... Er zijn tal van ingrijpende gebeurtenissen die je leven helemaal overhoop kunnen halen. Wat als het voorbije jaar voor jou helemaal niet zo vrolijk was? En wat zeg je of doe je dezer dagen (beter niet) als een van je naasten het moeilijk heeft?

Niet iedereen heeft de behoefte om aan de feestdis te spreken over verdriet, emoties, moeilijke periodes. Andere mensen praten er net graag en zonder veel moeite over. En nog anderen willen er wel iets over zeggen of nog beter, gehoord worden, maar vinden het lastig om hun diepere gevoel te tonen. Zeker tijdens de eindejaarsperiode, wanneer veel mensen misschien liever niet geconfronteerd worden met problemen. Maar het geldt ook in de omgekeerde richting. Wat zeg je of wat doe je als je weet dat iemand een moeilijk jaar heeft (gehad)? Je wil misschien wel luisteren, laten merken dat je het beseft, maar hoe doe je dat, aan de feesttafel?

Een situatie die illustratrice Eva Mouton in haar eigen leven ervaart. Zij en haar vriend werd dit jaar de ouders van een tweeling, Coco en Mingus. De baby's overleden bij de bevalling. In interviews praat ze openlijk over het verlies, ook in haar werk verwijst ze ernaar. Met de feestdagen in aantocht postte ze op Instagram en Facebook:"Het einde van het jaar, da’s familiefeesten en terugkijken. Sommige mensen zullen een grote pot geluk geluk mee hebben. Anderen een pot frustratie. Of verdriet. Of woede", schrijft ze. "Verwelkom die pot gewoon mee op het feest."

"Er niet over praten, voor veel mensen is dat een drama"

Met eindejaar wordt iedereen geacht vrolijk te zijn, maar veel mensen voelen zich net extra eenzaam, verdrietig, leeg. Door de dood van een geliefde, het verlies van je relatie of je werk, problemen in je relatie of op je werk, problemen met je gezondheid of die van je naasten, financiële zorgen... Het contrast met de "verplichte" vrolijkheid is voor sommigen confronterend.

Alles wat je hebt meegemaakt, ook het moeilijke, komt weer naar boven. En dat wordt tijdens de feestdagen zwaarder aangevoeld.

Jennifer Pots, Tele-Onthaal

"De feestdagen zijn ook een moment van reflectie, terugblikken, evalueren: hoe is het jaar voor mij geweest", zegt Jennifer Pots van Tele-Onthaal, de hulpdienst voor mensen die een anoniem gesprek willen, aan VRT NWS. "Dat triggert ook emoties: alles wat je hebt meegemaakt, ook het moeilijke, komt weer naar boven. En dat wordt tijdens de feesten zwaarder aangevoeld." Tijdens de eindejaarsperiode vorig jaar (23/12/2017 tot 02/01/2018) zochten 3.704 mensen contact met Tele-Onthaal. Geen extra pieken in vergelijking met de rest van het jaar, al is december een relatief drukkere periode.

"Alles wat je mist, alle vormen van verlieservaringen, dat kan zich dezer dagen nog schrijnender uiten dan anders" zegt ook Manu Keirse, klinisch psycholoog en rouwexpert. "Het feestgedruis staat soms haaks op hoe je je vanbinnen voelt." Hij hamert op het belang van bespreekbaarheid. "Veel mensen vertellen mij tijdens de feestdagen: ik was op een feest, zijn foto stond in het midden van de kamer, maar het ergste was dat niemand er iets over zei. Voor die mensen is dat een drama. Er niet over praten, uit gêne of angst om iemand te kwetsen, heeft dikwijls een averechts effect."

Wat kan je zelf doen?

Wat raadt expert Manu Keirse mensen aan die een moeilijk jaar doormaken of doormaakten en opzien tegen de feestdagen, en op familiefeesten en andere vrolijke gelegenheden verwacht worden?

  • "Bedenk op voorhand wat je zelf wil en kan doen en maak je wensen kenbaar aan je omgeving. Wil je een kerstboom zetten? Wil je pakjes uitdelen? Wil of kan je zelf een feest organiseren? Wil of kan je naar een kerst- of nieuwjaarsfeest gaan?"
  • "Wil je over je gevoel praten? Als het gaat over een overlijden, wil je herinneringen ophalen? Wil je dat zelf doen of wil je dat samen met andere mensen doen, Misschien denk je aan een bepaald ritueel? Iets in de kerstboom hangen, een verhaal, een pakje... Ik herinner me iemand wiens kleinzoon net voor Kerstmis overleden was. Op het feest lazen mensen briefjes voor waarin ze herinneringen ophaalden. Volgens die man was dat het kerstfeest waarop hij zich het meest verbonden voelde met zijn familie."
  • "Maak het voor jezelf niet te zwaar. Een rouwproces, dat is arbeid, dat is echt werken. Als het niet lukt, belast jezelf dan niet te veel door je in drukke winkelstraten te storten op cadeautjesjacht, of door grootse inkopen in de supermarkt te gaan doen. Laat het door andere mensen doen of regel een traiteur."
  • "Neem voldoende rust en slaap, wees ook zuinig met alcohol. Het put je lichaam nog meer uit en versterkt je emoties nog."

