Van links naar rechts: Martin Fayulu, Felix Tshisekedi en Emmanuel Ramazani Shadary.

Verkiezingen in Congo: wie zijn de gedoodverfde kandidaten?

Zondag zijn het de langverwachte verkiezingen in Congo.  21 kandidaten voelen zich geroepen om uittredend president Joseph Kabila op te volgen. De drie grootste kanshebbers zijn Emmanuel Ramazani Shadary, de kandidaat die door Kabila zelf als opvolger wordt aangeduid. Martin Fayulu, die gesteund wordt door zwaargewichten Moïse Katumbi en oud-vicepresident Jean-Pierre Bemba. Daarnaast heb je nog de gezamenlijke kandidatuur van Felix Tshisekedi en Vital Kamerhe, de eerste is kandidaat-president, de tweede stelt zich verkiesbaar als kandidaat-premier. Wie deze drie grote kanshebbers zijn, leest u hier.  

Nadat uittredend president Kabila de verkiezingen zo lang mogelijk heeft uitgesteld, mogen de Congolezen ruim twee jaar na datum eindelijk naar de stembus. De aanloop naar de verkiezingen verloopt alles behalve vlekkeloos. Maar als deze presidentsverkiezingen zondag effectief plaatsvinden, zou dit de eerste democratische wissel van de macht worden na decennialang autoritair bewind van het huidige regime. En zal een van deze drie kandidaten Kabila opvolgen. 

1. Kandidaat van Kabila: Emmanuel Ramazani Shadary

Emmanuel Ramazani Shadary AFP or licensors

De kandidaat die de partij van uittredend president Kabila aanduidt, is Emmanuel Ramazani Shadary. De 58-jarige Shadary komt uit de oostelijke provincie Maniema. Hij is ook voormalig gouverneur van deze provincie, en werd destijds nog door de vader van Kabila benoemd.

Shadary diende als minister van Binnenlandse Zaken van eind 2016 tot februari van dit jaar. Daarna hij werd benoemd tot vaste secretaris van de Parti du Peuple pour la Reconstruction et la Démocratie (PPRD) van Kabila.

De presidentskandidaat is een trouwe aanhanger van Kabila. Zo werd er tijdens zijn ambt als minister van Binnenlandse Zaken verschillende malen zeer hardhandig opgetreden bij demonstraties tegen Kabila, en werden er verschillende activisten en oppositieleden opgepakt. Dat gebeurde vooral in de periode nadat Kabila had geweigerd om af te treden toen zijn mandaat als president eind 2016 afliep. 

Emmanuel Ramazani Shadary AFP or licensors

De Europese Unie heeft Shaday daarom in mei 2017 op de sanctielijst gezet omwille van zijn betrokkenheid bij "het plannen, leiden of begaan van daden die een ernstige schending van de mensenrechten vormen".

De keuze van Kabila om vertrouweling Shadary te steunen, kwam enigszins als verrassing. Maar zijn beslissing zou erop wijzen dat Kabila zelf nauw betrokken wil blijven bij de nationale politiek. Waarnemers verklaren zijn keuze door te stellen dat Shadary erg trouw is, geen eigen politieke aanhang heeft en niet over voldoende financiële middelen beschikt. Wat het makkelijker zou maken voor Kabila om hem de komende vijf jaar te beïnvloeden. En zo eventueel zelf,  opnieuw op te komen in 2023. 

Ramazani zal niet anders regeren dan Kabila. Hij zal de man zijn die het werk van Kabila voortzet

Lambert Mende

"Ramazani zal niet anders regeren dan Kabila", heeft regeringswoordvoerder Lambert Mende eerder laten weten. "Hij zal de man zijn die het werk van Kabila voortzet."

Een overwinning van Shadary zal dus leiden tot een voortzetting van het beleid van Kabila. Wat ook betekent dat de harde lijn in het beleid rond de mijnsector behouden blijft. Terwijl buitenlandse investeerders net hopen dat de regering de forse belastingverhoging die eerder dit jaar werd aangekondigd en goedgekeurd, zou annuleren. 

