© Fotografie George Burggraaff

Vijf tips: Hoe vermijd je ruzie over politiek tijdens het kerstdiner?

Kerstmis komt eraan, en daar hoort een feestelijke familiemaaltijd bij. Het is haast onvermijdelijk dat er dan aan tafel over politiek gesproken wordt. Maar dat ontaardt vaak in emotionele discussies, of ruzie. Hoe kan je dat vermijden? In "De Wereld Vandaag" op Radio 1 gaf filosoof Ruben Mersch vijf nuttige tips. 

Comedian Michael Van Peel gaat het onderwerp politiek voorlopig mijden aan de feestdis met Kerstmis.  Dat zei hij onlangs in "De afspraak" op Canvas: “Ik discussieer met vrienden of familie niet meer over politiek, of amper nog. Omdat elke discussie ontaardt – over de onnozelste dingen. Over voorrang voor fietsers, tot het migratiedebat, uiteraard. Het ontaardt altijd in ambras, in ruzie. Dus dan zeggen we: dit jaar liever niet.” 

Ik discussieer met vrienden of familie niet meer over politiek. Het ontaardt altijd in ruzie.

Comedian Michael Van Peel

Voor "De Wereld Vandaag" op Radio 1 was die uitspraak een reden om uit te zoeken hoe je dergelijke pretbedervende ruzies kan vermijden. Beluister hier het gesprek. 

Is gewoon het onderwerp politiek vermijden de oplossing? 

Filosoof Johan Braeckman van de Universiteit Gent vindt alvast van niet: “We moeten, daar waar het zinnig is, van mening verschillen. Zo gaan we erop vooruit, zo kunnen we dichter bij de waarheid komen. Maar je moet bepaalde spelregels in acht nemen. Je moet beseffen tegenover wie je zit, waar je bent, in welke context je bent. Als je in de fout gaat kan je gemakkelijk ruzie stoken. Als je dat dan nog aan het kerstdiner doet, dan lijkt me dat ook niet altijd even respectvol naar degene toe die voor het eten heeft gezorgd en die er een mooie avond van wil maken.”

In het Engels zeggen we: “You can disagree without being disagreeable”

Dirk Van Poucke

Dirk Van Poucke is expert onderhandelingstechnieken, onder meer aan Flanders Business School. Ook hij vindt dat iedereen moet kunnen zeggen wat hij wil. Maar de manier waarop je iets zegt is heel belangrijk:

"In onderhandelen zeggen we: wees hard voor je belang maar zacht voor de persoon. Dat is zo aan de onderhandelingstafel maar ook aan de kersttafel. In het Engels zeggen we: “You can disagree without being disagreeable”. Je kunt het oneens zijn met mekaar zonder onaangenaam te zijn tegen mekaar. Dus ik zou zeggen: hou het aangenaam en vriendelijk, maar je mag gerust van mening verschillen en je mening uiten."

Ruben Mersch VRT

Ruben Mersch is columnist, bioloog en filosoof. Hij schreef het boek "Waarom iedereen altijd gelijk heeft". En hij geeft vijf nuttige tips om te vermijden dat een gesprek over politiek tijdens het kerstdiner uit de hand loopt.

Ruben Mersch: "“Soms zijn er mensen die zo diep ingegraven zitten in de loopgraven van hun eigen gelijk, dat je op voorhand al weet dat je ze er toch niet uit gaat krijgen. Dan moet je een soort kosten-batenanalyse maken: goede kerstsfeer versus de kans dat je iemand overtuigd krijgt. Als die fout uitvalt, dan kun je misschien beter beslissen om er niet aan te beginnen. ”

Voor wie het gesprek toch wil aangaan, heeft hij vijf nuttige tips.

Tip 1: Begin niet met argumenten

Uit onderzoek blijkt dat mensen louter door argumenten niet plots het licht gaan zien en overtuigd kunnen worden. Je moet er eerst voor zorgen dat die ander wil luisteren.

Tip 2: Wapper met een symbolische witte vlag

"Daarmee maak je duidelijk dat je in vrede komt. Nelson Mandela was daar een meester in. Zo is hij na zijn vrijlating plots rugby-fan geworden. Rugby was toen een totaal blanke aangelegenheid. En die blanken waren vooral bang dat Mandela hen al hun voorrechten ging afpakken. Door rugby-fan te worden gaf hij aan: kijk eens jongens, ik ben niet tegen jullie, ik ben een van jullie."

Ruben Mersch gebruikt die strategie ook zelf, bijvoorbeeld in discussies met mensen die de veiligheid en effectiviteit van vaccinaties ontkennen.

"Als je dan met argumenten en studies begint te zwaaien, dan komt dat gewoon niet binnen", vertelt hij. Maar hij begint nu met zijn eigen verhaal: “Ik heb zelf lange tijd in de farma-industrie gewerkt, en ben daar na een aantal jaren vrij gedegouteerd vertrokken. Het was mij iets te veel winstmarges en te weinig idealen. En als ik eerst dat verhaal vertel, dan willen ze wel naar mij luisteren."

Tip 3: Stel vragen

“We weten allemaal dat je echt geen grondige kennis nodig hebt van het onderwerp in kwestie om er een zeer verbeten mening over te hebben. En de beste manier om dat open te leggen bij je tegenstander is om gewoon open vragen te stellen. Waarom denk je dat, ben je daar zeker van? Wat zou er gebeuren als we die maatregel die je verdedigt in de praktijk zouden brengen? Dan merk je dat mensen plots beseffen dat ze er eigenlijk niet zo veel van weten. En zien ze in dat er wellicht toch wel reden is om aan het eigen standpunt te twijfelen.“

Je moet emoties proberen te blussen. En de beste manier is om niet in de aanval te gaan.

Ruben Mersch

Wat als de emoties ondanks alles toch hoog oplopen? 

"Je moet die emoties proberen te blussen. En de beste manier om te zorgen dat die niet escaleren is om niet in de aanval te gaan. We hebben allemaal de neiging om als we tegengesproken worden in de aanval te gaan."

"Je ziet dat zelfs als je iemand in een hersenscanner steekt, en je valt een van zijn diepgekoesterde standpunten aan. Dan begint de oeroude angstreflex van je brein te vuren. Tegengesproken worden op je diep gekoesterde standpunten is een beetje zoals echt aangevallen worden. Alsof iemand je een mep verkoopt. Dan gebeurt een beetje hetzelfde in je brein. Dus je moet ervoor zorgen dat dat niet gebeurt."

Hoe? Ook daarvoor zijn er tips. 

Tip 4: Beledig niet

"Da’s heel vreemd maar mensen denken nog altijd dat beledigen een goeie overtuigingsstrategie is. Alsof wanneer je iemand racist noemt, dat die plots gaat denken: goh ja, daar heb je eigenlijk wel een punt. Wacht even, ik pas mijn standpunt aan."

Tip 5: Claim geen zekerheden

“Dat kun je doen door heel vaak “misschien” en “waarschijnlijk” in je stellingen te verwerken. En zeker niet te doen alsof jij de enige bent die het weet, want wat hoort de andere dan: ah, ik ben dom. Want hij beweert het zeker te weten, dus als hij dat zegt dan betekent dat dat hij vindt dat ik dom ben.” 

Het opzoeken en bedenken van die tips is makkelijker dan het uitvoeren ervan.

Ruben Mersch

Betekent dat nu dat alle kerstmaaltijden van Ruben Mersch harmonieus verlopen? Hij blijft bescheiden: “Ook niet altijd hoor. Het opzoeken en bedenken van die tips is makkelijker dan het uitvoeren ervan.”