Hoe kan je helpen?

Als omgeving wil je dezer dagen misschien wel graag laten merken dat je aan iemand denkt die het moeilijk heeft, wil je er ook iets over zeggen, of helpen, maar hoe doe je dat? En al zeker op een feest, want is daar wel plaats voor "moeilijk"? Volgens Manu Keirse doen we beter niet alsof er niets aan de hand is. En wat we dan kunnen doen, dat zit zoals het cliché zegt dikwijls in de kleine dingen.  

  • "Mensen vragen altijd: hoe is het of hoe gaat het, soms nog gevolgd door goed zeker?. Het is moeilijk om daar een antwoord op te geven als je in een emotionele put zit. Het schrikt mensen net af om te zeggen dat het eigenlijk niet zo goed gaat. Je zou bijvoorbeeld kunnen vragen: hoe voel je je de voorbije weken of hoe ben je de laatste dagen doorgekomen?
  • "Je kan ook iets opmerken als: het zijn waarschijnlijk moeilijke dagen voor jullie? Of je stuurt op of rond Kerstmis een berichtje, je belt even op: lukt het om deze dagen door te komen? Dan laat je mensen ook zelf de keuze: willen ze er iets over zeggen of niet?", zegt Keirse.
  • "Luister", is vervolgens de boodschap van Jennifer Pots van Tele-Onthaal. "Écht luisteren is horen wat iemand zelf écht te zeggen heeft. Neem niet direct zelf het woord, toon je betrokkenheid, en durf te luisteren."
  • Minimaliseer het gevoel van de andere ook niet", zegt Pots. "Toon begrip voor de moeilijke periode en erken de gevoelens die dat met zich mee kan brengen. Durf het negatieve te erkennen. Je hoort het verschil tussen het valt allemaal wel mee, zo erg is het nog niet versus ik begrijp dat deze periode je heel moeilijk valt."
  • Wil je concreet helpen, kijk dan naar wat helpend kan zijn voor iemand in zijn of haar concrete situatie. "Spreek met mensen, hoe zouden ze het zelf zien, wat zijn hun behoeften?"

"Verdriet niet in eenzaamheid beleven"

Het is niet zo gemakkelijk om te weten of aan te voelen hoe je moet omgaan met verdriet, met moeilijke periodes. Bij jezelf, maar ook bij anderen. "Er wordt soms gesproken van een zwijgcultuur, maar zo zou ik het niet noemen", zegt Keirse. "Ik zie heel veel emoties. Mensen willen andere mensen steunen en bedoelen het ook goed. Het probleem is dat we niet goed weten hoe. Dat hebben we niet geleerd."

Mensen willen andere mensen steunen en bedoelen het goed. Het probleem is dat we niet goed weten hoe. Dat hebben we niet geleerd.

Manu Keirse

"Het belangrijkste is: geef een signaal dat je eraan denkt. Kerstmis en Nieuwjaar, dat is een feest van liefde en verbondenheid. En verdriet, dat is ook een aspect van liefde en verbondenheid. Geef aandacht aan dat verdriet. Veel mensen appreciëren dat net. Als ze het alleen moeten beleven, omdat anderen zich gedragen alsof er niets is, vergroot de eenzaamheid. En laat mensen hun verdriet vooral niet in eenzaamheid beleven."

"Helpen bij verlies en verdriet" van Manu Keirse is een boek voor wie rouwt of wie iemand wil helpen in zijn verdriet. Het gaat niet alleen over verlies door de dood, maar ook andere situaties zoals verlies van je gezondheid, werk of toekomstperspectieven.

Tele-Onthaal

Voor wie nood heeft aan een anoniem gesprek, is Tele-Onthaal 24/7 bereikbaar op het gratis telefoonnummer 106. Elke avond, en ook op woensdag- en zondagnamiddag, kan je ook chatten met Tele-Onthaal. Tijdens de eindejaarsperiode staat een team van 630 vrijwilligers klaar, ook op kerst- en oudejaarsavond.

Beluister het gesprek met Manu Keirse in "De ochtend"