2. Gedoodverfde oppositiekandidaat Felix Tshisekedi

Felix Tshisekedi AFP or licensors

Tshisekedi is de presidentskandidaat van de grootste oppositiepartij van Congo, namelijk de Union pour la Democratie et le Progrès Social (UDPS).

De 55-jarige Tshisekedi is tevens de zoon van de bekende oppositieleider Etienne, die UDPS mee heeft opgericht. Etienne Tshisekedi nam het in 2011 op tegen Kabila en verloor, maar volgens waarnemers verliep deze stembusgang frauduleus. In februari vorig jaar overleed de 84-jarige Etienne Tshisekedi in Brussel. Zijn zoon Felix  heeft in zijn jonge jaren enige tijd in Brussel geleefd, gewerkt en gefeest voor hij terugkeerde naar Congo. 

In oktober 2016 werd Felix Tshisekedi vicesecretaris-generaal van de UDPS. Na de dood van zijn vader werd hij in maart 2018 gevraagd om de UDPS te leiden en om de presidentskandidaat te zijn voor de verkiezingen.

Vital Kamerhe en Felix Tshisekedi AFP or licensors

Om een sterker blok te vormen tegen de kandidaat voorgedragen door Kabila, had de oppositie in november afgesproken om een gemeenschappelijke kandidaat voor te dragen, namelijk Martin Fayulu. Op deze manier zou de oppositie zich als een verenigd front in de race naar het presidentschap presenteren. Maar wat later besliste Tshisekedi plots om zich samen met Kamerhe terug te trekken uit die overeenkomst omdat "zijn achterban zich hier niet in kon vinden".

Later liet Tshisekedi weten dat hij samen met Vital Kamerhe zou deelnemen aan de verkiezingen en Kamerhe als premier zou aanstellen als hij de verkiezingen wint. In ruil zal hij voor de presidentsverkiezingen in 2023 een kandidaat steunen van de Union pour la Nation Congolaise (UNC), de partij van Kamerhe. Al valt natuurlijk af te wachten of hij die belofte zal naleven, aangezien het vorige akkoord met de oppositie ook niet lang heeft standgehouden. 

Als ik tot president wordt gekozen, zal mijn prioriteit liggen bij het herstel van vrede en veiligheid in het hele land

Etienne Tshisekedi

Tshisekedi's verkiezingsbelofte is om voor herstel in het land te gaan: "Als ik tot president wordt verkozen, zal mijn prioriteit liggen bij het herstel van vrede en veiligheid in het hele land". 

Daarnaast veronderstelt men dat als Tshisekedi verkozen wordt tot president hij de begrafenis van zijn vader prioritair zou maken. Diens lichaam ligt nog altijd in een crematorium in Brussel, omdat er geen akkoord kan worden gevonden over zijn begrafenis. 

3. De ultieme zakenman Martin Fayulu

Martin Fayulu AFP or licensors

Zakenman Fayulu is de derde grote kanshebber tijdens deze verkiezingen. De 62-jarige econoom van opleiding was eerst een buitenbeentje tot hij de steun kreeg van verschillende zwaargewichten van de oppositie, zoals Jean-Pierre Bemba en Moise Katumbi. Het werd Bemba, die eerder dit jaar vrijgesproken door het ICC in Den Haag, en Katumbi, tot 2015 de gouverneur van de mijnprovincie Katanga, door de autoriteiten onmogelijk gemaakt om zelf op te komen tijdens deze verkiezingen.

Van alle kanshebbers voor het presidentschap heeft Fayulu de meest uitgebreide zakelijke achtergrond. Hij werkte namelijk bijna twee decennia lang als manager bij de Amerikaanse oliegigant Exxon Mobil. Een van zijn campagnebeloftes is dan ook dat hij de contracten voor de mijnbouw en olie in het land zal herzien, "zonder uitstel", als hij de nieuwe president wordt. Ook in eigen land is hij actief als zakenman. Zo baat hij in Kinshasa een bekend hotel uit.

De mensen hebben leiders nodig die hen ontwikkeling en welvaart zullen brengen

Martin Fayulu

"De mensen hebben leiders nodig die hen ontwikkeling brengen en welvaart zullen brengen", vertelde Fayulu aan de pers. "We gaan ons inzetten om dit te bereiken, zodat Congo niet langer het lachertje van de wereld is." Dat zei Fayulu in Genève nadat hij zijn kandidatuur had aangekondigd. De oppositieleiders waren daar samengekomen en hadden na drie dagen overleg Fayulu als gezamenlijke kandidaat naar voren gedragen. 

Martin Fayulu AFP or licensors

Fayuly is al jaren actief in de Congolese oppositie, maar zijn partij Engagement pour la Citoyenneté et le Développement (ECIDE), die hij mee heeft opgericht in 2009 is erg klein. Toch kan hij nu, met de steun van onder meer deze twee oppositiekopstukken, over meer middelen beschikken om campagne te voeren in het ganse land.   

Tijdens anti-Kabilabetogingen de afgelopen jaren liet Fayulu verschillende keren van zich horen. Zo liep hij in een aantal betogingen mee en raakte gewond aan het hoofd. Hij werd daarbij een keer opgepakt, wat hem de bijnaam "soldat du peuple" heeft opgeleverd.

Wie is de gedoodverfde winnaar?

In totaal nemen 21 kandidaten deel aan deze verkiezingen, onder wie verschillende kandidaten die fel gekant zijn tegen Kabila en zijn huidige beleid. Maar doordat er verschillende oppositiekandidaten naar het presidentschap dingen, is de kans dat de stemmen meer verspreid worden groter. Wat de kans voor Shadary, de kandidaat van Kabila, op een overwinning dan weer vergroot. 

AFP or licensors

Alle oppositieleiders samen zouden op ongeveer 70 procent van de stemmen kunnen rekenen, dat blijkt uit een peiling uitgevoerd in oktober door de New York University’s Congo Research Group. Tshisekedi kwam op de eerste plaats met 36 procent van de stemmen, gevolgd door zijn huidige coalitiepartner Vital Kamerhe (17 procent).  Shadary zou 16 procent van de kiezers voor zich kunnen winnen en Fayulu kwam op de vierde plaats met acht procent steun.

Dat Fayulu de kandidaat van een deels verenigde oppositie zou worden, werd pas na deze peiling bekend en heeft hem heel wat populariteit gebracht. En zoals de geschiedenis uitwijst, kunnen peilingen en de effectieve uitslag erg ver uit elkaar liggen. 

Fraude?

Wat de resultaten ook mogen zijn. Nu al zijn er stemmen die opgaan dat er fraude gepleegd zal worden en dat de stemcomputers die gebruikt zullen worden fraude net vergemakkelijken. 

De aanloop naar de verkiezingen verloopt alvast turbulent. Zo werd de stembusslag door de kiescommissie in extremis met een week uitgesteld omdat een grote hoeveelheid stemcomputers uitgebrand waren. En deze week kondigde de commissie nog eens aan dat drie steden niet mogen deelnemen aan de verkiezingen omwille van ebola en etnisch geweld. Daarnaast zouden er volgens de oppositie sinds het begin van deze kiescampagne op 22 november bij pre-electoraal geweld al verschillende mensen zijn omgekomen. De autoriteiten ontkennen dit. 

Het wordt afwachten hoe deze verkiezingen verder zullen verlopen en of het met twee jaar uitstel eindelijk tot een "democratische" wissel van de macht komt. De chaotische aanloop voorspelt alvast weinig goeds. 

AFP or licensors